Kolegium do Spraw Służb Specjalnych – organ opiniodawczo-doradczy w sprawach programowania, nadzorowania, a także koordynowania działalności służb specjalnych takich, jak: Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW), Agencja Wywiadu (AW), Służba Kontrwywiadu Wojskowego (SKW), Służba Wywiadu Wojskowego (SWW) i Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA) oraz podejmowanych dla ochrony bezpieczeństwa państwa działań Policji, Straży Granicznej, Żandarmerii Wojskowej, Służby Ochrony Państwa (SOP), organów Krajowej Administracji Skarbowej oraz służb rozpoznania Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.M. Kolaszyński, Kolegium ds. Służb Specjalnych [w:] J. Itrich-Drabarek, A. Misiuk, Sz. Mitkow, P. Bryczek-Wróbel (red.), Encyklopedia Bezpieczeństwa Narodowego, Warszawa 2023, ss. 274-275. ISBN 978-83-8017-473-3, https://encyklopedia.revite.pl/articles/view/256(dostęp: 12.02.2026).

Kolegium działa przy Radzie Ministrów na podstawie art. 11–13 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu.Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (). Szczegółowy tryb i zasady funkcjonowania Kolegium oraz zakres czynności sekretarza określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 lipca 2002 r. ().Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 lipca 2002 r. w sprawie szczegółowego trybu i zasad funkcjonowania Kolegium do Spraw Służb Specjalnych oraz zakresu czynności sekretarza tego Kolegium ().

Obsługę Kolegium zapewnia Kancelaria Prezesa Rady Ministrów (art. 12 ust. 8). Posiedzenia Kolegium mają charakter niejawny (§ 3 ust. 1).

Geneza Kolegium do spraw Służb Specjalnych zostało utworzone w 1996 r. przy Radzie Ministrów jako organ opiniodawczo-doradczy Prezesa Rady Ministrów w sprawach związanych z funkcjonowaniem służb specjalnych: UOP oraz WSI.M. Kolaszyński, Status ustrojowy polskich służb specjalnych po 1989 roku, Kraków 2016, s. 202 (dostęp: 2026-02-04).D. Rowiecka, Służby specjalne - nadzór i kontrola, [w:] Bezpieczny obywatel - bezpieczne państwo, red. J. Czapska, J. W i d a c k i, Lublin 1998, s.107. Podstawę prawną jego powołania stanowiła ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. nowelizująca m.in. ustawę z 6 kwietnia 1990 r. o Urząd Ochrony Państwa.Art. 34 ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zmianie niektórych ustaw normujących funkcjonowanie gospodarki i administracji publicznej ().

Utworzenie Kolegium wiązało się z likwidacją Politycznego Komitetu Doradczego przy Ministrze Spraw Wewnętrznych – organu konsultacyjno-doradczego funkcjonującego od 1990 r., którego zadania koncentrowały się na węzłowych sprawach należących do zakresu działania Ministra Spraw Wewnętrznych oraz podległych mu centralnych organach administracji państwowej, w tym szefa UOP.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie powołania Politycznego Komitetu Doradczego przy Ministrze Spraw Wewnętrznych oraz nadania mu statutu ( Celem powołania Kolegium było stworzenie ram instytucjonalnych umożliwiających Prezesowi Rady Ministrów sprawowanie nadzoru nad UOP, przy jednoczesnym wzmocnieniu cywilnych mechanizmów kontroli nad służbami specjalnymi. Do zadań Kolegium należało w szczególności formułowanie ocen i wyrażanie opinii w sprawach programowania, nadzoru i koordynowania działań UOP i WSI, oraz podejmowanych dla ochrony bezpieczeństwa państwa działań Policji, Straży Granicznej i Żandarmerii Wojskowej.A. Żebrowski, Kontrola cywilna nad służbami specjalnymi III Rzeczypospolitej (1989‑1999). Zagadnienia politologiczno‑prawne, Kraków 2001, s. 143 -150.

W maju 2002 r. przeprowadzono reformę cywilnych służb specjalnych, w wyniku której zlikwidowano UOP, zastępując go dwiema odrębnymi instytucjami: ABW oraz AW.Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (). Reforma ta była elementem szerszej przebudowy systemu bezpieczeństwa państwa, obejmującej również mechanizmy koordynacji i kontroli działalności służb specjalnych.K. Jałoszyński, S. Zalewski, Organy administracji rządowej wobec zagrożeń terrorystycznych. Służby specjalne wobec terroryzmu, Bielsko-Biała 2009, s.64-65. W następstwie reformy z 2002 r. zakres zadań Kolegium do spraw Służb Specjalnych został rozszerzony. Kolegium przejęło część kompetencji związanych z koordynacją działań służb oraz ochroną informacji niejawnych, zachowując status organu opiniodawczo-doradczego Prezesa Rady Ministrów i pełniąc funkcję centralnego forum koordynacyjnego w obszarze służb specjalnych.

Zadania Kolegium Szczegółowe zadania Kolegium zostały określone w art. 12 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu. Zgodnie z ustawą do głównych zadań Kolegium należy formułowanie ocen i wyrażanie opinii w sprawach:

powoływania i odwoływania Szefa ABW, Szefa AW, Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Szefa Służby Wywiadu Wojskowego oraz Szefa Centralnego Biura Antykorupcyjnego; kierunków i planów działania służb specjalnych; szczegółowych projektów budżetów służb specjalnych, przed rozpatrzeniem ich przez Radę Ministrów; projektów aktów normatywnych i innych dokumentów rządowych dotyczących działalności służb specjalnych; wykonywania przez służby specjalne powierzonych im zadań zgodnie z kierunkami i planami działania tych służb; rocznych sprawozdań przedstawianych przez Szefów z działalności podległych im służb specjalnych; koordynowania działalności Służb Specjalnych, a także ich działalności z Policją, Strażą graniczną, Żandarmerią Wojskową, Biurem Ochrony Rządu, Służbą Cywilną, urzędami skarbowymi, izbami skarbowymi, organami kontroli skarbowej, organami informacji finansowej oraz służbami rozpoznania Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, a także ich współdziałania w dziedzinie ochrony bezpieczeństwa państwa. współdziałania podmiotów, o których mowa w art. 10 ustawy o ABW i AW, ze służbami specjalnymi; współdziałania służb specjalnych z właściwymi organami i służbami innych państw; organizacji wymiany informacji istotnych dla bezpieczeństwa i międzynarodowej pozycji Rzeczypospolitej Polskiej pomiędzy organami administracji rządowej; ochrony informacji niejawnych dotyczących: zagrożeń o zasięgu ogólnokrajowym w zakresie ochrony informacji niejawnych; sposobów postępowania w sytuacji zagrożenia o zasięgu ogólnokrajowym, powstałej wskutek ujawnienia informacji niejawnych oraz dokonywanie oceny skutków ujawnienia takich informacji; projektów aktów normatywnych i innych dokumentów rządowych dotyczących ochrony informacji niejawnych; innych spraw zlecanych przez Radę Ministrów lub Prezesa Rady Ministrów oraz wznoszonych przez ministrów w zakresie realizacji zadań związanych z ochrona informacji niejawnych. Skład Kolegium W skład Kolegium wchodzą: Przewodniczący - Prezes Rady Ministrów; Sekretarz Kolegium do Spraw Służb Specjalnych; członkowie (minister właściwy do spraw wewnętrznych, minister właściwy do spraw zagranicznych, minister właściwy do spraw obrony narodowej, minister właściwy do spraw finansów publicznych, Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego); minister-członek Rady Ministrów właściwy do spraw koordynowania działalności służb specjalnych, jeżeli został wyznaczony przez Prezesa Rady Ministrów (art. 12 ust. 2).

W posiedzeniach Kolegium uczestniczą także szefowie ABW, AW, CBA, SKW, SWW oraz przewodniczący Sejmowej Komisji do Spraw Służb Specjalnych (art. 12 ust. 3).

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może delegować swojego przedstawiciela do udziału w posiedzeniach Kolegium, spełniającego wymagania określone w przepisach o ochronie informacji niejawnych w zakresie dostępu do informacji niejawnych o klauzuli „ściśle tajne” (art. 12 ust. 4).

Przewodniczący Kolegium może zapraszać do udziału w posiedzeniach Kolegium przewodniczących właściwych komisji sejmowych, przedstawicieli organów państwowych oraz inne osoby, których uczestnictwo jest niezbędne ze względu na tematykę obrad (art. 12 ust. 5).

Sekretarz Kolegium Sekretarza Kolegium powołuje oraz odwołuje Prezes Rady Ministrów, spośród osób spełniających wymagania określone w przepisach o ochronie informacji niejawnych w zakresie dostępu do informacji niejawnych o klauzuli „ściśle tajne” (art. 12 ust. 6).

Sekretarz Kolegium organizuje pracę Kolegium i w tym zakresie może występować do organów administracji rządowej o przedstawienie informacji niezbędnych w sprawach rozpatrywanych przez Kolegium (art. 12 ust. 7).

Sekretarz Kolegium zapewnia obsługę organizacyjną i techniczną prac Kolegium oraz wykonywanie zadań wynikających z wyrażonych przez Kolegium stanowisk i decyzji Przewodniczącego Kolegium (§ 9 ust. 1).

Zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 lipca 2002 r. do obowiązków sekretarza Kolegium należy:

przygotowanie projektów planów pracy Kolegium, koordynacja przygotowania oraz dostarczenia materiałów i projektów dokumentów przeznaczonych do rozpatrzenia przez Kolegium, informowanie członków Kolegium oraz innych uczestników posiedzenia Kolegium o terminie posiedzenia oraz o jego porządku obrad, przygotowywanie analiz materiałów i dokumentów przekazanych do Kolegium celem ich rozpatrzenia, sporządzanie protokołów posiedzeń Kolegium i przedstawianie ich do podpisu Przewodniczącemu Kolegium, prowadzenie rejestru ocen lub opinii Kolegium i decyzji Przewodniczącego Kolegium oraz harmonogramu ich realizacji, gromadzenie i przechowywanie dokumentacji Kolegium, z zachowaniem zasad ochrony informacji niejawnych, zapewnienie właściwego przygotowania i sprawnej obsługi posiedzeń Kolegium, sporządzanie projektu rocznego sprawozdania z działalności Kolegium i przedstawianie go Przewodniczącemu Kolegium, wykonywanie innych zadań zleconych przez Kolegium i Przewodniczącego Kolegium.

Bibliografia Ustawa z dnia z 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu Ustawa z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym Ustawa z dnia 9 czerwca 2006 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego

Zobacz też Służby specjalne

Przypisy

Kategoria:Instytucje państwowe i organy władzy w Polsce Kategoria:Służby specjalne III Rzeczypospolitej