Skrwilno – wieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, powiecie rypińskim i gminie Skrwilno. Miejscowość jest siedzibą gminy Skrwilno.
Położenie Miejscowość znajduje się we wschodniej części województwa kujawsko-pomorskiego, w granicach dawnej ziemi płockiej. Jest położona nad rzeką Skrwą i nad jeziorem Skrwilno.
Nazwa Pierwsza potwierdzona źródłowo wzmianka na temat miejscowości pochodzi z 1379 r.; wieś występuje tam pod nazwą PostrquinoI. Sułkowska-Kurasiowa (red.), Codex diplomaticus Masoviae novus, p. III, Warszawa 2000, s. 229–230..
Inne, historyczne odmiany tej nazwy to: Postkrwino, Skqruilno, Skrwino, Stkrwino, Stqwino, Strquinno, Strquino, Strvino, Strwino, Strwinno, SkwilnoP. Gąsiorowski, Źródła sierpeckich rzek, Nasze korzenie 5 (2013), s. 8..
Nazwa miejscowości może wywodzić się od rzeki Skrwy, nad którą jest położonaS. Rospond, „Słownik etymologiczny miast i gmin PRL”, 1984, s. 352..
W latach 1942–1945 r. niemieckie władze okupacyjne zmieniły nazwę miejscowości na ReselerwaldeGemeinde- und Wohnplatzlexikon des Reichsgaus Danzig-Westpreussen, Danzig 1944, s. 109–114..
Historia mały|lewo|Pałac Jeżewskich w Skrwilnie (zdjęcie sprzed 1911 r.) VII–IV w. p.n.e. – pierwsze ślady osadnictwa ludności kultury łużyckiej nad SkrwąJ. Chudziakowa, Sprawozdanie z badań na cmentarzysku średniowiecznym w Skrwilnie, pow. Rypin (stanowisko 3) w 1967 i 1969 r. [w:] Komunikaty Archeologiczne, Bydgoszcz 1972, s. 150–153.; IX–XII w. – okres istnienia obronnego ośrodka osadniczego na obecnym północno-zachodnim brzegu jeziora SkrwilnoJ. Chudziakowa, Tymczasowe wyniki badań na grodzisku wczesnośredniowiecznym (stanowisko 1) w Skrwilnie, powiat rypiński, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Archeologia, z. 2 (33), 1969.; XII w. – po spaleniu grodu w miejscu obecnej wsi Skrwilno powstaje osada wiejskaJ. Chudziakowa, Tymczasowe wyniki badań na grodzisku wczesnośredniowiecznym (stanowisko 1) w Skrwilnie, powiat rypiński, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Archeologia, z. 2 (33), 1969, s. 101–102.; 3 lutego 1379 – biskup płocki Dobiesław eryguje kościół parafialny we wsi Postrquino (należącej do Wojciecha Stryczka, podkomorzego dobrzyńskiego); 1793–1807 – po drugim rozbiorze Polski Skrwilno należy do Prus (od 1795 r. w ramach prowincji Prus Nowowschodnich)M. Aschkewitz, Geschichte des Dobriner Lande, Danzig-Oliva 1942.; 1807–1815 – Skrwilno znalazło się w granicach Księstwa Warszawskiego (w ramach departamentu płockiego)M. Kallas, Z przeszłości administracyjnej Kujaw i ziemi dobrzyńskiej (od rozbiorów do utworzenia województwa włocławskiego), [w:] M. Kallas (red.) Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie, seria A. Historia, Włocławek 1978, s. 193–212.; 1815–1915 – miejscowość staje się częścią Królestwa PolskiegoM. Kallas, Z przeszłości administracyjnej Kujaw i ziemi dobrzyńskiej (od rozbiorów do utworzenia województwa włocławskiego), [w:] M. Kallas (red.) Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie, seria A. Historia, Włocławek 1978, s. 202.; 1915–1918 – Skrwilno należy do Generalnego Gubernatorstwa WarszawskiegoT. Świecki, Mazowsze Płockie w czasach wojny światowej i powstania państwa polskiego, Płock 1933, s. 106–108.; 1919–1938 – miejscowość staje się częścią II Rzeczypospolitej (do 1938 r. w ramach województwa warszawskiego, później województwa pomorskiego)Ustawa z dnia 12 czerwca 1937 r. o zmianie granic województw: poznańskiego, pomorskiego, warszawskiego i łódzkiego (Dz.U. 1937 nr 46, poz. 350).; 1939–1945 – Skrwilno (od 1942 r. jako Reselerwalde) jest częścią III Rzeszy Niemieckiej (w ramach okręgu Gdańsk-Prusy Zachodnie); 1939–1945 – w okresie okupacji niemieckiej w lasach skrwileńskich (w pobliżu wsi Rak) hitlerowcy – w tym członkowie Selbstschutzu – zamordowali i pochowali kilka tysięcy osób (głównie z powiatu rypińskiego, więzionych w „Domu Kaźni” w Rypinie)R. Piotrowski, Skrwilno i okolice (od czasów najdawniejszych do 1945 r.), Skrwilno 1997, s. 127–130.; 1945–1950 – miejscowość jest częścią województwa pomorskiego; 1950–1975 – Skrwilno należy do województwa bydgoskiegoZ. Biegański, Kształt terytorialno-administracyjny regionu kujawsko-pomorskiego w XIX i XX wieku, [w:] Związki Kujaw i Pomorza na przestrzeni wieków. Zbiór studiów pod red. Zdzisława Biegańskiego i Włodzimierza Jastrzębskiego. Prace komisji historii BTN t. XVII, Bydgoszcz 2001.; 1954–1972 – miejscowość jest siedzibą gromady SkrwilnoUchwała Nr 24/10 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu rypińskiego (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 1954 r., nr 12, poz. 63).; 1975–1998 – Skrwilno jest częścią województwa włocławskiego§ 46 p. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw (Dz.U. 1975 nr 17, poz. 92)..
Grodzisko w Skrwilnie alt=Wał ziemny, obrośnięty drzewami.|lewo|mały|Grodzisko wczesnośredniowieczne „Okop” na terenie wsi Skrwilno (na obecnym północno-zachodnim brzegu jeziora Skrwilno) Prowadzone w latach 1961–1966 badania archeologiczne (pod kierunkiem mgr Jadwigi Chudziakowej z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika) ujawniły, że od drugiej połowy IX do końca XII wieku na wyspie na jeziorze Skrwilno znajdowało się gród. Miejsce to pełniło rolę przygranicznej warowni, broniącej mieszkający tu szczep Polan przed najazdami Prusów. Mieszkańcy grodu zajmowali się łowiectwem, hodowlą i rybołówstwemJ. Chudziakowa, Tymczasowe wyniki badań na grodzisku wczesnośredniowiecznym (stanowisko 1) w Skrwilnie, powiat rypiński, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Archeologia, z. 2 (33), 1969, s. 88, 100–101..
W XII w. gród został spalony (najprawdopodobniej w wyniku ataku Prusów). Okoliczność ta, połączona z wysychaniem jeziora i zwężaniem się koryta rzeki Skrwy, zadecydowała o porzuceniu dotychczasowej lokalizacji. Nowa osada wiejska powstała w miejscu obecnej wsi Skrwilno.
Pozostałością po grodzie jest wał ziemny, znajdujący się na obecnym północno-zachodnim brzegu jeziora Skrwilno. Miejsce to było określane w XIX w. jako okop szwedzki (lub okopy szwedzkie)Wisła – miesięcznik geograficzno-etnograficzny (1900), t. 14, z.6, s. 785..
Skarb ze Skrwilna
alt=Srebrne naczynie w kształcie dzbanka|mały|Naczynie do ablucji – część skarbu ze Skrwilna W 1961 r., w trakcie prowadzenia prac archeologicznych na terenie grodziska w Skrwilnie, odnaleziono kolekcję dzieł złotniczych i klejnotów pochodzących z przełomu XVI i XVII wieku. Przedmioty te zostały zakopane w okresie potopu szwedzkiegoS. Kostanecki, Odkrycie skarbu w Skrwilnie w pow. rypińskim, Notatki płockie. Pismo regionalne Mazowsza Płockiego, nr 20/1961, s. 32–33..
Skarb ze Skrwilna znajduje się obecnie w Muzeum Okręgowym w Toruniu.
Ludzie związani ze Skrwilnem
Demografia Według stanu na 31 grudnia 2020 r. wieś zamieszkiwało 1515 osób.
Transport Komunikacja autobusowa (realizowana przez Kujawsko-Pomorski Transport Samochodowy) zapewnia połączenie Skrwilna z Rypinem.
Edukacja W latach 2003–2024 na terenie miejscowości działał Zespół Szkół w Skrwilnie, który został zlikwidowany 31 sierpnia 2024 roku.
Działające placówki: Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skrwilnie założona w 1975 roku. Gminne Przedszkole w Skrwilnie założone w 1991 roku.
Sport W 1966 r. rozpoczął działalność Ludowy Klub Sportowy „Skrwa” (obecnie Gminny Ludowy Klub Sportowy „Skrwa Skrwilno”).
Od 1995 r. corocznie w październiku organizowany jest Bieg Niepodległości.
W październiku 2010 r. otwarto halę sportową, sąsiadującą z Zespołem Szkół w Skrwilnie.
Od 2016 r. w Skrwilnie odbywają są zawody nordic walking, organizowane przez Polską Federację Nordic Walking.
Zabytki i atrakcje turystyczne mały|Kościół pod wezwaniem świętej Anny, dzwonnica oraz mur z bramą Zabytki wpisane do rejestru zabytków: zespół kościoła parafialnego pw. św. AnnyDecyzja o wpisie do rejestru zabytków powiatu rypińskiego z dnia 08.03.1988 r. (nr A/426 w rejestrze).: kościół, dzwonnica (kaplica pogrzebowa), mur z bramą, kwatera grobowa rodziny Chełmickich na cmentarzu parafialnymDecyzja o wpisie do rejestru zabytków powiatu rypińskiego z dnia 30.12.2011 r. (nr A/1606 w rejestrze)., kwatera grobowa rodziny Cissowskich i Witke-Jeżewskich na cmentarzu parafialnymDecyzja o wpisie do rejestru zabytków powiatu rypińskiego z dnia 20.04.2012 r. (nr A/1613 w rejestrze)., park dworskiDecyzja o wpisie do rejestru zabytków powiatu rypińskiego z dnia 24.11.1992 (nr A/1200 w rejestrze)..
Na cmentarzu parafialnym znajduje się ponadto mogiła powstańców styczniowych, którzy zginęli w potyczce 25 lutego 1863 r. pod Rudą.
Religia Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii Skrwilno. Tu znajduje się także parafialny kościół św. Anny.
Przypisy
Kategoria:Skrwilno