thumb|right|Ruiny zamku Strzyżewickiego; stan z 1852 r. na akwareli z Albumu K. Stronczyńskiego|326x326px Zamek Strzyżewicki – nieistniejący zamek z XVI wieku znajdujący się w miejscowości Bystrzyca Nowa. W XVII wieku rozbudowany, spalony w 1943 roku i rozebrany.
Zamek do odłączenia części dóbr w 1840 należał do obszaru Strzyżewic, dlatego nazywany jest Zamkiem Strzyżewickim. Obiekt był zlokalizowany na lewym brzegu rzeki Bystrzycy.
Historia Zamek zbudowali w pierwszej połowie XVI wieku Żarczyńscy herbu Nałęcz. Wg tradycji wzniesienie zamku obronnego związane było z najazdem Tatarów w 1501 r. Od XVI wieku własność rodziny Gorajskich. Jednymi z ich przedstawicieli byli Adam Gorajski i jego syn Zbigniew Gorajski (1596-1655) mających jeden z większych majątków w województwie lubelskim. Obaj byli także działaczami politycznymi i wyznawcami kalwinizmu. Przypuszczalnie w czasach gospodarowania przez któregoś z nich w Strzyżewicach w końcu XVI lub w 1 połowie XVII wieku do starszego dobudowano nowy budynek o charakterze pałacowym, co zdaniem Kazimierza Stronczyńskiego utworzyło wraz z dawną kamienicą plan całości o kształcie zbliżonym do litery T. Fasada nowego pałacu uzyskała dwa boczne alkierze. Budynek przykryto dwuspadowym wysokim dachem.
Po Zbigniewie Gorajskim w 2. połowie XVII wieku dobra z zamkiem objął Remigian Skarbek Kiełczewski (zm. 1686). W październiku 1704 r. w czasie wojny północnej na zamku przebywał król szwedzki Karol XII.
W XVIII wieku zamek w spadku otrzymali skonfliktowani ze sobą bracia Piotr Kiełczewski i Stanisław Kiełczewski. Ich spory i procesy doprowadziły do zaniedbania i ruiny zamku. Połowa zamku trafiła później w ręce Trzcińskich. Niedługo później połowa zamku posiadana przez Zarankównę, wdowę po Kiełczewskim, spłonęła. W 1780 roku ożeniony z Anną Kiełczewską (siostrą obu braci) sędzia Andrzej Koźmian kupił spaloną połowę zamku i ją wyremontował. Po nim połowę zamku objął Kajetan Koźmian, ale na zamku nie mieszkał, lecz sprzedał swoją zrujnowaną już część właścicielom drugiej. Na po początku XIX wieku zawaliła się wieża nad bramą wjazdową.
W 1814 r. Kajetana Koźmiana odwiedził na zamku książę Adam Jerzy Czartoryski wraz z gen. Ludwikiem Kropińskim. W latach 1852-1853 zamek został opisany i namalowany przez jednego z członków komisji Kazimierza Stronczyńskiego. Wg opisu zawartego w tomie 5 "Opisów Zabytków Starożytności" zamek w Bystrzycy miał kształt litery T (a nie Z), był niewielki, otoczony dawniej murem, nad istniejącą wciąż bramą była dawniej wieża, a stojący jeszcze budynek miał piwnice, parter i jedno piętro. Część zachodnia od strony równiny, nadal zamieszkana, była w tym czasie już mocno przebudowana, ale sklepienie sieni pierwszego piętra zachowało "piękną gipsaturę w stylu włoskim, z głowami aniołków, herbami, tarczami i orłem z herbem Gozdawa". Będąca w ruinie część wschodnia od strony rzeki Bystrzycy została w 2. połowie XIX wieku częściowo odbudowana przez StelmasiewiczaBronisław Chlebowski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, T. 1, s. 509-510.. Po 1915 roku dokonano kolejnej przebudowy.
Zamek spłonął w 1943 roku, a ruiny zostały rozebrane w latach 50. XX wieku przez okoliczną ludność. Do czasów obecnych zachowały się ruiny fundamentów i piwnic zamkuGerłowska Krystyna, Bystrzyca Nowa – zamek nieznany?, Wiadomości Konserwatorskie Województwa Lubelskiego 2004, tom 6, s. 178-186.
Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków województwa lubelskiego pod numerem A/293 z dnia 31.03.1967 roku.
Bibliografia Gerłowska Krystyna, Bystrzyca Nowa – zamek nieznany? [w:] Wiadomości Konserwatorskie Województwa Lubelskiego 2004, tom 6, s. 178-186 Kajetan Koźmian, Pamiętniki od 1780 do roku 1815 tom 1, Poznań, rok wydania 1858, s. 168-171. Widoki zabytków starożytności w Królestwie Polskim służące do objaśnienia opisu tychże Starożytnosci sporządzonego przez Delegacyę wysłaną z polecenia Rady Administracyjnéj Królestwa w latach 1852 i 1853 zebrane. Atlas VI. Gubernia Lubelska, Powiat Lubelski. Kazimierz Stronczyński, Opisy Zabytków Starożytności w Guberni Lubelskiej przez Delegacyą wysłaną z polecenia Rady Administracyjnéj Królestwa w latach 1852 i 1853 zebrane, rysunkami w 2ch osobnych Atlasach zawartemi i objaśnione, tom V, k. 2-241, rok 1855, s. 81.
Przypisy
Kategoria:Bystrzyca Nowa Kategoria:Ruiny zamków w Polsce Kategoria:Zamki w województwie lubelskim