Świr (, Swir; , Swir´) – osiedle typu miejskiego na Białorusi, w obwodzie mińskim, w rejonie miadzielskim, ok. 1,0 tys. mieszkańców (2010), położone na brzegu jeziora Świr.
Siedziba parafii prawosławnej (pw. Świętych Cyryla i Metodego) i rzymskokatolickiej (pw. św. Mikołaja Biskupa). Znajdują się tu:
cerkiew prawosławna kościół pw. św. Mikołaja, ufundowany w 1693 r., rozbudowany w latach 1908-1909, przekształcony w fabrykę w 1961 r., oddany wiernym w 1990 r. molenna staroobrzędowców pw. Zaśnięcia Matki Bożej.
Historia mały|lewo|Molenna staroobrzędowców Gniazdo rodowe książąt Świrskich.
Podczas wojny polsko-rosyjskiej w latach 1577–82, Stefan Batory przeprowadzał w 1579 roku w Świrze mobilizację konnicy przed wyruszeniem na wyprawę, która skończyła się zdobyciem Połocka. Tutaj miała miejsce narada wojenna.
Pod koniec XVIII wieku Świr był miastem położonym w dobrach kościelnych w powiecie oszmiańskim województwa wileńskiegoВялікі гістарычны атлас Беларусі, Т.2, Mińsk 2013, s. 81..
Podczas wojny litewskiej był jednym z miejsc działania Samoobrony Mińskiej.
W czasach zaborów miasteczko w gminie Świr, w powiecie święciańskim Imperium Rosyjskiego. W 1905 roku liczyło 2485 mieszkańców, 886 dziesięcinГошкевич И.И. Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи, составленный по оффиціальнымъ свѣдѣниямъ, Вильна, 1905, s. 291.Nowaja Topograficzeskaja Karta Zapadnoj Rossii 1:84 000..
W dwudziestoleciu międzywojennym miasteczko leżało w Polsce, w województwie wileńskimPrzynależność wojewódzka zmieniała się. Wieś leżała w województwie nowogródzkim (1921–1922), w Ziemi Wileńskiej (1922–1926) i w województwie wileńskim (od 1926)., w powiecie święciańskim, w gminie Świr.
W 1931 w 299 domach zamieszkiwały 1663 osoby.
Miejscowość należała do miejscowej parafii rzymskokatolickiej. Podlegała pod Sąd Grodzki w Łyntupach i Okręgowy w Wilnie; mieścił się tu urząd pocztowy obsługujący znaczną część gminy.
W 1938 roku miejscowość należała do gromady Świr, gminy ŚwirRozporządzenie Wojewody Wileńskiego z dnia 20 września 1938 r. w sprawie zmiany granic gromad, utworzenia nowych gromad i ustalenia ich nazw w powiecie święciańskim (Wileński Dziennik Wojewódzki), 1938, nr 14, s. 423-425..
Za II RP siedziba wiejskiej gminy Świr.
Podczas okupacji hitlerowskiej 5 listopada 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 800 osób. W sierpniu 1942 roku Niemcy zlikwidowali getto, a Żydów wywieziono do getta w Michaliszkach.
Urodzeni w Świrze Eduard Wajciachowicz (ur. 1960) – białoruski parlamentarzysta Wiktoria Ciechanowicz (nazwisko przebrane: Krzyżanowska) zd. Kosteczko - żołnierz Armii Krajowej pd. "Kalina, autorka książki autobiograficznej "Śladami Wspomnień".
Przypisy
Linki zewnętrzne w kresy24.pl Świr w radzima.org Świr w jewishgen.org
https://www.ushmm.org/online/camps-ghettos-download/USHMM_Vol%202_PartB.pdf
Kategoria:Osiedla typu miejskiego obwodu mińskiego Kategoria:Rejon miadzielski Kategoria:Miasteczka w powiecie święciańskim (II Rzeczpospolita)