Orbitopatia tarczycowa (, , TED) – zespół objawów ocznych wywołany zapaleniem immunologicznym tkanek miękkich oczodołu, powstałych w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa. Nazwa orbitopatia tarczycowa jest nazwą aktualnie zalecaną. W przeszłości choroba była nazywana także oftalmopatią tarczycową, oftalmopatią naciekowo-obrzękową, oftalmopatią Gravesa-Basedowa lub wytrzeszczem złośliwym.
Objaw występuje w 10–30% przypadków choroby Gravesa-Basedowa, z czego 5–10% przypadków ma ciężki, wymagający intensywnego leczenia przebieg kliniczny.
Etiologia W przebiegu choroby dochodzi do immunologicznego zapalenia mięśni, tkanki tłuszczowej i łącznej wypełniającej oczodół. Początkowo występuje tylko obrzęk, w późniejszych okresach może dołączyć włóknienie i stłuszczenie. Najczęściej zajęte procesem chorobowym są mięśnie proste, dolny i górny. Choroba zwykle występuje obustronnie, tylko 5% jednostronnie. Choroba objawia się najczęściej (75% przypadków) łącznie z objawami nadczynności tarczycy, jednak w 20% je poprzedza. 5% przypadków przebiega bez klinicznych objawów nadczynności tarczycy.
Przebieg kliniczny w 75% przypadków chorobę można rozpoznać tylko na podstawie badań obrazowych (USG, tomografia komputerowa, jądrowy rezonans magnetyczny) jawna orbitopatia występuje w 5–10% przypadków wytrzeszcz złośliwy czyli przypadki przebiegające z wytrzeszczem powyżej 27 mm wynoszą około 2%.
Postaci łagodne ustępują bez leczenia. Postaci ciężkie mogą doprowadzić do uszkodzenia oka, najczęściej zależnego od uszkodzenia rogówki. W przypadku zwłóknienia tkanek miękkich oczodołu zejściem choroby jest występowanie przetrwałego wytrzeszczu.
Objawy objaw Dalrymple’a objaw Kochera objaw Möbiusa objaw Popowa objaw Stellwaga objaw Graefego objaw Jellinka objaw Rosenbacha – drżenie zamkniętych powiek
Leczenie Z uwagi, że choroba może ustąpić samoistnie, decyzja o wdrożeniu leczenia powinna zostać poprzedzona oceną aktywności stanu zapalnego. Leczenie wdraża się w następujących wypadkach: indeks aktywności klinicznej jest równy lub większy od 4 – przyznaje się po 1 punkcie w zależności od występowania następujących objawów: ból lub ucisk gałek ocznych ból przy spojrzeniu w różnych kierunkach zaczerwienienie powiek przekrwienie spojówek obrzęk mięska łzowego obrzęk spojówek obrzęk powiek objawy choroby występują krócej niż 18 miesięcy występuje narastanie objawów: wytrzeszczu powyżej 2 milimetrów w ciągu 3 miesięcy zmniejszania się ruchomości gałek ocznych o 5 stopni pogorszenia ostrości widzenia przynajmniej o 1 linię na tablicy Snellena
Leczeniem z wyboru jest stosowanie glikokortykosteroidów: metyloprednizolon w dawce 1000 mg podawany dożylnie 2 kolejne dni w tygodniu przez 4 tygodnie prednizon w dawce 1 mg/kg/doba doustnie przez 6–8 tygodni i następnie w dawkach stopniowo zmniejszanych przez 3 miesiące
Uzupełnieniem tego leczenia może być napromieniowanie oczodołów. W przypadkach utrwalonej orbitopatii stosuje się także leczenie operacyjne.
Bibliografia „Choroby wewnętrzne” pod red. A. Szczeklika, str. 1057–1059
Kategoria:Choroby tarczycy Kategoria:Choroby autoimmunologiczne