Wrocławskie krasnale – wydarzenie artystyczne oraz zjawisko społeczne obejmujące swoim zasięgiem Wrocław i okoliczne gminy, a wywierające wpływ na działania artystyczne realizowane w całej Polsce.
Niewielkie rzeźby krasnali, w liczbie stale rosnącej, są umieszczane we Wrocławiu sukcesywnie od 2005 roku. Wywodzą się od malowanych w latach 80. XX wieku graffiti, a następnie happeningów organizowanych przez ruch „Pomarańczowej Alternatywy” ośmieszających w sposób pokojowy system komunistyczny. Po upadku PRL-u krasnale uległy zapomnieniu, aż do sierpnia 2005 roku, kiedy to wrocławski rzeźbiarz Tomasz Moczek ustawił pięć pierwszych krasnali.
Figurki krasnali stały się integralną częścią przestrzeni miejskiej oraz zjawiskiem społecznym. Nowe postacie tworzone są przez artystów z całej Polski, a ich opiekunami są instytucje publiczne, firmy oraz osoby prywatne. Organizowane są specjalne wycieczki szlakiem krasnali, gry plenerowe, spektakle teatralne oraz wydawane mapy dla turystów, którzy chcą połączyć poszukiwanie kolejnych figurek ze zwiedzaniem Wrocławia.
Geneza krasnali wrocławskich thumb|Istniejący do dziś rysunek krasnala we Wrocławiu
Swoje istnienie w przestrzeni miejskiej wrocławskie krasnale zawdzięczają działaczom antykomunistycznym, którzy umieszczali je na plamach farby na murach powstałych po zamalowywaniu przez władze PRL-u napisów i haseł „antysocjalistycznych”. Pierwsze dwa krasnale zostały namalowane w nocy z 30 na 31 sierpnia 1982 we Wrocławiu: pierwszy na transformatorze na Sępolnie, drugi na bloku na Biskupinie przez Waldemara „Majora” Fydrycha oraz Wiesława „Rotmistrza” Cupałę. W latach 1982–1983 powstało ponad 1000 krasnali w sześciu polskich miastach. We wrześniu 2025 we Wrocławiu stanął 1000 krasnal. W 2026 roku liczba krasnali szacowana jest na około 1040 w przestrzeni miejskiejIle krasnali jest we Wrocławiu?, WroclawTurysta.pl, dostęp: 2026, https://wroclawturysta.pl/ile-jest-krasnali-we-wroclawiu/.
thumb|Plakat uzbrojonych krasnoludków wykonany szablonem graffiti zapowiadający happening „Pomarańczowej Alternatywy” w "Dzień wojska" – rok 1987. thumb|Pomnik Pomarańczowej Alternatywy (2013) Krasnale masowo powróciły na ściany wrocławskich budynków w drugiej połowie lat 80. wraz z działalnością ruchu „Pomarańczowej Alternatywy”. Jego uczestnicy malowali krasnale techniką graffiti szablonowego na murach Wrocławia lub na plakatach zapowiadających happeningi organizowane przez ruch w tym mieście. 1 czerwca 1987 symbolika krasnala powróciła na czwartym happeningu „Pomarańczowej Alternatywy” – Krasnoludki na Świdnickiej. Międzynarodowy rozgłos „Pomarańczowej Alternatywy” rozpoczął się od nieplanowanego udziału w happeningu Precz z U-Pałami (jako litery „R”) Józefa Piniora (który miał zrobić reportaż dla Radia Wolna Europa) i osiągnął szczyt 1 czerwca 1988 podczas happeningu Rewolucja Krasnoludków. Udział w którym wzięło według różnych źródeł od 10 000 do 20 000 uczestników, którzy w czapkach krasnali przeszli ulicami Wrocławia, a opisywała go międzynarodowa prasa. Po wyjeździe Waldemara „Majora” Fydrycha za granicę po nieudanym starcie w wyborach parlamentarnych w 1989, krasnoludki uległy zapomnieniu, aż do czerwca 2003 kiedy to Agencja Reklamowa Wanilia zaproponowała Biuru Promocji Miasta Wrocław strategię wykreowania krasnoludka jako symbolu miasta.
Kalendarium krasnali wrocławskich DataWydarzeniePomnik krasnala – ufundowany przez spółkę Agora pomnik Pomarańczowej Alternatywy, przedstawiający postać krasnala stojącego na postumencie w kształcie ogromnego palca – kciuka który otrzymał później imię Papa Krasnal. Celem zachowania zgodności z opozycyjną tradycją, pomnik nie został oficjalnie zgłoszony i ujęty w planach natomiast został zarejestrowany jako „wybrzuszenie ulicy”.Muzeum krasnoludków w budowie – miniaturowy szyld na ścianie kamieniczki „Jaś” znajdujący się na wysokości kolan człowieka o przeciętnym wzroście, odsłonięty przez Eugeniusza Geta-Stankiewicza, prezydenta Wrocławia Rafała Dutkiewicza oraz wypożyczonego ceramicznego psa Bobka.Prace wykopaliskowe osady krasnoludków – osłonięte „stanowisko archeologiczne” przed kościołem garnizonowym św. Elżbiety prowadzone przez Muzeum w Oszmianie pod kierownictwem dr Cezarego Buśki, podczas którego odsłonięto relikty osadnictwa pradziejowego i średniowiecznego.Pierwsze krasnale – pierwsza piątka krasnali autorstwa Tomasza Moczka – Szermierz, Rzeźnik, Pracz Odrzański oraz Syzyfki (2).1. krasnal komercyjny – Pierożnik przed restauracją „STP”Kampania „Wrocław bez Barier” – uroczystość odsłonięcia głuchoniemego oraz niewidomego krasnala (Głuchaka i Ślepaka) przy przejściu podziemnym na ulicy Świdnickiej (później zostały przeniesione przed wejście do Muzeum Sztuki Mieszczańskiej w Ratuszu) przez niepełnosprawnego posła Sławomira Piechotę, Prezydenta Wrocławia Rafała Dutkiewicza oraz prezesa Wrocławskiego Sejmiku Osób Niepełnosprawnych Tadeusza Krasonia.100. krasnal – 100matolog przed Wydziałem Stomatologicznym Akademii Medycznej (obecnie Wydziałem Lekarsko-Stomatologicznym Uniwersytetu Medycznego)200. krasnal – Pacjent i Lekarz przed Przychodnią Śródmieście300. krasnal – Patrolek przed Komendą Wojewódzką Policji400. krasnal – Aurer na Osiedlu Aurora500. krasnal – Binio przed Zespołem Szkół Plastycznych600. krasnal – Kantorek przed kantorem „Gant”Krasnale zakładają maski – w trakcie pandemii COVID-19 w ramach akcji zainicjowanej przez Urząd Miejski pierwszych dwadzieścia krasnali założyło maski
Krasnale w przestrzeni miejskiej Podstawowe parametry wyglądu wrocławskiego krasnala, a także tematyka figur zostały określone przez dyrektora kreatywnego agencji Wanilia – Ścibora Szpaka – a ostateczny kształt rzeźbom nadał rzeźbiarz Tomasz Moczek. Akcja przebiegała według strategii promocyjnej krasnoludka jako symbolu Wrocławia, opracowanej przez agencję reklamową Wanilia. Kolejne rzeźby agencja zleciła Marcinowi Łuczkowskiemu i Beacie Zwolańskiej-Hołod. Tworzyli je również inni artyści związani z pracownią Wytwórnia Rzeźby.
Opiekunami krasnali są instytucje miejskie, partie polityczne, przedsiębiorstwa i osoby prywatne. Umieszczane są zarówno w celach promocji miasta, reklamy przedsięwzięć biznesowych jak i w celach społecznych oraz dwa w celu ozdoby prywatnych domów (Miłostek i Prywatek). Upamiętniają również znane postacie: Barduś – Jacka Kaczmarskiego, Papa Het – Jamesa Hetfielda, Alpinki – Kazimierza Głazka, Stanisława Krystyna Zarembę i Wandę Rutkiewicz.
Krasnoludki stały się atrakcją miasta – organizowane są specjalne wycieczki szlakiem krasnali i wydawane broszurki dla turystów chcących połączyć odnajdywanie kolejnych figurek ze zwiedzaniem Wrocławia. Stworzono również aplikację na smartfony z systemem Android ułatwiającą odnajdywanie krasnali. Grupy artystyczne organizują happeningi zarówno inspirowane przez instytucje miejskie jak i organizowane spontanicznie przez artystów. Są również narzędziem kampanii społecznych, a także przedmiotem sztuk teatralnych i festiwali kabaretowych.
Liczba krasnali zmienia się – wciąż pojawiają się nowe, a niektóre są kradzione lub padają ofiarą wandalizmu pomimo instalowanych zabezpieczeń, lecz po pewnym czasie wracają na swoje miejsce.
Wrocławskie krasnale stały się inspiracją dla innych miast. W Suwałkach powstał szlak 10 krasnali – bohaterów baśni O krasnoludkach i o sierotce Marysi autorstwa pochodzącej z Suwałk Marii Konopnickiej – wzorowany na wrocławskim, do którego postacie krasnali zaprojektował wrocławski rzeźbiarz Piotr Makała, opierając się na ilustracjach Jana Marcina Szancera. W Legionowie przy przedszkolu stanęła figura Koszałka Opałka autorstwa Tomasza Moczka. W Tarnowie stworzono natomiast szlak maszkaronów nawiązujący do postaci, które od wieków stoją na miejskim Ratuszu.
Ponadto kopie krasnala Życzliwka stoją w Dreźnie, Reykjaviku, Wilnie, Guadalajarze, Hradec Králové i Lwowie, a w Waszyngtonie stoi krasnal Kościuszko.
Krasnale w świadomości społecznej W świadomości społecznej doszło do zjawiska „porwania” wrocławskich krasnali (termin wprowadzony przez Hanę Cervinkovą) z ich pierwotnego kontekstu jakim była działalność opozycyjna oraz symbolu „Pomarańczowej Alternatywy“ do czystej promocji miasta Wrocławia jako jego symbolu. W materiałach promocyjnych nie wspominano o ich inspiracji, a nawet jej zaprzeczano. Kreację zjawiska przypisywano w całości komercyjnej agencji reklamowej, która w 2003 zaproponowała Biuru Promocji Miasta Wrocławia strategię wykreowania krasnoludka jako symbolu miasta. Krasnoludek, w sposób charakterystyczny dla procesów łączenia antykomunizmu z neoliberalizmem zachodzących po 1989 w krajach środkowo-wschodniej Europy, został przekształcony w nośnik neoliberalnego marketingu.
Poczet krasnali wrocławskich
1 WspółrzędneImięAdresAutorLokalizacjaZdjęcie100matologKrakowska 26Wydział Lekarsko-StomatologicznyUniwersytetu Medycznegoim. Piastów Śląskichcenter|60px3TESLUŚStrzegomska 138Ultra MRalt=krasnal 3TESLUŚ|bezramki|80x80px
A WspółrzędneImięAdresAutorLokalizacjaZdjęcieAbruzjuszŚwidnicka 33Hotel Monopolcenter|60pxAdwokatkaPrusa 1/50CHC Kancelaria Adwokackacenter|60pxAgorekSerbska 5AMichał StaszczakCentrum Kultury„Agora”center|60pxAlpinki Głazek Zarembek RutekStrzegomska 46-56Wrocławski Park Biznesucenter|60px center|60px center|60px center|60pxAmbasadorzy kampanii„Wrocław bez barier” Głuchak Ślepak W-SkersRynek Ratusz 1Muzeum Sztuki Mieszczańskiejcenter|60px center|60px center|60px center|60pxAmrestMiędzyrzecka 4Pałac Hollenderówcenter|60pxAnkaSokolnicza 7/17pawilon 37Galeria Panny Młodej„Bellissima”center|60pxAntonio OkulistaZakładowa 11Wrocławskie Centrum Okulistycznecenter|60pxAntykwarekplac Tadeusza Kościuszki 15-14antykwariat„DAES”center|60pxAquaparczki Moczypięta ChlapibrzuchBorowska 99Aquapark Wrocławcenter|60px center|60px center|60pxArchimaxMikołaja Kopernika 19Beata Zwolańska-HołodDom Maxa Bergacenter|60pxArtgeistki Malarz GrafikKrakowska 37-45siedzibaArtgeist.plcenter|60px center|60px center|60pxAsanekplac Wolności 7Marlena ZakrzewskaFabryka Energii Centrum Jogi WrocławmałyAtlasikŁaciarska 4Business Centre„Save The World“center|60pxAurer(Anielski)Gen. S. Grota Roweckiego 114bOsiedle Auracenter|60pxAutomatekŁukasiewicza 7/9Wydział MechanicznyPolitechniki Wrocławskiejcenter|60px
B WspółrzędneImięAdresAutorLokalizacjaZdjęcieBagażowyŚwiętego Idziego 2nieznanyHotel im. Jana Pawła IIcenter|60pxBajgluśŚwiętego Antoniego 10nieznanyCentral Cafécenter|60pxBajkusiaKłodnicka 22Przedszkole „Bajka”center|60px center|60pxBankierŚwidnicka 11nieznanykawiarnia „Barbara”center|60pxBankomatki Bankomatnik Pinek ChipuśKuźnicza 17-19IV Oddział Banku Zachodniego WBKcenter|60px center|60pxBankuś PieniążekRynek 9/11kamienicaPod Siedmioma Elektoramicenter|60pxBarduśJacka Kaczmarskiegoplac Solidarności 1/3/5Zarząd RegionuNSZZ Solidarnośćcenter|60pxBartek z ButolandiiMińsk Mazowieckigen. K. Sosnkowskiego 83siedziba firmyBartek S.A.center|60pxBartonikSukiennice 3/4lodziarnia„Barton”center|60pxBasenowe Helpik Bulbulek Ratuś