thumb|Fragment weneckiej twierdzy thumb|Staromiejska uliczka w nocnej scenerii Sitia (ngr. Σητεία) – miejscowość w Grecji, na północno-wschodnim wybrzeżu Krety, nad Morzem Egejskim, przynależna do administracji zdecentralizowanej Kreta, do regionu Kreta i jednostki regionalnej Lasiti. Siedziba gminy Sitia. W 2021 roku liczyła 11 166 mieszkańcówΑποτελέσματα Απογραφής Πληθυσμού - Κατοικιών 2021, Μόνιμος Πληθυσμός κατά οικισμό [spis ludności osiadłej wg danych Hellenic Statistical Authority]..
Położona na wschód od Ajos Nikolaos i na północny wschód od Jerapetry. Jest miejscowością docelową europejskiej trasy E75 mającej swój początek w norweskim Vardø. Stanowi dogodny punkt tranzytowy na wschodniej Krecie, dzięki portowej przystani (skąd dostępne są połączenia do Pireusu i na wyspy Dodekanezu) oraz lotnisku (obsługującemu na ogół połączenia krajowe). Główne zajęcie mieszkańców wciąż stanowi bardziej rolnictwo niż stopniowo rozwijająca się turystykaWiesława Rusin: Kreta i Santorini. Przewodnik ilustrowany. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2015, s. 206-207, ISBN 978-83-7642-479-8.Mark Ellingham, Marc Dubin, Natalia Jansz, John Fisher: Grecja. Praktyczny przewodnik. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2000, s. 671-673, ..
Warunki turystyczne Sitia to najważniejszy punkt słabo dotąd wykorzystywanego wschodniego wybrzeża wyspy. Jej obecność w branży turystycznej została zapoczątkowana dopiero w latach 80. XX wieku, odkąd rodzina Poole rozpoczęła na miejscu wynajem sprzętu windsurfingowego. Typowo śródziemnomorski charakter nadaje Sitii półkolista zabudowa pastelowo malowanymi domami na tarasowatym zboczu nad zatoką oraz biegnąca poniżej, obsadzona palmami, nadmorska promenada z licznymi kawiarniami i tawernami. Ponad nimi i portem góruje wenecka twierdza na szczycie wzgórza. Na wschód od tego centrum rozciąga się szeroka plaża z odpowiednimi warunkami do pływania i windsurfingu. Sitia w dalszym ciągu przyciąga więcej krajowych niż zagranicznych (głównie francuskich i włoskich) urlopowiczów i turystówKreta (opr. zbiorowe). Wyd. 2. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2000, s. 207, .. W porównaniu z ruchliwym i hałaśliwym Ajos Nikolaos miejscowość zachęca przybyszów większym spokojem i niezakłóconym, leniwym trybem życiaBrigitte von Seckendorff-Kourgierakis: Kreta. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo RM, 2007, s. 82-84, ., oferując też, prócz rozwiniętej gastronomii, wiele tanich pensjonatów i pokoi do wynajęcia.
W sierpniu odbywa się tam związany z winobraniem Festival Sultana – doroczna impreza publiczna, urozmaicona tradycyjnymi kreteńskimi tańcami wraz z degustacją wina. Reklamowana turystycznie maskotka Sitii to zamieszkały na nadbrzeżu (zob. tzw. Dom Pelikana) pelikan Nikos.
Historia Pierwsze ślady osadnictwa w okolicach Sitii pochodzą z czasów cywilizacji minojskiej. Najstarsze znaleziska są datowane na XXX wiek p.n.e., jednak większość z nich to pochodzące z okresu 3000-1050 p.n.e. zabytki z epoki brązu. Za historyczną poprzedniczkę dzisiejszej miejscowości uważana jest minojska Itia będąca portem miasta Praisos. Obydwa organizmy miejskie rozwijały się pomyślnie zarówno w epoce grecko-rzymskiej, jak i w czasach bizantyjskich. Pozostałości miasta bizantyjskiego znajdują się pod obecną zabudową.
Pod panowaniem Republiki Weneckiej miejscowa nazwa uległa zmianie na Sitia (od czego pochodną jest też nazwa okolicznego regionu Lasiti). Wenecjanie, którzy w XIII wieku przejęli miasto po czwartej krucjacie, ufortyfikowali je i wytyczyli jego zabudowę, a przebudowując pobizantyjską twierdzę, stworzyli tu jeden z silnych punktów oparcia we wschodniej części Śródziemnomorza. Później Sitia była niszczona kilkakrotnie: najpierw w wyniku trzęsień ziemi (w 1303 i 1508), ponownie wskutek napaści piratów (1538) i ostatecznie w 1651 roku przez wycofujących się Wenecjan podczas walk z Osmanami o Kretę w latach 1645-1669. Po zrujnowaniu miejscowość była opuszczona przez dwa stulecia. Ponowne jej zaludnianie i odbudowa rozpoczęły się w 1870 roku, kiedy na ten teren zaczęła powracać i osiedlać się miejscowa ludność.
Zabytki i obiekty turystyczne W porównaniu z innymi kreteńskimi miejscowościami Sitia jest stosunkowo uboga w zabytkowe obiekty, do których m.in. należą stare weneckie i potureckie domy rozproszone w tarasowatej zabudowie miejskiej czy ruiny wczesnochrześcijańskiej bazyliki (po odkryciu zasypane i ukryte pod nowym budownictwem). Pod względem architektonicznym główną atrakcją historyczną jest Kazarma (gr. Καζάρμα, z wł. Casa di arma) – pozostała po czasach weneckich, masywna forteca wzniesiona ponad portem, obecnie wykorzystywana dla widowisk jako amfiteatr; na pobrzeżu w porcie, naprzeciw wzgórza twierdzy szczątkowo zachowano pozostałości rzymskich cystern na ryby – wykutych w skale na długości ok. 200 m (obecnie też w większości zasypane); pomniejsze zabytki i pamiątki przeszłości skupiają muzeum archeologiczne – ze zbiorami pochodzącymi z wykopalisk na wschodniej Krecie, głównie z czasów minojskich (m.in. ceramiką, tabliczkami z pismem linearnym B z Zakros i chryzelefantynową rzeźbą kurosa z Palaikastro); muzeum folkloru (sztuki ludowej) – regionalnych artefaktów z XIX i początków XX wieku w postaci tkanin i haftów, wyrobów snycerskich, a także strojów ludowych i narzędzi domowych. thumb|Historyczny monaster Toplú Poza tym Sitia w charakterze bazy turystycznej stanowi wygodny punkt wypadowy do pobliskich miejscowości i okolicznych miejsc historycznych wschodniej Krety Wiesława Rusin: Kreta i Santorini, dz. cyt., s. 207-212.: Petras – odległe o 1 km w kierunku wschodnim pozostałości pałacu minojskiego, osady i cmentarzyska; Tripitos – skalna przystań z czasów hellenistycznych; Aja Fotia – cmentarzysko wczesnominojskie; klasztor Toplú (Μονή Τοπλού) – pochodzący z XIV w. monaster, wsławiony tragicznymi wydarzeniami w historii Krety; Itanos – resztki antycznego portu na przylądku, położone o 2 km na północ od znanej wśród turystów plaży Wai rozciągniętej obok naturalnego gaju palmowego (największego w Europie); w dalszej odległości znajduje się Rusolakkos – oddalone o 2 km od miejscowości Palekastro (przy plaży Chiona) pozostałości osady minojskiej z fragmentami świątyni Zeusa; Kato Zakros – najmniejszy z 4 okazałych pałaców minojskich na Krecie, położony przy wiosce rybackiej Zakros, z dojazdem od Palekastro w kierunku południowym, w stronę morskiego wybrzeża.
Znane postacie miejscowe Myzon z Chen (VI w. p.n.e.) – myśliciel zaliczany przez Platona do siedmiu mędrców starożytnej GrecjiGiovanni Reale: Historia filozofii starożytnej. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1999, s. 226. Vincenzo Cornaro/Vicencos Kornaros (XVI/XVII w.) – grecki poeta pochodzenia weneckiego, autor narodowego poematu Erotokritos Terpsichori Chrisulaki-Wlachu – operatorka radiowa pracująca dla greckiego ruchu oporu podczas II wojny światowej, ujęta i zamordowana przez niemieckich nazistów Jannis Chamilakis – archeolog, badacz zagadnień etnicznych i pisarz
Przypisy
Kategoria:Miasta na Krecie