Jerzy I pomorski (ur. 11 kwietnia 1493 w Darłowie, zm. na przeł. 9/10 maja 1531 w SzczecinieE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 429-432.) – książę pomorski, syn Bogusława X, księcia pomorskiego i Anny Jagiellonki.
Życiorys Od 1508 przebywał na dworze swojego wuja, księcia saskiego Jerzego w Dreźnie. Tamże pobierał nauki K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 109.. .
Sprawa lenna nad Lęborkiem i Bytowem Wespół z trzystoma rycerzami w 1526 wyprawił się do wuja, króla Polski Zygmunta I Starego, przebywającego w Gdańsku, w sprawie niespłaconego posagu po matce (ok. 30 tys. groszy polskich) i lenna Lęborka i Bytowa. Stał się oficjalnym lennikiem Polski wespół z bratem Barnimem IXE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 429.B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, s. 132.. Uzgodniono przymierze pomorsko-polskie, w które włączono Meklemburgię. Za przedłużenie lenna obu ziem bracia zgodzili się na pomniejszenie posagu o 12 tys. groszy polskich.
Pretensje Brandenburgii do Pomorza W 1521 Jerzy wziął aktywny udział w sejmie wormackim. Odwiedził Kraków, tamże prosił o pomoc i opiekę nad księstwem, w sporze z Brandenburczykami. W 1527 uczestniczył ponownie w sejmie Rzeszy w Spirze. Mimo wielu podejmowanych prób, nad rozstrzygnięciem pretensji elektora brandenburskiego do Pomorza, sprawy nie załatwiono. Próby rozmów podejmowano jeszcze na zjeździe w Jüterbogu, bezskutecznie. 25 sierpnia 1529 w Grzmiącej, Marchia Brandenburska zrzekła się pretensji zwierzchnich nad Pomorzem Zachodnim i uznała je jako lenno cesarskie, z prawem przejęcia sukcesji po ustaniu linii Gryfitów.
Reformacja w Szczecinie . W 1523 Luter przysłał do Szczecina teologa Paula vom Rode. Powodem tego m.in. był list rady miejskiej Szczecina przesłany twórcy luteranizmu, z zapytaniem o wyrażenie opinii w sprawie świadczeń kleru na rzecz miasta. Odpowiedź była jednoznaczna – kler winny był ponosić ciężary podatkowe na równi z pozostałymi mieszkańcami. Vom Rode rozpoczął wykładać istotę nowej religii. Jego nauki odbywały się pod gołym niebem na rynku bądź w porcie. Prócz niego, nauczali również Jan Knipstro oraz Mikołaj TechB. Wachowiak, Szczecin w okresie przewagi państwa feudalnego 1478-1713, ss. 247-252.. Stosunkowo szybko pospólstwo zaczęło domagać się zmian w Kościele katolickim. Nad wprowadzaniem nowej religii kontrolę sprawował Jerzy I, który już samodzielnie sprawował władzę nad księstwem. Do miasta przybyło kilku kaznodziejów, radykalnych kleryków wzywających masy do walki przeciw istniejącemu porządkowi. Większość mieszkańców, wraz z częścią szlachty, opowiedziała się po stronie nowej religii. Groźba buntu i z nim związany strach paraliżował pracę duszpasterską katolickich duchownych. Sytuacja ta doprowadziła do opuszczenia przez nich miasta. Vom Rode otrzymał prawo odprawiania mszy w obrządku luterańskim w kościele św. Jakuba w SzczecinieB. Wachowiak, Szczecin w okresie przewagi państwa feudalnego 1478-1713, ss. 254-257..
Przejęcie dóbr kościelnych .
Ostatnie lata życia .
9 maja 1531 podczas polowania, w kołbackich lasach Jerzy zachorował na zapalenie płuc. Po przewiezieniu go do Szczecina, w nocy z 9 na 10 maja zmarł. Pochowano go 13 maja obok ojca Bogusława X, w kościele św. Ottona na szczecińskim zamku. Po jego śmierci władzę nad księstwem przejęli jego brat, Barnim IX i syn, Filip IK. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 111..
.
Życie prywatne Żony Pierwszą żoną Jerzego była Amelia, córka Filipa, elektora Palatynatu Reńskiego z rodu Wittelsbachów, oraz Małgorzaty bawarskiej. Po raz drugi Jerzy ożenił się z Małgorzatą, córką Joachima I Nestora, elektora brandenburskiego i Elżbiety Oldenburg.
Dzieci Z pierwszego związku małżeńskiego z Amelią pochodziło troje dzieci: Bogusław XI (ur. 21 marca 1514, zm. 1514) – zmarł w wieku niemowlęcym, Filip I (ur. 14/15 lipca 1515, zm. 14 lutego 1560) – książę pomorski, szczeciński i wołogoski, Małgorzata (ur. po 25 maja 1518, zm. 24 czerwca 1569) – żona Ernesta III (IV), księcia brunszwickiego na GrubenhagenE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 438-442..
Z drugiego małżeństwa z Małgorzatą – jedna córka, tj. Georgia (ur. 28 listopada 1531, zm. na przeł. 1573/1574) – żona Stanisława Latalskiego, starosty inowrocławskiego i człuchowskiego, hrabiego na ŁabiszynieE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 443-444..
Przypisywano mu również ojcostwo nieślubnego syna Jerzego (Georga) Herza, który był późniejszym pastorem i kaznodzieją w Ryszewku i Kozielicach koło Pyrzyc. Współczesna genealogia podaje w wątpliwość tę filiacjęE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 442..
Genealogia
Eryk IIur. w okr. 1418–1425 lub poźn.zm. 5 VII 1474 Zofiaur. ok. 1434zm. 24 VIII 1497 Kazimierz IV Jagiellończykur. 30 XI 1427zm. 7 VI 1492 Elżbieta Rakuszankaur. na przeł. 1436/1437zm. 30 VIII 1505 Bogusław Xur. 28 lub 29 V 1454zm. 5 X 1523 Anna Jagiellonkaur. 12 III 1476zm. 12 VIII 1503
1Amelia reńskaur. 25 VII 1490zm. 6 I 1525OO 13 VI 1513 Jerzy I pomorski(ur. 11 IV 1493,zm. na przeł. 9/10 V 1531)2Małgorzata brandenburskaur. 29 IX 1511zm. po 3 XII 1577OO 23 lub w okr. 19–25 I 1530 1 1 1 2 Bogusław XI ur. 21 III 1514 zm. 1514 Filip I wołogoski ur. 14/15 VII 1515 zm. 14 II 1560 Małgorzata ur. po 25 V 1518 zm. 24 VI 1569 Georgia pomorska ur. 28 XI 1531 zm. na przeł. 1573/1574
Przypisy
Bibliografia Opracowania Dopierała B., Polskie losy Pomorza Zachodniego, Poznań 1970.
Wachowiak B., Szczecin w okresie przewagi państwa feudalnego 1478-1713 [w:] Labuda G. (pod red.), Dzieje Szczecina. Wiek X-1805, T. II, Warszawa – Poznań 1985, .
Opracowania online Schmidt R., Georg I. Herzog von Pommern [w:] NDB, ADB Deutsche Biographie , [dostęp 2012-04-05].
Literatura dodatkowa (online) Madsen U., Georg I. Herzog von Pommern , [dostęp 2012-04-05].
Kategoria:Władcy Pomorza Zachodniego Kategoria:Gryfici Kategoria:Konwertyci na protestantyzm Kategoria:Ludzie urodzeni w Darłowie Kategoria:Urodzeni w 1493 Kategoria:Zmarli w 1531