Dilma Rousseff

Dilma Vana Rousseff (wym. ; ur. 14 grudnia 1947 w Belo Horizonte) – brazylijska ekonomistka i polityk pochodzenia bułgarskiego, w latach 2003–2005, szefowa gabinetu prezydenta Luiza Inácio Luli da Silvy w latach 2005–2010, prezydent Brazylii od 1 stycznia 2011 do 31 sierpnia 2016 (od 12 maja 2016 zawieszona w pełnieniu obowiązków przez parlament), odwołana w wyniku impeachmentu.

Dilma Rousseff wychowała się w środowisku klasy średniej w Belo Horizonte. W młodości zainteresowała się socjalizmem, a po zamachu stanu z 1964 r. przyłączyła się do lewicowej bojówki miejskiej, zwalczającej dyktaturę wojskową w Brazylii. W związku ze swoją działalnością trafiła do więzienia, gdzie przebywała w latach 1970–1972. Była tam torturowana.

Po wyjściu na wolność zamieszkała w Porto Alegre wraz ze swoim mężem Carlosem Araújo. Oboje byli w gronie założycieli Demokratycznej Partii Pracy (Partido Democrático Trabalhista – PDT) w stanie Rio Grande do Sul, brali też udział w kampaniach wyborczych polityków tego stanu. Dilma Rousseff była Sekretarzem Skarbu w Porto Alegre pod rządami Alceu Collaresa, a następnie Sekretarzem ds. Energii stanu Rio Grande do Sul. W 2001 roku przyłączyła się do Partii Pracujących (Partido dos Trabalhadores – PT), a w następnym roku była członkiem zespołu, który opracował plan energetyczny dla rządu Luisa Inácio Luli da Silvy.

W rządzie Luli Dilma objęła urząd ministra górnictwa i energii, a następnie szefowej gabinetu prezydenta. W 2010 roku została kandydatką Partii Pracujących na urząd prezydenta. Wybory wygrała w drugiej turze, zostając pierwszą w historii Brazylii kobietą na tym stanowisku. W 2014 roku ponownie została wybrana na prezydenta kraju.

12 maja 2016 roku została odsunięta na 180 dni po tym, jak rozpoczął się proces jej impeachmentu. Jej mandat wygasł ostatecznie 31 sierpnia 2016 roku, gdy Senat odsunął ją z urzędu. Jednocześnie zachowała prawa obywatelskie i może ubiegać się o stanowiska publiczne.

Dzieciństwo i edukacja Dilma Rousseff urodziła się 14 grudnia 1947 roku w Belo Horizonte w stanie Minas Gerais. Jej matką była Dilma Jane Silva, brazylijska nauczycielka, a ojcem – Petyr Rusew (bułg. Петър Русев), imigrant pochodzący z Gabrowa w Bułgarii, inżynier i prawnik, poeta (bliski przyjaciel bułgarskiej poetki Elisawety Bagriany), działacz Bułgarskiej Partii Komunistycznej, który w 1929 wyemigrował do Francji. W Bułgarii pozostała jego spodziewająca się dzieckaLuben Rusev całe życie mieszkał w Bułgarii. Został inżynierem. Zmarł w Sofii w 2007. Nigdy nie spotkał się z przyrodnią siostrą – Dilmą Rousseff. żona. W latach 30. już jako wdowiec wyjechał do Brazylii (gdzie zmienił imię i nazwisko na „Pedro Rousseff”), choć kilka lat spędził w stolicy Argentyny, Buenos Aires. Ożenił się po raz drugi – z Dilmą Silva, z którą miał troje dzieci.

Jako prawnik i przedsiębiorca Pedro Rousseff odnosił sukcesy, stąd Dilma wychowała się w rodzinie zaliczającej się do klasy średniej. mały|lewo|Dilma Rousseff (stojąca w centrum kadru) na zdjęciu z rodzicami i rodzeństwem W latach 1952–1954 uczęszczała do przedszkola przy Colégio Izabela Hendrix, a w 1955 roku do Nossa Senhora de Sion (obecnie Colégio Santa Dorotéia) w Belo Horizonte. W 1964 roku rozpoczęła naukę w Colégio Estadual Central (obecnie Escola Estadual Governador Milton Campos), gdzie ruch oporu wobec dyktatury wojskowej był bardzo silny. Jak sama przyznaje, to w tej szkole stała się „buntowniczką” i zrozumiała, że „świat to nie miejsce dla początkujących”.

Działalność w ruchu oporu (1968–69) Colina W 1964 roku Dilma Rousseff przystąpiła do lewicowej organizacji marksistowskiej Polop (Organização Revolucionária Marxista Política Operária), utworzonej w 1961 roku i wywodzącej się z Brazylijskiej Partii Socjalistycznej (Partido Socialista Brasileiro). Członkowie organizacji podzielili się na dwie grupy, zgodnie z preferowanymi przez siebie formami oporu i wdrażania socjalizmu: jedna grupa popierała utworzenie zgromadzenia konstytucyjnego, podczas gdy druga grupa nawoływała do walki zbrojnej. Dilma należała do tej drugiej grupy, która przekształciła się w ruch o nazwie Colina (Comando de Libertação Nacional).

Apolo Heringer, dowódca Coliny w 1968 roku i nauczyciel Dilmy ze szkoły średniej twierdzi, że zdecydowała się ona na walkę po przeczytaniu książki francuskiego filozofa i intelektualisty Régisa Debray pt. Révolution dans la révolution. Zdaniem Heringera „książka rozpaliła wszystkich, także Dilmę”.

W tym czasie Dilma poznała Cláudio Galeno de Magalhães Linharesa, pięć lat starszego od niej, który także popierał walkę zbrojną. Pobrali się po roku związku, w 1967 roku podczas ceremonii cywilnej.

Obydwoje działali w ruchu oporu, często ukrywając się przed władzami, aby uniknąć aresztowania. W styczniu 1969 roku budynek w Belo Horizonte, w którym przebywali, otoczyła policja, jednak udało im się uciec. W tym samym roku oboje udali się oddzielnie do Rio de Janeiro, a następnie Galeno wyjechał do Rio Grande do Sul. Po dwóch latach małżeństwa, para postanowiła się rozstać, a Dilma zaczęła się spotykać z innym towarzyszem broni, Carlosem Franklinem Paixão de Araújo.

Podczas ukrywania się, Dilma używała imion Luiza, Wanda, Estela, Marina, Maria i Lúcia.

VAR-Palmares W 1969 roku Colina połączyła się z organizacją Vanguarda Popular Revolucionária (VPR), dowodzoną przez Carlosa Lamarcę i przyjęła nazwę Vanguarda Armada Revolucionária Palmares (VAR-Palmares). Dilma oraz jej ówczesny partner Carlos Araújo znaleźli się wśród liderów nowej organizacji.

Funkcjonariusze biorący udział w operacji policyjnej Operação Bandeirante (Oban) przeciwko lewicowej opozycji, przyznają, że Dilma była wielką liderką VAR-Palmares i jednym z „mózgów” rewolucyjnego planu.

Jednym z najbardziej spektakularnym przedsięwzięć VAR-Palmares była kradzież sejfu, należącego do byłego gubernatora stanu São Paulo, Adhemara de Barrosa. Sejf znajdował się w domu kochanki Barrosa w dzielnicy Santa Teresa w Rio de Janeiro. Akcję przeprowadzono w lipcu 1969 roku i grupa weszła w posiadanie sejfu z zawartością od 2,4 do 2,8 miliona dolarów amerykańskich. Dilma zaprzecza, że brała udział w samej operacji, ale przyznaje się do jej planowania. mały|Dilma Rousseff przed sądem w 1970 roku Kilka miesięcy po powstaniu VAR-Palmares, na konferencji w Teresópolis w sierpniu i wrześniu 1969 roku, organizacja podzieliła się na tych, którzy popierali walkę zbrojną oraz tych, którzy woleli pracować ze społeczeństwem nad wdrażaniem socjalizmu. Dilma należała do drugiej grupy i została liderką organizacji, która zachowała starą nazwę VAR-Palmares, natomiast pierwsza grupa przyjęła nazwę VPR i przewodził jej Carlos Lamarca.

Po rozłamie, Dilma została wysłana do São Paulo, gdzie jej zadaniem było ukrywanie broni, należącej do grupy. Aby uniknąć namierzenia przez policję, razem z przyjaciółką Marią Celeste Martins (w przyszłości asystentką szefa jej kancelarii) zamieszkała w skromnym domu we wschodniej części miasta, gdzie schowały broń pod swoimi łóżkami.

Więzienie (1970–72) Opozycjonista José Olavo Leite Ribeiro, który trzy razy w tygodniu spotykał się z Dilmą, został aresztowany przez władze i po torturach wyjawił miejsce, w którym miał się spotkać z innym członkiem bojówki – był to bar przy ulicy Rua Augusta w São Paulo. 16 stycznia 1970 roku zmuszono go, aby udał się do baru, śledzony przez policję. Tam zatrzymano jego towarzysza i w momencie, gdy grupa opuszczała bar, niespodziewanie pojawiła się w nim 23-letnia Dilma Rousseff. Zorientowała się, że coś jest nie w porządku i próbowała się wymknąć, ale policjanci zatrzymali ją i przeszukali, znajdując u niej broń. Została aresztowana. Wojskowy prokurator uważał, że jej aresztowanie było ważnym dokonaniem i nazwał ją „Joanną D’Arc” guerilli.

Dilma została zabrana do centrali Oban, gdzie przez kolejne 22 dni była torturowana – bita, rażona prądem i podwieszana na drążku, znanym w Brazylii jako pau-de-arara. Sąd pierwszej instancji skazał ją na 6 lat więzienia, jednak Superior Tribunal Militar (Najwyższy Sąd Wojskowy) zmniejszył jej karę do 2 lat i jednego miesiąca oraz zawiesił prawa obywatelskie na 18 lat.

W mieszkaniu Carlosa Lamarki znaleziono listę więźniów, którzy mieli w pierwszej kolejności być wymienieni na porwane osoby z kręgów władzy i na tej liście znalazło się nazwisko Dilmy, jednak do wymiany nigdy nie doszło i odbyła zasądzoną karę w całości.

Życie w Porto Alegre (1972–80) Dilma opuściła więzienie pod koniec 1972 roku i spędziła czas na rekonwalescencji z rodziną w Minas Gerais, potem przeniosła się do Porto Alegre, gdzie w miejscowym więzieniu przebywał Carlos Araújo. Zamieszkała w domu teściów i odwiedzała męża w więzieniu, przynosząc mu prasę i książki. Araújo wyszedł na wolność w lipcu 1974 roku, dwa dni po śmierci swojego ojca. mały|lewo|Dilma po głosowaniu w Porto Alegre w 2010 Dilma została ukarana za działalność w guerilli wydaleniem ze studiów na Universidade Federal de Minas Gerais i zakazano jej podjęcia na nowo studiów na tej uczelni, zdecydowała się więc wziąć udział w kursie przygotowawczym na wydział ekonomiczny Universidade Federal do Rio Grande do Sul. Została przyjęta i ukończyła studia w 1977 roku, tym razem nie angażując się w ruchy studenckie. Rok wcześniej, w 1976 roku urodziła swoje jedyne dziecko – córkę Paulę Rousseff Araújo.

Dilma podjęła działalność polityczną, tym razem zgodną z prawem, organizując debaty i wykłady dla Instituto de Estudos Políticos e Sociais-IEPES, powiązanego z jedyną legalną partią opozycyjną, Movimento Democrático Brasileiro – MDB. Nie będąc oficjalnie członkinią partii, w 1976 roku pracowała na rzecz kampanii Glênio Peresa, kandydata partii MDB do rady miasta.

W 1977 roku w dzienniku „O Estado de S. Paulo” opublikowano nazwisko Dilmy wśród 97 innych „wywrotowców” infiltrowanych przez administrację publiczną. Lista została sporządzona przez zdymisjonowanego ministra obrony Silvio Frotę, który określił Dilmę jako „współpracującą z wywrotowcem” Carlosem Araújo. W wyniku tego artykułu Dilma została wyrzucona z fundacji Fundação de Economia e Estatística Siegfried Emanuel Heuser – (Fundacji Ekonomii i Statystyki – FEE), gdzie wówczas pracowała.

Kariera polityczna mały|lewo|Dilma udziela wywiadu w São Paulo Wraz z zakończeniem dwupartyjnego systemu władzy na początku lat 80., Dilma Rousseff i Carlos Araújo wraz z Leonelem Brizolą brali udział w tworzeniu Partido Trabalhista Brasileiro (Brazylijska Partia Pracy – PTB). Jednak Najwyższy Sąd Wyborczy zarejestrował pod tą nazwą inną partię, powołaną przez Ivete Vargas (siostrzenicę Getúlio Vargasa), zatem grupa zrzeszona wokół Brizoli zarejestrowała swoją partię o nazwie Partido Democrático Trabalhista (Demokratyczna Partia Pracy – PDT). Carlos Araújo był trzykrotnie wybierany na urząd deputowanego z ramienia tej partii (1982, 1986 i 1990), dwukrotnie startował również w wyborach na burmistrza Porto Alegre, przegrywając w 1988 i 1992 roku. Dilma Rousseff od połowy lat 80. pracowała jako doradczyni członków PDT przy Assembleia Legislativa do Rio Grande do Sul (Zgromadzenie Ustawodawcze Rio Grande do Sul).

Sekretarz Skarbu miasta Porto Alegre (1986–88) Dilma Rousseff i Carlos Araújo poświęcili się kampanii wyborczej Alceu Collaresa na urząd burmistrza Porto Alegre w 1985 roku. Po wygranych wyborach, Collares wyznaczył Dilmę na stanowisko Sekretarza Skarbu, które objęła w 1986 roku. W tym samym roku zaangażowała się w kampanię wyborczą Aldo Pinto do rządu stanowego, zostając jego doradczynią. Zdaniem Pinto, Dilma

Dilma sprawowała urząd do 1988 roku, kiedy zrezygnowała, aby poświęcić się kampanii Araújo na burmistrza Porto Alegre. W 1989 roku objęła stanowisko dyrektora generalnego Rady Miejskiej w Porto Alegre, jednak została zdymisjonowana przez przewodniczącego Rady Valdira Fragę za spóźnianie się do pracy. Fraga miał powiedzieć: „zwolniłem ją, bo miała problem z zegarkiem”.

Stanowa Sekretarz ds. Energii, Górnictwa i Komunikacji (1993–94 i 1998–2002)