Dowódca piechoty dywizyjnej (dowódca PD) – oficer dowodzący piechotą wchodzącą w skład wielkiej jednostki Wojska Polskiego II RP, popularnie zwany „Pedekiem”.

W przypadku wojny (ćwiczeń taktycznych), dowódca piechoty dywizyjnej dowodził tą częścią oddziałów dywizji, która wykonywała główne zadanie. Ustalał on zadania i kierował bezpośrednio działaniami podporządkowanych mu oddziałów i środków. Wspólnie z dowódcą artylerii dywizyjnej organizował współdziałanie z artylerią bezpośredniego wsparciaPodręcznik dla operacyjnej służby sztabów, cz. I, Praca wyższych dowództw, s. 107..

Stanowisko służbowe dowódcy piechoty dywizyjnej zaszeregowane było do stopnia etatowego generała brygady i występowało zarówno „w organizacji pokojowej” (obecnie etat czasu „P”), jak i „organizacji wojennej” (obecnie etat czasu „W”) dywizji piechoty. Oficer zajmujący stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej pełnił funkcję zastępcy dowódcy dywizji.

„Pedekowi” przysługiwał dodatek funkcyjny w wysokości 400 zł, ordynans, luzak, koń wierzchowy, a od 1938 roku także samochód służbowy z kierowcą wojskowym i ryczałtem na eksploatację pojazdu.

W wypadku gdy w rejonie dyslokacji dywizji znajdowały się fortyfikacje stałe, w etacie dowództwa dywizji piechoty tworzono stanowisko służbowe II dowódcy PD. Stanowiska drugiego dowódcy piechoty dywizyjnej utworzone zostały w: 1 Dywizji Piechoty Legionów, 6 Dywizji Piechoty dla Obszaru Warownego „Kraków”, 8 Dywizji Piechoty dla Obszaru Warownego „Modlin”, 12 Dywizji Piechoty, 15 Dywizji Piechoty, 19 Dywizji Piechoty dla Obszaru Warownego „Wilno”, 20 Dywizji Piechoty, 23 Dywizji Piechoty dla Obszaru Warownego „Śląsk”, 28 Dywizji Piechoty.

W 1939 roku stanowiska dowódców piechoty dywizyjnej zajmowali następujący oficerowie: 1 Dywizja Piechoty Legionów płk dypl. Jarosław Szafran dowódca 35 DP (rez.) płk art. Władysław Filipkowski 2 Dywizja Piechoty Legionów płk dypl. Stefan Rowecki dowódca WBPM płk dypl. Antoni Staich 3 Dywizja Piechoty Legionów płk dypl. Jan Korkozowicz 4 Dywizja Piechoty płk dypl. Antoni Durski-Trzaska II dowódca PD 15 DP płk dypl. Mieczysław Rawicz-Mysłowski 5 Dywizja Piechoty płk dypl. Eugeniusz Żongołłowicz dowódca 44 DP (rez.) wakat 6 Dywizja Piechoty płk piech. Ignacy Misiąg 7 Dywizja Piechoty płk dypl. Kazimierz Janicki 8 Dywizja Piechoty płk dypl. Ludwik de Laveaux 9 Dywizja Piechoty płk dypl. Leopold Endel-Ragis dowódca 22 DP wakat 10 Dywizja Piechoty płk piech. Jan Zientarski 11 Karpacka Dywizja Piechoty płk dypl. Bronisław Prugar-Ketling dowódca 11 DP wakat 12 Dywizja Piechoty płk dypl. Mieczysław Mozdyniewicz dowódca 17 DPLatem 1939 roku otrzymał przydział mobilizacyjny na stanowisko dowódcy 55 DP (rez.). Przydział ten został anulowany z chwilą wyznaczenia na stanowisko dowódcy 17 DP. płk dypl. Seweryn Łańcucki 13 Kresowa Dywizja Piechoty płk art. Wacław Szalewicz 14 Wielkopolska Dywizja Piechoty płk dypl. Władysław Zubosz-Kaliński dowódca 13 DP płk piech. Mieczysław Łukoski 15 Wielkopolska Dywizja Piechoty płk piech. Albin Skroczyński 16 Pomorska Dywizja Piechoty płk art. Władysław Filipkowski dowódca PD 1 DP Leg. płk dypl. Zygmunt Bohusz-Szyszko 17 Wielkopolska Dywizja Piechoty płk dypl. Władysław Smolarski 18 Dywizja Piechoty płk art. Aleksander Hertel 19 Dywizja Piechoty płk dypl. Tadeusz Pełczyński 20 Dywizja Piechoty płk dypl. Franciszek Dudziński 21 Dywizja Piechoty Górskiej płk piech. Alojzy Wir-Konas dowódca 38 DP (rez.) wakat 22 Dywizja Piechoty Górskiej płk piech. Leon Grot 23 Górnośląska Dywizja Piechoty płk dypl. Władysław Powierza dowódca 23 DP wakat 24 Dywizja Piechoty płk piech. Bolesław Schwarzenberg-Czerny dowódca 24 DP od 9 IX 1939 płk dypl. Alfred Krajewski do 10 IX 1939 dowódca 1 pspodh. 25 Dywizja Piechoty płk dypl. Stefan Kossecki dowódca 18 DP płk piech. Julian Skokowski 26 Dywizja Piechoty płk dypl. Tadeusz Piotr Parafiński 27 Dywizja Piechoty płk dypl. Gwido Kawiński 28 Dywizja Piechoty płk dypl. Stefan Broniowski 29 Dywizja Piechoty płk piech. Jan Bratro 30 Poleska Dywizja Piechotypłk piech. Stanisław Kalabińskidowódca 55 DP (rez.) 33 Dywizja Piechoty (rezerwowa) płk piech. Stefan Leon Biestek 35 Dywizja Piechoty (rezerwowa) płk dypl. Lucjan Janiszewski 36 Dywizja Piechoty (rezerwowa) wakat 38 Dywizja Piechoty (rezerwowa) płk piech. Józef Adam Pecka 39 Dywizja Piechoty (rezerwowa) płk dypl. Bronisław Duch 41 Dywizja Piechoty (rezerwowa) płk piech. Marian Stanisław Raganowicz 44 Dywizja Piechoty (rezerwowa) płk piech. Marian Krudowski stanowiska nie objął 45 Dywizja Piechoty (rezerwowa) 50 Dywizja Piechoty (rezerwowa) ppłk piech. Kazimierz Franciszek Gorzkowski 55 Dywizja Piechoty (rezerwowa) płk piech. Józef Giza 60 Dywizja Piechoty (rezerwowa) ppłk dypl. kaw. w st. spocz. Tadeusz Śmigielski

Stanowiska drugich dowódców PD zajmowali niżej wymienieni oficerowie: 1 Dywizja Piechoty Legionów płk dypl. Zygmunt Bohusz-Szyszko dowódca PD 16 DP 6 Dywizja Piechoty płk piech. Roman Gwelesiani dowódca Obszaru Warownego „Kraków” 8 Dywizja Piechoty płk art. Wacław Młodzianowski dowódca Obszaru Warownego „Modlin” 12 Dywizja Piechoty płk art. Brunon Romiszewski szef Departamentu Artylerii M.S.Wojsk. 15 Wielkopolska Dywizja Piechoty płk dypl. Antoni Durski-Trzaska 20 Dywizja Piechoty płk art. Adam Epler 23 Górnośląska Dywizja Piechoty płk piech. Wacław Klaczyński dowódca Obszaru Warownego „Śląsk”, 28 Dywizja Piechoty płk dypl. Aleksander Wacznadze

Stanowiska służbowe dowódcy piechoty dywizyjnej zostały zachowane w Wojsku Polskim organizowanym w 1940 na terenie Francji. Wspomniane stanowiska zajmowało pięciu oficerów dyplomowanych piechoty: płk dypl. Benedykt Chłusewicz (lat 45, z byłej armii rosyjskiej) w 1 Dywizji Piechoty, płk dypl. Zygmunt Grabowski (lat 48) w 1 Dywizji Grenadierów, płk dypl. Stanisław Pelc (lat 45, legionista I Brygady LP) w 2 Dywizji Strzelców Pieszych, płk dypl. Józef Jaklicz (lat 46, legionista II Brygady LP) w 3 Dywizji Piechoty, płk dypl. Stanisław Sosabowski (lat 48, z byłej c. i k. Armii) w 1, a następnie 4 Dywizji Piechoty.

W jednostkach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, organizowanych na podstawie etatów brytyjskich, stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej nie występowało. W etacie kwatery głównej dywizji piechoty (pancernej) było stanowisko zastępcy dowódcy dywizji. W styczniu 1941 roku, w strukturze Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich utworzono stanowisko dowódcy piechoty brygady, które objął pułkownik Walenty Peszek. Dowódca piechoty był de facto zastępcą dowódcy brygady.

Zobacz też Ordre de Bataille polskiej dywizji piechoty w 1939

Przypisy

Bibliografia Witold Biegański, Zaczęło się w Coëtquidan. Z dziejów polskich jednostek regularnych we Francji, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1977. Ludwik Głowacki, Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939, Wydawnictwo Lubelskie, wyd. II, Warszawa 1986, . Józef Kuropieska, Wspomnienia oficera sztabu 1934-1939, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1972, wyd. I, s. 134.

Podręcznik dla operacyjnej służby sztabów. Wydanie II. Warszawa 1927

!