Żydowskie ruchy polityczne to okres formowania się przez ostatnie dwie dekady XIX wieku nowoczesnych ruchów żydowskich. Proponowały nowe rozwiązania zarówno polityczne, jak i społeczne.
Wstęp Środowiska żydowskie podzieliły się na kilka grup politycznych. Ruchy lewicowe głosiły idee równouprawnienia Żydów. Inni upatrywali rozwiązania w syjonizmie. Środowiska tradycyjne stworzyły polityczną reprezentację, która miała za zadanie chronić ich interesy.
Powstanie Bundu Socjalistyczne grupy rzemieślników, robotników i drobnych kupców żydowskich tworzyły się w rosyjskiej Strefie Osiedlenia już w latach osiemdziesiątych XIX wieku. W 1897 r. w Wilnie zjednoczyły się w Powszechny Żydowski Związek Robotniczy obradujący na Litwie, w Polsce i w Rosji (w skrócie Bund). Bund walczył o poprawę warunków pracy robotników żydowskich. Wzywał do walki politycznej, która dążyła do obalenia caratu i ustanowienia demokratycznej republiki w Rosji. Bundownicy wierzyli, iż ustrój demokratyczny zagwarantuje swobody polityczne oraz równouprawnienie wszystkich narodów, w tym żydowskiego.
Postulaty Bundu: narody zamieszkujące zwarte terytorium wewnątrz państwa rosyjskiego, powinny uzyskać autonomię terytorialną, Żydzi, którzy żyją w rozproszeniu, powinni uzyskać autonomię narodowo-kulturalną (tj. prawo do samodzielnego zarządzania szkolnictwem w języku jidysz oraz instytucjami kulturalnymi), przeciwni koncepcjom syjonistycznym
Po rewolucji październikowej i rozpadzie Cesarstwa Rosyjskiego w 1918 roku Bund podzielił się na odrębne organizacje: w Rosji, w Polsce i w krajach bałtyckich. W Rosji Sowieckiej bardzo szybko uległ zdelegalizowaniu, w Polsce rozwinął szeroką działalność.
Przywódcy Bundu w Polsce: Henryk Ehrlich oraz Wiktor Alter.
Polska Partia Socjalistyczna Pierwsze grupy socjalistyczne zaczęły powstawać na terenie zaboru rosyjskiego w latach osiemdziesiątych XIX w. Napotykały na silny sprzeciw ortodoksów. W niepodległej Polsce, PPS zyskał szerokie poparcie ludności żydowskiej.
Syjoniści W okresie międzywojennym rozwinął się także młodzieżowy ruch syjonistyczny. Powstały organizacje, jak np. Haszomer Hacair, Hechaluc czy Gordonia, które zajmowały się przygotowaniem młodych ludzi do emigracji do Palestyny, a także uczyły pracy na roli i rzemiosła.
W latach trzydziestych XX w. przewodniczącym Światowej Organizacji Syjonistycznej został Nachum Sokołow, dziennikarz „Ha-Cefiry” i „Izraelity”.
Żydowska Partia Ludowa Znacznie mniejsze wpływy niż syjoniści posiadała Żydowska Partia Ludowa (folkiści), założona w 1917 r. w Warszawie. Twierdzili, że przyszłość Żydów związana jest z diasporą. Podobnie jak syjoniści i Bund, folkiści opowiadali się za autonomią narodowo-kulturową, jako swój główny punkt programowy. Krytykowali natomiast syjonistyczną wizję państwa żydowskiego w Palestynie, jak i bundowskie dążenia do rewolucji społecznej.
Aguda W 1916 roku powstała w Warszawie partia Agudas Isroel (Związek Izraela), skupiająca głównie ortodoksów. Jej celem była obrona Tory i żydowskich tradycji. Krytykowała asymilację, partie lewicowe i syjonistyczne. Dużą wagę przywiązywała do organizacji i wspierania szkolnictwa religijnego.
Zobacz też Ha-Szomer Ha-Cair Żydowska Partia Narodowa
Bibliografia Borzymińska Zofia, Żebrowski Rafał (red.), Polski słownik judaistyczny. Dzieje, kultura, religia, ludzie, t. 1, Warszawa 2003 Engelking Barbara, Tych Feliks (red.), Pamięć. Historia Żydów polskich przed, w czasie, i po Zagładzie, Warszawa 2004
Linki zewnętrzne SKIF – Żydowski Pracowniczy Bundowski Ruch Młodzieżowy w Australii Polski i żydowski ruch robotniczy w Królestwie Polskim w latach I wojny światowej, s. 49-78 – Zieliński Konrad, Polski i żydowski ruch robotniczy w Królestwie Polskim w latach I wojny światowej, "Studia Judaica 7", nr 1(13), 2004, s. 49-78
Kategoria:Partie i ugrupowania Kategoria:Nieistniejące organizacje żydowskie w Polsce