Pilzno

Pilzno (cz. , ) – miasto w zachodnich Czechach, stolica kraju pilzneńskiego. Położone jest w kotlinie, gdzie zbiega się wiele potoków, tworząc rzekę Berounkę. Znane jest przede wszystkim z piwa Pilsner Urquell i zakładów Škoda Transportation. Na początku 2024 roku, z liczbą mieszkańców wynoszącą ponad 185 tys., Pilzno zajmowało czwarte miejsce pod względem liczby ludności w Czechach.

Charakterystyka Powierzchnia miasta wynosi 137,67 km². Powiat Pilzno-miasto jest powiatem grodzkim oraz siedzibą powiatów Pilzno Północ i Pilzno Południe. Od 1 stycznia 2003 powiaty nie są już jednostką podziału administracyjnego Czech. Podział na powiaty zachowały jednak sądy, policja i niektóre inne urzędy państwowe. Został również zachowany dla celów statystycznych.

Historia mały|lewo|Pilzno w XIX wieku mały|Pomnik wyzwolenia Pilzna przez armię USA w maju 1945 roku Najstarsze ślady osiedli ludzkich na tym terenie datuje się na 5000 lat p.n.e. W X wieku w położonej kilka km od dzisiejszego miasta miejscowości Stare Pilzno (Stary Plzenec) istniał gród obronny, gdzie zachowała się romańska rotunda z XI-XII wieku. W źródłach łacińskich gród ten nazywany był Plizeni (993) i Plizen (1109). Obecne miasto jako Neu-Pilsen zostało założone w nowym miejscu na polecenie króla Wacława II około 1295 roku przez zasadźcę Heinricha. Miasto w założeniu miało być jednym z największych i najważniejszych miast czeskich, więc zostało rozplanowane z dużym rozmachem. Główny rynek, o skali 139 × 193 metrów, jest jednym z największych rynków w Europie, a szerokość ulic była większa niż w innych miastach z tego okresu. Pilzno w obrębie murów zajmowało największą powierzchnię po Pradze, a w znaczeniu wkrótce ustępowało już tylko stolicy i Kutnej Horze. W 1300 roku Pilzno zostało po raz pierwszy wymienione w dokumencie przez biskupa Bazylei Petera von Aspelta. Chociaż miasto było najmłodszym miastem królewskim w zachodnich Czechach, szybko stało się centrum politycznym i gospodarczym regionu.

Z ekonomicznego geograficznego punktu widzenia miasto zostało zbudowane na szlaku handlowym z Pragi, który rozgałęział się w Pilźnie na szlak do Norymbergi i na szlak do Regensburga. W herbie Pilzna znajduje się wielbłąd. Zwierzę to było podarkiem, jaki przywieźli ze sobą najemnicy czescy walczący w bitwie pod Grunwaldem. Był to jeden z wielbłądów, które Władysław II Jagiełło otrzymał od swych sojuszników: księcia Witolda i Dżalala ad-Dina. W 1417 roku Pilzno zostało opanowane przez mieszkańców opowiadających się za husytami, jednak w 1420 roku miasto zostało opanowane przez katolików. Od 1433 do maja 1434 roku miasto było nieskutecznie oblegane przez husytów.

W latach 1599 i 1600 w czasie epidemii dżumy miasto pełniło funkcję tymczasowej stolicy Czech, ponieważ mieszkał tutaj cesarz Rudolf II Habsburg. Cesarz zbudował tu w 1606 roku „Cesarski Dom”, ale nigdy go nie używał.

Rozwój miasta zahamowała wojna trzydziestoletnia oraz zarazy. Podczas wojny trzydziestoletniej miasto w 1618 roku zostało zdobyte po oblężeniu przez wojska protestanckie Ernsta von Mansfelda i nie zostało odbite przez wojska cesarskie do 1621 roku. W 1633 roku wybitny cesarski dowódca Albrecht von Wallenstein miał w Pilźnie swoją kwaterę zimową. Oskarżony o zdradę i utratę wsparcia swojej armii, uciekł z miasta 23 lutego 1634 r. do Chebu, gdzie został zamordowany. W latach 1645–1649 cesarski dowódca miasta Jan van der Croon wzmocnił fortyfikacje Pilzna, dzięki czemu miasto nie zostało zaatakowane przez wojska szwedzkie. Miasto i region popierały podczas wojny cesarza i stronę katolicką. Po wojnie odbudowa poważnie zniszczone miasta i zaludnienia do wcześniejszego poziomu trwała aż do końca XVIII wieku. W XIX wieku nastąpił gwałtowny rozwój Pilzna, które stało się wielkim ośrodkiem przemysłu metalowego, a główną postacią tego okresu był Emil Škoda, właściciel huty żelaza. Po 1890 huta została przekształcona w zakład zbrojeniowy, a w później samochodowy. W drugiej połowie XIX wieku Pilzno było drugim miastem w Czechach pod względem wielkości i znaczenia. W 1900 r. ludność niemieckojęzyczna liczyła około 13,5% mieszkańców. W czasie I wojny światowej miasto było najważniejszym ośrodkiem produkcji zbrojeniowym Austro-Węgier. Po 1918 roku miasto znajdowało się w składzie Czechosłowacji.

W okresie II wojny światowej Pilzno stało się częścią Protektoratu Czech i Moraw (granica z III Rzeszą biegła za rogatkami miasta) oraz siedzibą władz administracyjnych (Oberlandratsbezirk Pilsen). W styczniu 1942 roku Niemcy wywieźli ludność żydowską Pilzna do obozu w Terezinie, gdzie w większości zginęła. W dniu 6 maja 1945 miasto, przy niewielkim oporze niemieckim, zostało zajęte przez amerykańskich czołgistów z 16 dywizji, co komunistyczne państwo czechosłowackie starało się ukryć przez cały czas swego istnienia.

1 czerwca 1953 w zakładach Škody (wówczas Zakładach im. Lenina) doszło do strajku pracowników przeciwko zapowiedzianej wymianie pieniędzy. W stłumionych przez komunistyczne władze protestach wzięło udział ok. 20 tys. ze 130 tys. mieszkańców miasta. W latach 90. XX wieku Pilzno przeżywało kryzys w związku z upadkiem przemysłu ciężkiego po transformacji ustrojowej.

mały|Náměstí Republiky mały|Katedra św. Bartłomieja mały|Ratusz w Pilźnie mały|Wielka Synagoga

Piwo Pilsner Król Wacław II nadał 260 mieszczanom przywilej warzenia piwa; a na początku wieku XVII było w mieście 26 browarów. Jakość produkcji nie zawsze była wysoka, więc w XIX rada miejska przymusiła browarników do połączenia się. W efekcie w 1839 r. podjęto decyzję o utworzeniu browaru miejskiego (Bürgerliches Brauhaus, później Prazdroj), a 5 października 1842 roku bawarski piwowar Josef Groll jako pierwszy uwarzył pierwszą partię piwa typu pilzneńskiego. W 1842 założono browar Pilsner Urquell – dzisiejszą wizytówkę Pilzna, które wówczas należało do Cesarstwa Austrii. W 1869 roku założono browar Gambrinus.

Struktura powierzchni Według danych z 31 grudnia 2003 powiat ma obszar 137,66 km², o strukturze: użytki rolne – 45,32%, w tym 72,25% gruntów ornych inne – 54,68%, w tym 34,49% lasów. Liczba gospodarstw rolnych wynosi 61.

Demografia Rok Liczba ludności Liczba kobiet Liczba mężczyzn 2008 165 238 85 402 79 836 2016 169 858 87 241 82 617 2023 181 240 94 049 87 191 2024 185 599 96 078 89 521

Zatrudnienie Mieszkańcy ze stałym zatrudnieniem 66 067Średnia pensja miesięczna 17 557 koronBezrobotni 6638Stopa bezrobocia 7,65%

Gospodarka W mieście rozwinął się przemysł maszynowy, środków transportu, spożywczy, elektrotechniczny, elektroniczny, poligraficzny, papierniczy, drzewny, odzieżowy, skórzany oraz materiałów budowlanych.

Transport W Pilźnie funkcjonują systemy zbiorowych przewozów autobusowych, tramwajowych i trolejbusowych.

Przez miasto przebiega autostrada D5 łącząca Pragę z Niemcami.

W dzielnicy Východní Předměstí znajduje się jeden z największych dworców kolejowych w kraju.

Szkolnictwo W Pilźnie działają: Rodzaj szkołyLiczba szkółPrzedszkola49Szkoły podstawowe31Gimnazja6Szkoły średnie techniczne17Szkoły średnie ogólnokształcące10Szkoły wyższe3

Służba zdrowia Lekarze 1333Szpitale 5Specjalistyczne ośrodki terapeutyczne 2Gabinety dentystyczne 130Apteki 44

Sport thumb|ČEZ Aréna HC Pilzno 1929 – klub hokejowy Viktoria Pilzno – klub piłkarski

Współpraca Miejscowości partnerskie: Birmingham, Stany Zjednoczone Jekaterynburg, Rosja Liège, Belgia Limoges, Francja Ratyzbona, Niemcy Takasaki, Japonia Winterthur, Szwajcaria

Przypisy

Linki zewnętrzne Plzeň Opis Pilzna w książce Z notatek turysty autorstwa Czesława Jankowskiego, wyd. 1907

Kategoria:Miasta w kraju pilzneńskim