Tychy (, czes. Tichov) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, w województwie śląskim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.
Według danych GUS z 30 czerwca 2025 r., miasto było zamieszkiwane przez 120 518 osoby.
Położenie Tychy leżą w południowej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Są jednym z ośrodków centralnych konurbacji górnośląskiej.
Od północy Tychy graniczą z Katowicami, od wschodu z Lędzinami i Bieruniem, od południa ze Świerczyńcem i Kobiórem, od zachodu z Wyrami i Mikołowem.
Historycznie Tychy położone są na Górnym Śląsku.
Miasto leży w dorzeczu Wisły, w zlewni Gostyni.
Tychy zajmują 28. pozycję pod względem liczby ludności w Polsce i 48. pod względem powierzchni.
Podział administracyjny Dzielnice W skład Tychów wchodzi 17 dzielnic: Cielmice Czułów Glinka Jaroszowice Mąkołowiec Paprocany Radziejówka Stare Tychy Suble Śródmieście Urbanowice Wartogłowiec Wilkowyje Wygorzele Zawiść Zwierzyniec Żwaków
Podział Śródmieścia thumb|Brama Słońca, ul. Dmowskiego 33 Śródmieście, zgodnie z koncepcją Kazimierza Wejcherta podzielone jest na 2 dzielnice – Północną i Południową, z linią kolejową będącą granicą pomiędzy nimi. Te zaś podzielone są na 23 osiedla:thumb|Hotel Piramida nad Jeziorem Paprocańskim
Dzielnica Północna osiedle „Anna” osiedle „Barbara” – również „podosiedla”: „Balbina” B-1, B-2 osiedle „Celina” – również „podosiedla”: C-1, C-2, C-3 osiedle „Danuta” i „Dorota” – również „podosiedla”: D-1, D-3 osiedle „Ewelina” – również „podosiedle”: E-2 osiedle „Felicja” – również „podosiedle”: F-1, F-2, F-6 osiedle „Genowefa”
Dzielnica Południowa osiedle „Cztery Pory Roku” – mieści się przy skrzyżowaniu al. Bielskiej z ul. gen. Władysława Sikorskiego osiedle „Honorata” – również „podosiedla”: H-1, H-2, H-4, H-5, H-6, H-7 osiedle „Karolina” osiedle „Lucyna” osiedle „Łucja”- również „podosiedla”: Ł-1, Ł-2 osiedle „Magdalena” osiedle „Natalia” osiedle „Olga” – również „podosiedla”: O-1 osiedle „Paulina” – również „podosiedle”: P-1 osiedle „Regina” – również „podosiedla”: R-1, R-2 osiedle „Stella” – również „podosiedle”: S-1 (Osiedle Sosnowe) osiedle „Teresa” – również „podosiedle”: T-1 osiedle „Urszula” – również „podosiedle”: U-1 osiedle „Weronika” osiedle „Zuzanna” – również „podosiedle”: Z-1
Środowisko Geografia thumb|Las w Tychach Tychy należą do większych miast województwa śląskiego. Położone są w jego centralnej części, na wysokości pomiędzy 234 a 301 m n.p.m., na pograniczu Kotliny Oświęcimskiej i Wyżyny Śląskiej. Miasto leży w obrębie megaregionu Karpackiego, prowincji Karpaty Zachodnie z Podkarpaciem Zachodnim i Północnym, obejmując m.in. fragment Kotliny Oświęcimskiej.
Usytuowane są przy skrzyżowaniu tras międzynarodowych Warszawa – Wiedeń (w Tychach jest to ul. Beskidzka/DK 1) i krajowej Opole – Kraków (ul. Mikołowska i Oświęcimska/DK 44). W odległości 12 km od Tychów przechodzi autostrada A4.
Od południa, wschodu i zachodu miasto otaczają Lasy Pszczyńskie, będące pozostałością dawnej Puszczy Pszczyńskiej, a na północ od miasta znajdują się Lasy Katowicko-Murckowskie, będące fragmentem południowej części leśnego pasa ochronnego GOP.
Klimat Obszar, na którym leżą Tychy, występuje w regionie klimatycznym małopolskim. Charakteryzuje się on mikroklimatem wyżynnym z dużym wpływem pobliskich gór – dla miasta jest to pasmo Beskidu Śląskiego i Żywieckiego.
Średnioroczna temperatura powietrza wynosi +7,7 °C, zaś roczne opady wynoszą 800 mm. Średnia temperatura lipca wynosi 17,5 °C, zaś stycznia –3,7 °C.
Charakterystycznym zjawiskiem występującym w Tychach są wiatry wiejące niemal codziennie, stąd Tychy są określane często mianem miasta przeciągów. Wpływa na to m.in. położenie Tychów, tzn. „u podnóża gór” oraz Brama Morawska. Charakterystycznym zjawiskiem są też liczne burze oraz nagła zmienność pogody na tym obszarze. Do Tychów docierają również silne wiatry halne z pobliskich Beskidów, które wieją najczęściej w okresach jesiennym i wiosennym. Oczywiście nie są one tak silne jak w Beskidach, czy choćby w Bielsku-Białej, ale mogą osiągać nawet 30–32 m/s, tj. ok. 120 km/h, jednak takie prędkości w Tychach osiąga stosunkowo rzadko.
Śnieg i śnieg z deszczem w Tychach pada czasami już pod koniec września, jak np. w 1995, kiedy to miejscami śnieg pokrył zieleń. Utrzymywanie się pokrywy śnieżnej w kwietniu to nic dziwnego. Może ona sięgać nawet do 50 cm, jak to miało miejsce w 1996. Śnieg i śnieg z deszczem padają czasem także w okresie świąt Wielkanocy. Zdarzały się lata, jak np. w 1985, kiedy śnieg spadł 1 maja oraz 23 i 24 maja 2004, kiedy to wystąpiły opady krupy śnieżnej i śniegu z deszczem przy temperaturze +3 i +4 stopnia za dnia i ok. +2 °C w nocy.
Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia w 2016 Tychy zostały sklasyfikowane jako 44. najbardziej zanieczyszczone miasto Unii Europejskiej. W raporcie z 2018 Tychy nie znalazły się w pierwszej pięćdziesiątce rankingu.
Wody thumb|Park Północny Tychy – ptactwo wodne
Jeziora i stawy Jezioro Paprocańskie Staw Drobowizna Staw Jeżowa Staw Polkowiec Staw Żogalik Staw Suble I Staw Suble II Staw Grabowiec Staw Karton Staw Zapadlisko Staw Ochotka Trzy stawy w Parku Północnym Stawy w pobliżu Jeziora Paprocańskiego
Rzeki i cieki Gostynia (Gostynka) Mleczna Potok Tyski Potok Paprocański Potok Mikołowski
Przyroda W granicach miasta znajduje się około 150 ha zorganizowanej zieleni (oprócz zieleni na terenach administrowanych przez spółdzielnie mieszkaniowe i MZBM). Parki zajmują 42,2 ha, a skwery 32,5 ha. Pozostałe tereny to tereny przyuliczne. thumb|Park Browarniany z muszlą koncertową i pijalnią piwa z 1899 Parki i skwery na terenie miasta: Park zabytkowy przy ulicy Katowickiej (tzw. Park Browarniany) Park Górniczy na osiedlu „A” Park Północny przy ulicy Edukacji Park Miejski Solidarności przy Urzędzie Miejskim Park Łabędzi w sąsiedztwie Szpitala Wojewódzkiego Park Suble Park Jaworek Park św. Franciszka z Asyżu Park bł. Karoliny Kózkówny Mini Park Raj – ul. Żwakowska 8-12 Tereny zielone nad potokiem Tyskim Skwer przy ulicy Darwina Skwer Niedźwiadków Skwer przy placu M. Skłodowskiej-Curie Skwer przy ulicy Czarnieckiego Skwer Starego Alojza Skwer przy ul. Dębowej Ośrodek Wypoczynkowy „Paprocany”
Obszary leśne na terenie miasta zajmują 2252 ha. Ważnym elementem pasm ekologicznych są również ogrody działkowe. Tychy otoczone są też dużymi kompleksami lasów, głównie leśnym pasem ochronnym GOP-u i pozostałościami po Puszczy Pszczyńskiej. Do pomników przyrody należą lipy na Paprocanach.
Tychy również zajmują 9. miejsce w Polsce pod względem powierzchni parków spacerowo-wypoczynkowych. Lp. Miasto ha 1 Warszawa 946 2 Bydgoszcz 874 3 Wrocław 789 4 Chorzów 618 5 Łódź 608 6 Katowice 526 7 Poznań 450 8 Kraków 358 9 Tychy 227 10 Sosnowiec 206
Demografia Rozwój demograficzny Ludność Tychów i jej rozwój demograficzny ma ścisły związek z wcielaniem okolicznych miejscowości oraz rozbudową miasta. W 1975 liczba ludności miasta przekroczyła 135 tys. W tym roku włączono do Tychów: Bieruń Stary, Imielin, Kopciowice, Chełm Śląski, Dziećkowice, Lędziny, gminę Bieruń Stary i gminę Wyry. Rok później odłączono Dziećkowice, a w 1977 włączono gminę Kobiór oraz gminę Bojszowy i odłączono Imielin, Kopciowice i Chełm Śląski. W 1991 odłączono Bieruń, Lędziny, gminę Bojszowy, gminę Kobiór i gminę Wyry. Największą populację Tychy odnotowały w 1990 – 191 723 mieszkańców.
Piramida wieku mieszkańców Tychów w 2014: left|690x480px
Tychy w liczbach Położenie Tychów – szerokość geograficzna: 50.08°N, długość geograficzna: 19.00°E Powierzchnia gminy – 81,81 km² Powierzchnia lasów – 26,93 km² Powierzchnia zieleni miejskiej – 1,27 km² Powierzchnia zieleni miejskiej na jednego mieszkańca – ok. 9,9 m² Gęstość zaludnienia na 1 km² – 1567,2 Liczba mieszkańców – 128 211 (dane z 2017), w tym: kobiet: 66 460 mężczyzn: 61 751GUS: Bank Danych Lokalnych – Ludność według miejsca zameldowania/zamieszkania i płci, stan na 31 XII 2017.
Nazwa Etymologia nazwy Tychy nie jest jednoznacznie określona – istnieje kilka teorii na ten temat. Najczęściej spotykane wywody wskazują na słowa oznaczające ciszę, tyczkę lub tykę, a także niemieckie słowo „teich” – „staw”.
W dokumencie sprzedaży dóbr pszczyńskich wystawionym przez Kazimierza II cieszyńskiego w języku czeskim we Frysztacie 21 lutego 1517 wieś została wymieniona jako Tychy.
Najstarsza wzmianka źródłowa o Tychach pochodzi z 1467 – Tichi (cichy), w 1527 w kontekście polskim – w Tyssech = w Tyszech, w 1845 Tychów jak Kraków (gdyż niemieckie Tichau). Nazwa dzierżawcza od imienia Tych (zdrobnienie od Tymoteusz, podobnie jak Zych od Zygmunt), stąd nazwa rodowa Tychy. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany na przełomie XIX i XX w. podaje historyczną nazwę Tychów. Mniej prawdopodobną byłaby etymologia od niemieckiego teich=staw, z późniejszym spolszczeniem na Tych(y).
Niemiecki nauczyciel Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 we Wrocławiu wymienia najwcześniejszą nazwę miejscowości w formie „Tychow, Tyka”. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod polską nazwą Tychuw i niemiecką nazwą Tichau.
Tychy – występują dwie, uznawane za poprawne, formy dopełniacza nazwy – „do Tychów” oraz „do Tych”. Pierwsza jest głęboko zakorzeniona wśród ludności Górnego Śląska i częściej używana regionalnie, druga rozpowszechniła się ogólnie w Polsce, poza Górnym Śląskiem.
Historia thumb|Herb Tychów z datą pierwszej wzmianki Najstarsze znane ślady pobytu człowieka na terenie obecnych Tychów pochodzą już ze starszej epoki kamienia (na ziemiach polskich jest to okres od ok. 310 000 do 40 000 lat temu). Dowodem średniowiecznego osadnictwa na tym obszarze jest odkryty w okresie międzywojennym, badany przez archeologów w latach sześćdziesiątych XX w., cmentarz na terenie Cielmic, obecnie dzielnicy Tychów.
Pierwsza wzmianka o Tychach pochodzi z 1467. Znajduje się ona w tzw. protokolarzu miasta Pszczyna, w którym zapisywano między innymi informację o wydatkach pszczyńskiej rady miejskiej. Pod datą 1467 zapisano w języku łacińskim zdanie: „Dominikowi z Tychów daliśmy 5 groszy za gonty”.
Pierwszy drewniany kościół w Tychach wybudowano około 1500. W źródłach pisanych informacja o nim pojawia się dopiero pod datą 1529. Obecnie jest to kościół św. Marii Magdaleny. Z kolei z 1629 pochodzi pierwsza wzmianka na temat Browaru Książęcego w Tychach. Był on własnością rodów panujących na ziemi pszczyńskiej. Do nich należała również między innymi Huta Paprocka założona na początku XVIII w. w sąsiedztwie gminy Paprocany.
W listopadzie 1868 do Tychów dotarła kolej żelazna – uruchomiono linię kolejową łączącą Czechowice-Dziedzice, Tychy i Murcki z Szopienicami. W 1887 uruchomiono fabrykę celulozy w Tychach-Czułowie. W 1897 w Tychach założono drugi browar – Browar Obywatelski. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w 1892 opisuje Tychy (pod nazwą „Tychów”) wspominając m.in. kolej żelazną, „słynny” browar, powierzchnię wsi wynoszącą 1769 ha i pobieżnie strukturę populacji jako „4203 katolików, 200 ewangelików, 97 izraelitów.”
Po zakończeniu I wojny światowej wielu mieszkańców Tychów i sąsiednich gmin brało udział w powstaniach śląskich (1919–1921). Według wielu historyków wybuch I powstania śląskiego nastąpił w Paprocanach (wówczas samodzielna gmina), w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919. W 1922 po plebiscycie i III powstaniu śląskim Tychy weszły w skład państwa polskiego (83,5% głosów za przyłączeniem do Polski). Naczelnikiem gminy Tychy został wybrany Jan Wieczorek. W 1934 Tychy uchwałą Śląskiej Rady Wojewódzkiej z dnia 20 listopada 1933 stały się gminą wiejską na prawach miejskich.