mały|Pierwszy artykuł prasowy o bloku marsylskim w tygodniku Paris Match () – modernistyczny budynek mieszkalny zaprojektowany przez Le Corbusiera we współpracy z greckim architektem i muzykiem Iannisem Xenakisem, portugalskim architektem i malarzem Nadirem Afonso, z rosyjskim inżynierem Vladimirem Bodianskym oraz wspólnie z polskimi architektami takimi jak Aleksander Kujawski i Jerzy Sołtan oraz z architektem francuskim pochodzenia polskiego André Wogensckym i innymiLe Corbusier l’unité d’habitation de Marseille Jacques Sbriglio 2013 s. 138.. Idea takiego budynku stała się podstawą projektów kilku domów zbudowanych w Europie pod tą samą nazwą. Blok marsylski jest przykładem ikonicznego oraz wpływowego budynku modernistycznego XX wiekuCharles Jencks „Le Corbusier” 1973.. W 2016 roku budynek wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część obiektu: Dzieła architektury Le Corbusiera jako wybitny wkład do modernizmuPolski Komitet ds. UNESCO, Japonia (pol.), dostęp 2021-01-18..
Pierwszy i najbardziej znany budynek tego rodzaju, znany także jako „”, czyli „Promienne osiedle” (będące częścią „”, czyli „Promiennego miasta”, ponieważ architekt zaproponował początkowo trzy budynki) oraz nieformalnie jako „” („Dom wariatów”) albo „” („Promienny dom”) został zbudowany w latach 1947–1952 w MarsyliiLe Corbusier „L’homme et l’architecture.” nr. 11-14, Paris 1947, s. 68.. Budynek ten wywarł duży wpływ na architekturę i jest często wymieniany jako znacząca inspiracja dla stylu i filozofii brutalizmu z powodu zastosowania surowego betonu zbrojonego () jako materiału budowlanegoUrbanisme, Marseille-Sud, France, 1946 http://www.fondationlecorbusier.fr/corbuweb/morpheus.aspx?sysId=13&IrisObjectId=6308&sysLanguage=fr-fr&itemPos=4&itemSort=fr-fr_sort_string1%20&itemCount=5&sysParentName=Home&sysParentId=65.. Wyeksponowano deskowanie szalunku i szorstką fakturę prefabrykowanych elementów betonowych, ponieważ formy stalowe okazały się zbyt kosztowne.
Blok Le Corbusiera powstał w Marsylii tuż po II wojnie światowej i miał być odpowiedzią na deficyt mieszkań w zrujnowanej Europie. Budynek ten zapewnił mieszkania wielkiej liczbie ludzi w sposób ekonomiczny, pozwalający na maksymalne zaoszczędzenie funduszy, a także ziemi, na której został wzniesiony. Blok liczy 1600 mieszkańcówThe Architectural Review May 1951.. Architekt stwierdził, że zgodnie z założeniami budynek zapewnia każdemu mieszkańcowi „słońce, przestrzeń i zieleń”, aby „przywrócić warunki natury”Jacques Sbriglio „Le Corbusier et la question du brutalisme” 2013.. „Budynek mieszkalny w Marsylii to futurystyczny dom na palach, którego mieszkania mają szerokie, otwarte przestrzenie”David S. Boyer 02.04.1950 NYC https://www.photo-memory.eu/galerie/cite-radieuse-corbusier-meubles/. – stwierdził ówczesny amerykański dziennikarz po swojej wizycie. Le Corbusier opisując swój budynek stwierdził, że „ten wielki statek”, „ta jednostka to pionowe miasto-ogród”Arthur Rüegg „La Cellule Le Corbusier” Editions Imbernon, Marseille 2013, s. 31.https://www.franceculture.fr/architecture/le-corbusier-sexprime-sur-sa-cite-radieuse Le Corbusier (1952) France Culture 31.08.2020.. Budynek powstał zgodnie z pięcioma zasadami architektury nowoczesnej Le Corbusiera i jego koncepcją „” („Apartamenty własnościowe”) z 1922 rokuUnité d’habitation http://www.fondationlecorbusier.fr/corbuweb/morpheus.aspx?sysId=13&IrisObjectId=5234&sysLanguage=fr-fr&itemPos=61&itemSort=fr-fr_sort_string1%20&itemCount=79&sysParentName=&sysParentId=64.. Wpływ na projekt wywarł awangardowy moskiewski „Dom Narkomfina” dla pracowników Ludowego Komisariatu Finansów autorstwa Moisjeja Ginzburga (1930), jednakże zdaniem Alfreda Barra to Ginzburg inspirował się Le Corbusierem, a nie odwrotnieAlfred Barr visit in Moscow 1928, The Charnel-House 02.11.2014 https://thecharnelhouse.org/tag/alfred-barr/.Saving Narkomfin 14.10.20 https://www.calvertjournal.com/features/show/12232/narkomfin-moscow-soviet-architecture-constructivism-communal-housing..
Budynek został ulokowany w parku, na ogólnodostępnym terenie bez ogrodzenia. Budynek nie jest przy ulicy i nie ma widoku na zabudowę miejską, ale na drzewa. Uliczka została doprowadzona tylko do jednego z narożników budynku, natomiast sam obiekt został otoczony trawnikiem i chodnikami. Równocześnie z budową dokonano także zadrzewienia osiedla i wyposażono je we własny kort tenisowy i do badmintonaLe Corbusier „L’Unité d’habitation de Marseille” Le Point 1950.. Blok marsylski zaprojektowany we współpracy z Shadrachem Woodsem i Georges’em Candilisem, składa się z 337 mieszkań rozmieszczonych na 20 kondygnacjach (wraz z parterem i dwupoziomowym tarasem dachowym), i wspiera się na dużych, antropomorficznych słupach z żelazobetonu ()L’UH en chiffres https://citeradieuse-marseille.com/la-cite-radieuse/chiffres-mesure-taille/.. Pod budynkiem unoszącym się na filarach jest ziemia – teren, przez który można swobodnie przejść. Wytyczono drogę dla rowerów, która dociera do samych podcieni budynku na palachLe Corbusier „L’homme et l’architecture.” nr. 11-14, Paris 1947, s. 30.. W budynku znajdują się też sklepy, biblioteka, miejsca do uprawiania sportu, pomieszczenia medyczne, edukacyjne, sala kinowa na 40 miejsc, pralnia oraz hotel i restauracjaLe Corbusier „L’Unité d’habitation de Marseille” Le Point 1950.Bibliothèque Association des Habitants de l’UH Le Corbusier 2022 https://citeradieuse-marseille.com/association-activites/.Projections Association des Habitants de l’UH Le Corbusier 2022 https://citeradieuse-marseille.com/commission-cinema/.. W celu wyróżnienia pasażu handlowego i hotelu, umieszczonych w dwupoziomowym, przeszklonym ogrodzie zimowym () na siódmym piętrze z rysunku fasady, użyto zewnętrznych żaluzji zwanych w języku francuskim . Płaski dach został zaprojektowany jako taras widokowy i ogród z ogólnodostępną panoramą Morza Śródziemnego i gór po przeciwnej stronie (). Taras dachowy jest całkowicie oddalony od hałaśliwej i pełnej spalin ulicy. Na dachu znajdują się pomieszczenia sportowe i świetlica, basen, bieżnia, betonowy ekran do projekcji filmów znany też jako symboliczny amfiteatr, labirynt, czyli solarium, ławki oraz rzeźby pełniące rolę wentylacji i upodabniające budynek do wielkiego transatlantyku. Taras dachowy pełni rolę agory i przypomina mostek kapitański na transatlantykuÉcole centrale de Marseille (2016): La Cité Radieuse du Corbusier ou « la maison du fada » Aide à la visite. https://en.calameo.com/books/00460764448e032e43537.„Paradies, 56 Meter über dem Erdboden” Bauwelt.de 31.05.2016 https://www.bauwelt.de/artikel/Paradies-56-Meter-ueber-dem-Erdboden-Ausstellung-Kunsthaus-Dresden-Kindergartenkonzepte-20.-Jahrhundert-2588767.html.. Nad dachem widoczny jest podniebny pomost, czyli punkt widokowy (), który wystaje poza obrys budynkuElemér Nagy „Le Corbusier” Arkady 1977, s. 24.. Dach ten jest nazywany przez Le Corbusiera zamiennie tarasem dachowym () albo ogrodem na dachu (), dzięki obecnej tam roślinnościLe Corbusier „L’homme et l’architecture.” nr. 11-14, Paris 1947, s. 26, 38.. Wzdłuż długiej osi wewnątrz budynku co trzeci poziom biegną korytarze. W środku znajdują się stalowe lampy w kształcie muszli ślimaków, natomiast na trawniku są betonowe lampy w kształcie pachołków cumowniczych instalowanych w portach, niektóre są też ławkamiOublié dans un jardin, un banc en béton Le Corbusier 28.02.17 https://www.francetvinfo.fr/economie/emploi/metiers/art-culture-edition/un-banc-borne-eclairant-le-corbusier-oublie-dans-un-jardin-estime-entre-18-000-et-22-000-euros-est-mis-en-vente_2074843.html.. Szklane drzwi wejściowe widoczne są w holu na parterze, którego wszystkie cztery ściany zostały przeszkloneLe Corbusier l’unité d’habitation de Marseille Jacques Sbriglio 2013 s. 64.. Budynek zdobi kontrastowa polichromia, ceramikaLe Corbusier l’unité d’habitation de Marseille Jacques Sbriglio 2013, s. 95. i odciski morskich muszli w betonieLe Corbusier l’unité d’habitation de Marseille Jacques Sbriglio 1992, s. 64.. Wymiary mieszkań zostały opracowane dzięki własnemu sposobowi mierzenia przestrzeni autorstwa Le Corbusiera zwanego Modulor, opartego na wymiarach człowieka, złotym podziale i ciągu Fibonacciego.