Edward Stanisław Czuruk (ur. 13 października 1895, zm. 25 stycznia 1981 w Wielkiej Brytanii) – podpułkownik żandarmerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari. Przez polskie władze na uchodźstwie został awansowany na pułkownika w korpusie oficerów żandarmerii.

Życiorys Edward Stanisław Czuruk urodził się 13 października 1895 w majątku Sumówka-Hajsyn na Podolu na obszarze ówczesnego Imperium Rosyjskiego. Był synem Jerzego Ignacego Czuruka (oficer armii austriackiej, posądzony o szpiegostwo zbiegł pod Kijów, zostając plenipotentem w dobrch hr. Potockiego) i Franciszki z domu Bętkowskiej. Miał braci Bolesława (1881-1950, nauczyciel, tłumacz), Ottona (1887–1945, oficer Wojska Polskiego), Bronisława (1888–1943, urzędnik), Leona (inżynier-cukiernik w Siedlcach, podczas I wojny ewakuowany w głąb ZSRR, tam pozostał, w 1937 oskarżony o szpiegostwo oraz sabotaż i rozstrzelany przez NKWD), Karola (1893-1914, legionista poległy w bitwie pod Laskami) oraz siostry Kazimierę, Jadwigę, Krystynę i Helenę.

Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich i był żołnierzem II Brygady. Od kwietnia 1915, jako podoficer, pełnił służbę w Komendzie Żandarmerii Polowej przy c. i k. Komendzie II Brygady Legionów na terenie Besarabii. Do 14 marca 1917, w stopniu plutonowego żandarmerii, był komendantem posterunku żandarmerii polowej przy Domu Ozdrowieńców w Kamieńsku. Następnie pełnił służbę w posterunku żandarmerii polowej przy c. i k. Komendzie II Brygady Legionów. 4 sierpnia 1917 został komendantem tego posterunku. W I wojnie był trzykrotnie ranny.

30 lipca 1920 został mianowany z dniem 1 maja 1920 porucznikiem w żandarmerii. W czasie wojny z bolszewikami dowodził 5 plutonem Żandarmerii Wojskowej. Wyróżnił się w obronie Płocka, za co wraz z rotmistrzem żandarmerii Czesławem Smoczyńskim został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Po zakończeniu wojny kontynuował służbę w 1 dywizjonie żandarmerii w Warszawie. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 68. lokatą w korpusie oficerów żandarmerii. W 1923 roku był dowódcą plutonu żandarmerii „Warszawa II”. W lipcu 1926 został dowódcą plutonu żandarmerii w składzie Kompanii Zamkowej. W październiku tego samego roku, wskutek interwencji gen. bryg. Kordiana Józefa Zamorskiego, dowodzony przez niego pododdział został wyłączony ze struktury kompanii, podporządkowany bezpośrednio szefowi Gabinetu Wojskowego Prezydenta RP i przemianowany na Zamkowy Pluton Żandarmerii. 18 lutego 1928 został awansowany na majora ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 i 4. lokatą w korpusie oficerów żandarmerii. Z dniem 1 maja 1928 został wyznaczony na stanowisko dowódcy Oddziału Zamkowego Prezydenta Rzeczypospolitej, pozostając w ewidencji kadry oficerów żandarmerii. W czerwcu 1934 otrzymał przeniesienie z Gabinetu Wojskowego Prezydenta RP do Komendy Miasta Warszawa, w której objął funkcję kierownika Referatu Bezpieczeństwa z równoczesnym, czasowym, powierzeniem mu obowiązków zastępcy komendanta miasta (według innej wersji w latach 1934-1939 był komendantem placu miasta Warszawy). Na stanowisku zastępcy komendanta miasta pozostał do wybuchu II wojny światowej. 1 stycznia 1936 został awansowany na podpułkownika. Do 1939 zamieszkiwał przy ulicy Fryderyka Chopina 16 w Warszawie.

Podczas kampanii wrześniowej brał udział w obronie Warszawy służąc w stołecznym garnizonie. Do niewoli niemieckiej dostał się 1 października 1939 r., a więc dwa dni po podpisaniu kapitulacji. W niewoli przebywał kolejno w obozach: Oflag XI B Braunschweig (do 16 X 1939 r.), Oflag IV B Königstein (od 16 X 1939 r.), Oflag IV C Colditz (do 20 V 1942 r.), Oflag X C Lübeck (data na liście transportowej: 23 XI 1942 r.), Oflag VI B Dössel (od 9 VIII 1944 r. do 9 III 1945 r.). Miał nadany numer jeniecki: 978/Oflag XI B19.

Po wyzwoleniu obozu przez wojska amerykańskie został skierowany do Włoch i wcielony do Polskich Sił Zbrojnych. Dowodził żandarmerią Bazy 2 Korpusu Polskiego i 2 Warszawskiej Dywizji Pancernej. Po przeniesieniu 2 KP do Wielkiej Brytanii i utworzeniu Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia dowodził żandarmerią 4 Grupy Dywizyjnej. 15 listopada 1948, po likwidacji Inspektoratu Żandarmerii PKPR, kierował działalnością pozostałych pododdziałów żandarmerii. Służbę wojskową zakończył w marcu 1949, a następnie został zdemobilizowany. Przez polskie władze na uchodźstwie został awansowany na pułkownika w korpusie oficerów żandarmerii.

Po wojnie pozostawał na emigracji. Był honorowym prezesem Zarządu Koła Oddziałowego Stowarzyszenia Polskich Kombatantów Nr 106 „Żandarm” w Londynie. Zmarł 25 stycznia 1981 w Londynie. Jego pierwszą żoną była od 1921 do 1935 Maria z domu Łączkowska (rozwód), z którą miał synów Jerzego (ur. 1922) i Edward (ur. 1924). Drugą żoną została w 1935 Krystyna z domu Jeleniewska (1908–1965), córką właścicieli majątku Osiny. Wraz z drugą żoną został pochowany na Cmentarzu Gunnersbury w Londynie.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2787 (1921) Krzyż Niepodległości (6 czerwca 1931) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1933) „za zasługi na polu wyszkolenia i administracji wojska”. Krzyż Walecznych (czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (19 marca 1931) „za zasługi na polu organizacji wojska i bezpieczeństwa państwa”. Srebrny Krzyż Zasługi (15 sierpnia 1924)M.P. z 1924 r. nr 192, poz. 596 „za pełną poświęcenia i z narażeniem życia niesioną pomoc ofiarom wybuchu w Cytadeli warszawskiej w dniu 13 października 1923 r. oraz ratowanie zagrożonego mienia państwowego”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż za Męstwo i Odwagę 206 pułku piechoty Armii Ochotniczej i Obrony Płocka przyznanego bohaterom walk o Płock (1921) Krzyż Komandorski Orderu Leopolda II (Belgia, 9 listopada 1934) Krzyż Komandorski Orderu Wojskowego Avis (Portugalia, 1931) Krzyż Komandorski Orderu Krzyża Orła (Estonia, 11 listopada 1936) Krzyż Oficerski Orderu Krzyża Orła (Estonia, 9 listopada 1934) Krzyż Oficerski Orderu Korony Rumunii (Rumunia) Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej (Francja, 9 listopada 1934) Brązowy Medal Waleczności (Austro-Węgry) Srebrny Medal Waleczności (Austro-Węgry) Krzyż Wojskowy Karola (Austro-Węgry)

Przypisy

Bibliografia

Tadeusz Wawrzyński, Oficerowie żandarmerii Kawalerowie Krzyża i Medalu Niepodległości, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 24 z 2001 r., s. 104.

Kategoria:Kierownicy Referatów Wydziałów Oddziałów Komendy Głównej AK Kategoria:Ludzie związani z Warszawą Kategoria:Obrońcy Płocka (1920) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie dowództwa 2 Warszawskiej Dywizji Pancernej Kategoria:Oficerowie Gabinetu Wojskowego Prezydenta II Rzeczypospolitej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Gunnersbury w Londynie Kategoria:Podoficerowie żandarmerii Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Podpułkownicy żandarmerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Waleczności Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Wojskowym Karola Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Avis (Portugalia) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Rumunii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Krzyża Orła Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Leopolda II Kategoria:Polscy jeńcy niemieckich obozów jenieckich Kategoria:Pułkownicy żandarmerii Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1981 Kategoria:Żołnierze II Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej