mały|Anteny odbiorcze programu LOFAR mały|Centralne skupisko anten w Holandii
LOFAR ( – co oznacza sieć radiową na niskie częstotliwości) – wieloantenowy radioteleskop wykorzystujący zjawisko interferencji fal radiowych.
Urządzenie jest demonstracją technologii, które mają zostać użyte przy budowie radioteleskopu interferometrycznego Square Kilometre Array. Radioteleskop został uroczyście otworzony 12 czerwca 2010 w ceremonii z udziałem królowej Holandii Beatrix.
Zadania LOFAR bada bardzo dalekie zakątki Wszechświata, m.in. obiekty, które powstały tuż po Wielkim Wybuchu, może dokonywać przeglądu galaktyk, a także badać nieco bliższe zjawiska jak pogodę kosmiczną. Olbrzymi interferometr pozwala z dużą rozdzielczością obserwować niebo na falach radiowych niskiej częstości (30-240 MHz), w zakresie dotychczas słabo poznanym.
Organizacja Radioteleskop został zaprojektowany i skonstruowany przez holenderską agencję jednoczącą instytuty radioastronomiczne ASTRON (Netherlands Institute for Radio Astronomy). Urządzenie zostało sfinansowane ze środków Unii Europejskiej, instytutu ASTRON, holenderskiej Organizacji Badań Naukowych i organizacji Północnych Prowincji Niderlandów (SNN). Całym projektem kieruje instytut ASTRON. Całkowity koszt projektu szacuje się na około 100 milionów euro.
Udział Polski W celu budowy polskiej części LOFAR-a powołano konsorcjum pod nazwą POLFAR w skład którego wchodzą: Uniwersytet Jagielloński (koordynator), Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Centrum Badań Kosmicznych PAN, Uniwersytet Zielonogórski, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN, Uniwersytet Szczeciński, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe.
Pierwszą z trzech polskich stacji systemu LOFAR uruchomiono 21 sierpnia 2015 roku w Bałdach koło Olsztyna.
Budowa LOFAR składa się z około 25000 anten tworzących grupy, zwane polami lub stacjami. Każda stacja to dwa zestawy po 96 anten. Lokalizacja radioteleskopów została podzielona na 50 skupisk położonych w różnych miejscach Europy. Centralne skupisko anten położone jest we wschodnim Drenthe, w Holandii (okolice miejscowości Exloo, 38 stacji) oraz w holenderskich prowincjach Groningen i Friesland). Anteny interferometru znajdują się również na terytorium Niemiec (6 stacji), Szwecji (1 stacja), Francji (1 stacja), Wielkiej Brytanii (1 stacja) i Polski (3 stacje zlokalizowane w Bałdach, Borówcu i Łazach) (stan na 19.01.2016).
Każda ze stacji to wiele elementów odbiorczych. Gromadzeniem i przetwarzaniem danych zajmuje się superkomputer Blue Gene/L na uniwersytecie w Groningen. Do projektu dołączy Irlandia, gdzie w 2016 roku została wybudowana jedna stacja. Została zlokalizowana w okolicy zamku w miejscowości Birr. Dzięki tej budowie wzrosły możliwości całej sieci, bowiem zwiększyła się maksymalna odległość pomiędzy antenami do około 2000 km.
Poszczególne stacje są połączone światłowodami. .
Zobacz też Europejska Sieć VLBI Very Large Array Very Long Baseline Array
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Interferometry Kategoria:Radioteleskopy