National Basketball Association (skrót ang. NBA) – amerykańsko-kanadyjska liga koszykarska, o charakterze profesjonalnym. Tworzy ją 30 zespołów, w tym: 29 ze Stanów Zjednoczonych i jeden z Kanady. Liga jest aktywnym członkiem USA Basketball, oddziału Fédération Internationale de Basketball na terytorium Stanów Zjednoczonych. Jej komisarzem od 1 lutego 2014 roku jest Adam Silver. NBA jest jedną z pięciu największych północnoamerykańskich zawodowych lig sportowych (oprócz niej NFL, NHL, MLS i MLB). Gracze NBA są najlepiej opłacanymi sportowcami świata (w średniej rocznych zarobków).
Liga została założona w Nowym Jorku 6 czerwca 1946 jako Basketball Association of America, a nazwę National Basketball Association przybrała jesienią 1949, po połączeniu z rywalizującą National Basketball League. Siedziba władz ligi, skąd dokonuje się wszystkich ruchów związanych z działalnością NBA, znajduje się na Piątej Alei 645 w Nowym Jorku. NBA Entertainment i studia NBA TV mieszczą się w pobliskim Secaucus w stanie New Jersey.
Historia Powstanie i fuzja Basketball Association of America została utworzona w 1946 roku, przez właścicieli największych aren hokejowych w północno-wschodnich i środkowo-zachodnich Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. 1 listopada 1946, w Toronto w Kanadzie, Toronto Huskies podejmowali New York Knickerbockers w Maple Leaf Gardens, w meczu, który uważany jest za pierwszy w historii NBA. Chociaż istniały wtedy już American Basketball League i NBL, BAA było pierwszą profesjonalną ligą koszykarską, która zamierzała rozgrywać swoje mecze przede wszystkim w dużych miastach. Podczas pierwszych lat istnienia poziom gry w BAA nie odróżniał się od tego prezentowanego w konkurencyjnych ligach, czy niezależnych zespołach, jak Harlem Globetrotters. Na przykład finalista ABL z 1948 roku Baltimore Bullets przenieśli się do BAA i w tym samym roku zdobyli mistrzostwo w tejże lidze, a mistrzowie NBL z 1948 roku – Minneapolis Lakers zdobyli mistrzostwo BAA w 1949 roku.
thumb|upright|left|Siedziba National Basketball Association na Piątej Alei 645 w Nowym Jorku. W dniu 3 sierpnia 1949 roku, władze BAA przystały na fuzję z NBL, tworząc nową ligę o nazwie National Basketball Association. Nowa liga posiadała 17 zespołów, zlokalizowanych w mieszance małych i dużych miast, i rozgrywających swoje mecze w dużych arenach, jak i miejskich gimnazjach. W 1950, NBA zmniejszała się do liczby jedenastu zespołów, a proces ten trwał do sezonu 1953–54, gdy liga przybrała najmniejszy rozmiar w historii, wynoszący dziewięć drużyn. Wszystkie z nich mieściły się w dużych miastach (New York Knicks, Boston Celtics, Golden State Warriors (San Francisco), Los Angeles Lakers, Sacramento Royals/Kings, Detroit Pistons, Atlanta Hawks, oraz Philadelphia Nationals/76ers). Proces zmniejszania ligi polegał na odbieraniu koncesji małym miastom i przenoszeniu ich do dużych. Hawks przeniesieni zostali do Atlanty z „Tri-Cities” (obszar znany Quad Cities), w 1951 roku do Milwaukee, a cztery lata później do Saint Louis w stanie Missouri; Royals z Rochester, przez Nowy Jork do Cincinnati (w 1957); i Pistons z Fort Wayne, przez Indianę do Detroit (w 1957).
Amerykanin japońskiego pochodzenia, Wataru Misaka, podczas gry w New York Knicks w sezonie 1947/48, „złamał” barierę etniczną w NBA. Ten rok przyniósł także dołączenie pierwszych afroamerykańskich graczy przez kilka zespołów, Chucka Coopera przez Celtics, Nathaniela „Sweetwatera” Cliftona przez Knicks, i Earla Lloyda przez Washington Capitols. Podczas tego okresu, prowadzeni przez centra George’a Mikana Minneapolis Lakers, wygrali pięć mistrzostw NBA, zyskując pozycję pierwszej dynastii ligi. Aby zachęcić zespoły do rzucania, i zniechęcić do długiego rozgrywania akcji, władze ligi wprowadziły w 1954 roku, zegar ograniczający budowanie akcji do 24 sekund. Jeśli drużyna w tym czasie nie trafiła rzutu lub piłka nie dotknęła kosza, zegar zostawał restartowany, a piłka przekazywana drużynie przeciwnej.
Rozgrywki Drużyny podzielone są na dwie Konferencje: Wschodnią i Zachodnią. Konferencje podzielone są z kolei na trzy dywizje.
Rozgrywki składają się z sezonu regularnego (zwanego też zasadniczym) i rozgrywek play-off (przegrywający odpada).
W sezonie regularnym drużyny z tej samej dywizji rozgrywają ze sobą po 4 mecze (16 gier), po 3 lub 4 z drużynami innych dywizji tej samej konferencji (w sumie 52 mecze w obrębie konferencji), zaś pozostałe 30 meczów z drużynami drugiej konferencji. W ten sposób każda drużyna gra z każdą w zasadniczej części sezonu, „u siebie” i „na wyjeździe”. Minusem jest to, że z oddalonymi drużynami z drugiej konferencji rozgrywa się co roku prawie dwa razy więcej meczów niż z ekipami z własnej dywizji, co wywołuje zmęczenie podróżami (30 wobec 16 meczów).
W rozgrywkach play-off najpierw wyłaniani są mistrzowie poszczególnych konferencji. W pojedynkach ośmiu najlepszych zespołów z danej konferencji kolejność ustalana jest na podstawie ilości wygranych i przegranych meczów w sezonie, zrezygnowano z rozstawienia zwycięzców poszczególnych dywizji od sezonu 2015/2016. Przepis zmieniono, by do fazy play-off kwalifikowały się faktycznie najlepsze zespoły, a nie te, które miały słabych rywali w swojej dywizji. Z tego samego powodu rozważa się rezygnację z konferencji i awans do playoffów 16 drużyn z najlepszym bilansem (przepis jest na etapie dyskusji). Po zakończeniu sezonu zasadniczego zespoły z miejsc 1-6 automatycznie awansują do play-off. Zespoły z miejsc 7-10 rozgrywają turniej play-in (1 mecz bez rewanżu, gospodarzem meczu jest zespół z wyższego miejsca). W turnieju play-in 7 zespół gra z 8, a 9 z 10. Wygrany w parze 7 z 8 awansuje do play-off na pozycję 7. Przegrany gra ze zwycięzcą pary 9 z 10. Z tego pojedynku zwycięzca awansuje do play-off na pozycję 8. Turniej play-in wprowadzono pod koniec sezonu 2019/2020 celem uatrakcyjnienia rozgrywek, ponieważ w grze o play-off są również zespoły z miejsc 9-10. Rozgrywki play-off przebiegają według scenariusza: w I rundzie play-off pierwszy zespół gra z ósmym, drugi z siódmym, trzeci z szóstym, czwarty z piątym. W II rundzie play-off zwycięzca pojedynku pierwszy z ósmym gra ze zwycięzcą pojedynku czwarty z piątym, i dalej zwycięzca pojedynku drugi z siódmym, gra ze zwycięzcą pojedynku trzeci z szóstym. Taki rozstaw jest spowodowany tym, aby już w II rundzie play-off nie trafiły na siebie drużyny najsilniejsze po fazie zasadniczej oraz aby lider konferencji miał w play-off teoretycznie łatwiej. Zwycięzcy tych meczów spotykają się ze sobą w finale konferencji. Zwycięzcy finałów konferencji spotykają się ze sobą w finale ligi. Zespoły rozstawione wyżej grają więcej meczów u siebie, w systemie 2 mecze dom, 2- wyjazd, 1-dom, 1-wyjazd, 1-dom. W pojedynkach rozgrywek play-off gra się do czterech zwycięstw (tzw. best of seven). Ten system 2-2-1-1-1 obowiązuje również w finale NBA (przywrócony od sezonu 2013/14, wcześniej w finałach NBA grano w systemie 2-3-2).
Drużyny Aktualnie występujące w lidze Dywizja Drużyna Miasto, stan Barwy Hala Data założenia Konferencja Wschodnia Atlantycka Boston Celtics Boston, Massachusetts zielone, białe TD Garden 1946 Brooklyn Nets Brooklyn, Nowy Jork czarne, białe Barclays Center 1967* New York Knicks Manhattan, Nowy Jork pomarańczowe, niebieskie, białe Madison Square Garden 1946 Philadelphia 76ers Filadelfia, Pensylwania czerwone, białe, niebieskie Wells Fargo Center 1939* Toronto Raptors Toronto, Ontario czerwone, czarne, białe Scotiabank Arena 1995 Centralna Chicago Bulls Chicago, Illinois czerwone, czarne, białe United Center 1966 Cleveland Cavaliers Cleveland, Ohio czerwone, białe, złote Rocket Mortgage FieldHouse 1970 Detroit Pistons Detroit, Michigan czerwone, białe, niebieskie Little Caesars Arena 1941* Indiana Pacers Indianapolis, Indiana jasnoniebieskie, żółte, szare Bankers Life Fieldhouse 1967 Milwaukee Bucks Milwaukee, Wisconsin zielone, czerwone, srebrne Fiserv Forum 1968 Południowo-wschodnia Atlanta Hawks Atlanta, Georgia czerwone, czarne, żółte State Farm Arena 1946* Charlotte Hornets Charlotte, Karolina Północna pomarańczowe, niebieskie, czarne, srebrne Spectrum Center 1988 Miami Heat Miami, Floryda czarne, czerwone, białe American Airlines Arena 1988 Orlando Magic Orlando, Floryda niebieskie, czarne, srebrne Amway Center 1989 Washington Wizards Waszyngton, Dystrykt Kolumbii niebieskie, czerwone, srebrne Capital One Arena 1961* Konferencja Zachodnia Północno-zachodnia Denver Nuggets Denver, Kolorado niebieskie, białe, złote Ball Arena 1967 Minnesota Timberwolves Minneapolis, Minnesota niebieskie, czarne, srebrne, zielone Target Center 1989 Oklahoma City Thunder Oklahoma City, Oklahoma niebieskie, czerwone, pomarańczowe Chesapeake Energy Arena 2008 Portland Trail Blazers Portland, Oregon czarne, czerwone, srebrne Moda Center 1970 Utah Jazz Salt Lake City, Utah niebieskie, srebrne Vivint Smart Home Arena 1974* Pacyfiku Golden State Warriors San Francisco, Kalifornia jasnoniebieskie, pomarańczowe, złote Chase Center 1946* Los Angeles Clippers Los Angeles, Kalifornia czerwone, niebieskie Intuit Dome 1970* Los Angeles Lakers Los Angeles, Kalifornia fioletowe, żółte, granatowe, białe Crypto.com Arena 1946* Phoenix Suns Phoenix, Arizona fioletowe, pomarańczowe, szare Footprint Center 1968 Sacramento Kings Sacramento, Kalifornia fioletowe, czarne, srebrne Golden 1 Center 1945* Południowo-zachodnia Dallas Mavericks Dallas, Teksas niebieskie, srebrne, zielone American Airlines Center 1980 Houston Rockets Houston, Teksas czerwone, białe, srebrne Toyota Center 1967* Memphis Grizzlies Memphis, Tennessee niebieskie, złote FedExForum 1995* New Orleans Pelicans Nowy Orlean, Luizjana czerwone, złote, granatowe Smoothie King Center 2003 San Antonio Spurs San Antonio, Teksas czarne, srebrne AT&T Center 1967*
Zobacz też
NBA All-Star Game WNBA D-League
Uwagi Daty oznaczone gwiazdką (*) nie uwzględniają zmian lokalizacji zespołu. Fort Wayne Pistons, Minneapolis Lakers i Rochester Royals dołączyły do NBA (BAA) w 1948 z National Basketball League. Syracuse Nationals i Tri-Cities Blackhawks dołączyły do NBA w 1949 w czasie łączenia BAA i NBL. Indiana Pacers, New York Nets, San Antonio Spurs i Denver Nuggets dołączyły do NBA w 1976 w czasie łączenia NBA z American Basketball Association. Po zniszczeniu hali przez Huragan Katrina, przez pewien czas New Orleans Pelicans rozgrywali swoje mecze w Oklahoma City pod nazwą New Orleans/Oklahoma City Hornets.
Nieistniejące obecnie zespoły Anderson Packers (1949–1950) Baltimore Bullets (1947–1955) Chicago Stags (1946–1950) Cleveland Rebels (1946–1947) Detroit Falcons (1946–1947) Indianapolis Jets (1948–1949) Indianapolis Olympians (1949–1953) Pittsburgh Ironmen (1946–1947) Providence Steamrollers (1946–1949) Sheboygan Redskins (1949–1950) St. Louis Bombers (1946–1950) Toronto Huskies (1946–1947) Washington Capitols (1946–1951) Waterloo Hawks (1949–1950) Seattle SuperSonics (1967–2008)
Prezydenci i komisarze NBA Maurice Podoloff, prezydent 1946–1963 Walter Kennedy, prezydent 1963–1967; komisarz 1967–1975 Larry O’Brien, komisarz 1975–1984 David Stern, komisarz 1984–2014 Adam Silver, komisarz 2014–
Zwycięzcy
Klasyfikacja medalowa thumb|200px|Logo Finałów NBA.