Thorgal – belgijska seria komiksowa stworzona przez belgijskiego scenarzystę Jeana Van Hamme'a i polskiego rysownika Grzegorza Rosińskiego. Po zakończeniu prac nad Thorgalem przez Van Hamme'a (w 2006) i Rosińskiego (w 2018) tworzenie Thorgala przejęli scenarzyści: Yves Sente, Xavier Dorison, Yann i Nicolas Jarry oraz rysownik Fred Vignaux.
Seria opowiada o przygodach Thorgala Aegirssona, który stara się chronić swoją rodzinę przed niebezpiecznymi ludźmi i bogami. Fabuła serii osadzona jest głównie w świecie wikingów i utrzymana jest w konwencjach fantasy, science fiction oraz dramatu historycznego i wykorzystuje wiele motywów z mitologii nordyckiej.
Historia publikacji Pomysł na komiks pojawił się w 1976, gdy André-Paul Duchâteau, redaktor naczelny belgijskiego magazynu komiksowego "Tintin", natknął się na wydany w Polsce komiks Rosińskiego Klęska wikinga, opowiadający o napadzie wikingów na gród Słowian. Widząc w wikińskim temacie potencjał, Duchâteau skontaktował się ze scenarzystą Jeanem Van Hamme'em. Na początku listopada 1976 Rosiński dostał listownie od Van Hamme'a propozycję wspólnego stworzenia komiksu o pacyfistycznym wikingu o imieniu Ragnar Aegirsson. Okazało się, że wiking Ragnar był już bohaterem komiksu z lat 50., dlatego imię głównego bohatera zmieniono na Thorgal.
Pierwsza opowieść o Thorgalu ukazywała się w odcinkach od 3 marca do 25 października 1977 na łamach czasopisma "Tintin". W 1980 rozpoczęła się publikacja serii w indywidualnych tomach nakładem belgijskiego wydawnictwa Le Lombard.
Thorgal zadebiutował po polsku w 1978 w odcinkach na łamach czasopisma "Relax", a w formie indywidualnych tomów ukazuje się od 1988; obecnym polskim wydawcą jest Egmont Polska.
Fabuła Akcja toczy się we wczesnym średniowieczu i rozpoczyna w Skandynawii. Thorgal Aegirsson, młody mężczyzna o nieznanym pochodzeniu, którego w dzieciństwie przygarnęli i wychowali wikingowie, zostaje skazany na śmierć przez ich władcę Gandalfa Szalonego za romans z córką Gandalfa, Aaricią. Thorgal zwycięża jednak Gandalfa i poślubia Aaricię. Po wielu perypetiach oboje opuszczają wioskę wikingów i osiedlają się na odludnej wyspie, gdzie wychowują syna imieniem Jolan. W ich spokojne życie wkracza Kriss de Valnor, bezwzględna najemniczka skrycie zakochana w Thorgalu. Kriss wplątuje Thorgala i jego rodzinę (z czasem powiększoną o córeczkę imieniem Louve) w kolejne intrygi, które zaprowadzą ich w odległe zakątki świata, wystawią na próbę rodzinne więzi oraz każą Thorgalowi skonfrontować się z własną przeszłością. Jednym z powracających wątków serii jest stopniowo odkrywana tajemnica pochodzenia Thorgala oraz psychokinetycznych i telepatycznych mocy, które wykazują jego dzieci.
Bohaterowie
Thorgal Aegirsson: Syn Vartha (Ogotaia) i Haynee, wnuk Xargosa (Tanatloca), kapitana statku kosmicznego, który wylądował na Ziemi w poszukiwaniu energii. Ocalony i wychowany przez Leifa Haraldsona, znaleziony na rozbitej tratwie. Thorgal jest fenomenalnym łucznikiem, odważnym i zręcznym wojownikiem. Jego główne cechy charakteru, w tym moralność przez wielu Wikingów uważane są za oznakę słabości. Jego życiowym celem jest znalezienie miejsca, w którym jego rodzina będzie mogła żyć w pokoju. Na pewien czas zostaje pozbawiony pamięci i zostaje władcą piratów Shaiganem, choć jego umiejętność współczucia wciąż pozostała taka sama. Jego żoną jest Aaricia, córka Gandalfa Szalonego. Ojciec Jolana, Louve i Aniela. Aaricia: żona i towarzyszka życiowa Thorgala oraz córka Gandalfa Szalonego, przywódcy Wikingów. Jest związana z Thorgalem od momentu narodzin przez magiczny przedmiot o nazwie Łzy Tjahziego. Aaricia jest kobietą o silnym charakterze, piękną i łagodną, bardzo kochającą Thorgala, wyrozumiałą wobec zagadek losu, które „przeznaczenie Thorgala” nieustannie wpływają na ich życie. Matka Jolana i Louve. Opiekuje się też Anielem, synem Kriss de Valnor i Thorgala. Jolan Thorgalson: syn Thorgala i Aaricii. Posiada nadprzyrodzone moce będące dziedzictwem tajemniczych przodków Thorgala. Jego moc ogranicza się do pobudzenia molekularnego (najczęściej do dezintegracji obiektów w większości części serii). Dopiero w miarę upływu czasu Jolan stopniowo uczy się doskonalić swoje umiejętności. Starszy brat Louve. Louve: córka Thorgala i Aaricii, młodsza siostra Jolana, posiada zdolności komunikowania się ze zwierzętami, za sprawą swoich narodzin w towarzystwie rodzącej wilczycy. Kriss de Valnor: pozbawiona skrupułów wojowniczka i łuczniczka, piękna, acz niebezpieczna. Największe nemezis Thorgala, skrycie kocha się w Thorgalu i wielokrotnie próbuje skrzywdzić jego i jego rodzinę. Kiedy Thorgal traci pamięć, oszukuje go, by uwierzył, że są małżeństwem i przekonuje Thorgala, że jest bezwzględnym lordem piratów Shaiganem. Matka Aniela, syna Thorgala. Aniel de Valnor: syn Thorgala i Kriss de Valnor, poczęty w czasie, kiedy Thorgal żył jako lord piratów Shaigan. Za sprawą bizantyjskich handlarzy niewolników, zostaje niewolnikiem, jest niemy (ma podcięte struny głosowe). Gandalf Szalony: ojciec Aaricii i król Wikingów Północy. Został przywódcą swojego plemienia po śmierci przybranego ojca Thorgala. Chciwy, okrutny i szalony, wielokrotnie usiłuje zabić Thorgala, którego widzi jako zagrożenie dla prawowitości własnych rządów. Bjorn Gandalfsson: brat Aaricii i syn Gandalfa Szalonego. Ogotai (znany również jako Varth): prawdziwy ojciec Thorgala, kochający wojnę, bezlitosny „bóg” sprowadzony przez morze do krainy Qa (prawdopodobnie południowoamerykańskiej cywilizacji prekolumbijskiej). Prowadzi swój lud do niezliczonych podbojów sąsiednich plemion i zleca sobie niekończące się ludzkie ofiary. Ma wyższą inteligencję, wiedzę o wysoce zaawansowanej technologii i nadprzyrodzone moce, których używa, aby oszukać ludzi, by uwierzyli, że jest prawdziwym bogiem. W rzeczywistości jest pogrążonym w żałobie, szalonym człowiekiem, który żąda zemsty na planecie, którą uważa za odpowiedzialną za śmierć jego ukochanej żony Haynee i syna (Thorgala). Haynee: prawdziwa matka Thorgala. Pochodzi z rodu ludzi z gwiazd. Leif Haraldson: dzielny Wiking, przybrany ojciec Thorgala. Muff: ukochany pies Louve i Jolana. Fural: koń Thorgala. Solveig: pochodzi z plemienia Wikingów, najlepsza przyjaciółka Aaricii, pomaga rodzinie Aegirssonów w ich kolejnych zmaganiach z „przeznaczeniem Thorgala”. Vlana: tajemniczy Władca gór. Slivia: czarodziejka o płomienno-rudych włosach i królowa wyspy wśród lodów, więziona przez Gandalfa Szalonego. Pochodzi z rodu ludzi z gwiazd. Akwila (znana jako Pan Trzech Orłów): córka Slivii, również o płomienno-rudych włosach. Nosi hełm i nie rozstaje się ze swoimi trzema orłami, które ją chronią i jej służą. Tanatloc (znany również jako Xargos): „niewidzialny bóg” z krainy Qa. Stanowi nemezis Ogotaia; mają też wspólną tajemniczą przeszłość. Strażniczka kluczy: potężny czarnoksiężnik pod postacią pięknej kobiety ubranej jedynie w złoty pas, dający jej moc i nieśmiertelność. Pilnuje przejść między światami. Wąż Nidhogg: potężny, mitologiczny potwór, któremu w młodości Thorgal odważył się stawić czoła z pomocą bogini Frigg.
Drzewo genealogiczne rodziny Thorgala
Tomy Seria główna TomWydanie polskieWydanie oryginalneScenariuszRysunki1Zdradzona czarodziejka (1988)La Magicienne trahie (1980)Jean Van HammeGrzegorz Rosiński2Wyspa wśród lodów (1988)Tom wydany ponownie p.t. "Wyspa lodowych mórz" przez wydawnictwo Orbita w roku 1991, a następnie opublikowany znów pt. "Wyspa wśród lodów" przez wydawnictwo Korona i na końcu wydany znowu przez Egmont Polska pt. Wyspa lodowych mórz. L’Île des mers gelées (1980)3Nad jeziorem bez dna (1989)Tom wznowiony pt. Trzech starców z krainy Aran przez Orbitę w 1991 roku, a później przez Egmont Polska pt. Trzej starcy z kraju Aran.Les Trois Vieillards du pays d’Aran (1981)4Czarna galera (1990)La galère noire (1982)5Ponad krainą cieni (1990)Au-delà des ombres (1983)6Upadek Brek Zarith (1991)La Chute de Brek-Zarith (1984)7Gwiezdne dziecko (1989)L’Enfant des étoiles (1985)8Alinoe (1989)Alinoë (1985)9Łucznicy (1989)Les Archers (1985)10Kraina Qa (1989)Le Pays Qâ (1986)11Oczy Tanatloca (1989)Les Yeux de Tanatloc (1986)12Miasto zaginionego boga (1990)La Cité du dieu perdu (1987)13Między ziemią a światłem (1990)Entre Terre et lumière (1988)14Aaricia (1990)Aaricia (1989)15Władca gór (1990)Le mâitre des montagnes (1989)16Wilczyca (1990)Louve (1990)17Strażniczka kluczy (1991)La Gardienne des clés (1991)18Słoneczny miecz (1994)L’Épée-soleil (1992)19Niewidzialna forteca (1995)La Forteresse invisible (1993)20Piętno wygnańców (1999)La Marque des bannis (1994)21Korona Ogotaia (1999)La Couronne d’Ogotaï (1995)22Giganci (2000)Géants (1996)23Klatka (2000)La Cage (1997)24Arachnea (2000)Arachnéa (1999)25Błękitna zaraza (2001)Le Mal bleu (1999)26Królestwo pod piaskiem (2002)Le Royaume sous le sable (2001)27Barbarzyńca (2003)Le Barbare (2002)28Kriss de Valnor (2004)Kriss de Valnor (2004)29Ofiara (2006)Le Sacrifice (2006)30Ja, Jolan (2007)Moi, Jolan (2007)Yves Sente31Tarcza Thora (2008)Le Bouclier de Thor (2008)32Bitwa o Asgard (2010)La Bataille d’Asgard (2010)33Statek miecz (2011)Le Bateu-sabre (2011)34Kah-Aniel (2013)Kah-Aniel (2013)35Szkarłatny ogień (2016)Le Feu écarlate (2016)Xavier Dorison36Aniel (2018)Aniel (2018)Yann37Pustelnik ze Skellingaru (2019)L'Ermite de Skellingar (2019)Fred Vignaux38Selkie (2020)La Selkie (2020)39Neokora (2021)Neokóra (2021)40Tupilaki (2022)Tupilaks (2022)41Tysiąc oczu (2023)Mille yeux (2023)42Wareg Ozur (2024)Özurr le Varègue (2024) 43Zemsta bogini Skaedhi (2025) La vengeance de la déesse Skædhi (2025)44Yggdrasil (2026)Yggdrasil (2026)Nicolas Jarry
Seria poboczna Thorgal: Kriss de Valnor TomWydanie polskieWydanie oryginalneScenariuszRysunki1Nie zapominam o niczym! (2010)Je n'oublie rien! (2010)Yves SenteGiulio de Vita2Wyrok walkirii (2012)La Sentence des Walkyries (2012)3Czyn godny królowej (2012)Digne d'une reine (2012)4Sojusze (2013)Alliances (2013)5Czerwona jak Raheborg (2014)Rouge comme le Raheborg (2014)6Wyspa zaginionych dzieci (2015)L'Île des enfants perdus (2015)Xavier DorisonRoman Surżenko7Góra Czasu (2017)La montagne du temps (2017)Xavier Dorison, Mathieu MariolleFred Vignaux8Strażnik Sprawiedliwości (2018)Le Maître de justice (2018)Mathieu Mariolle
Seria poboczna Thorgal: Louve TomWydanie polskieWydanie oryginalneScenariuszRysunki1Raissa (2011)Raïssa (2011)YannRoman Surżenko2Dłoń boga Tyra (2012)La Main coupée du dieu Thyr (2012)3Królestwo chaosu (2013)Le Royaume du chaos (2013)4Crow (2014)Crow (2014)5Skald (2015)Skald (2015)6Królowa czarnych elfów (2016)Le Reine des Alfes noirs (2016)7Nidhogg (2017)Nidhogg (2017)
Seria poboczna Thorgal: Młodzieńcze lata TomWydanie polskieWydanie oryginalneScenariuszRysunki1Trzy siostry Minkelsönn (2013)Les trois sœurs Minkelsönn (2013)YannRoman Surżenko2Oko Odyna (2014)L'Œil d'Odin (2014)3Runa (2015)Runa (2015)4Berserkowie (2016)Berserkers (2016)5Slivia (2017)Slive (2017)6Lodowy drakkar (2018)Le Drakkar des glaces (2018)7Sinozęby (2019)Le dent bleu (2019)8Bękarty (2020)Les Deux Batards (2020)9Łzy Hel (2021)Les larmes de Hel (2021)10Sydönia (2022)Sydönia (2022)11Grym (2023)Grym (2023)
Seria poboczna Thorgal Saga +TomWydanie polskie Wydanie oryginalne Scenariusz Rysunki1Żegnaj, Aaricio (2023)Adieu Aaricia (2023)Robin RechtRobin Recht2Wendigo (2024)Wendigo (2024)Fred DuvalCorentin Rouge3Shaigan (2024)Shaïgan (2024)YannRoman Surżenko4Szron i ogień (2025)De Givre et de Feu (2025)Jean-Blaise Djian, Olivier LegrandDavid Etien5Ruchome miasto (2025)La Cité mouvante (2025)Antoine OzanamMohamed Aouamri6Bogini bursztynu (2026)La déesse d'ambre (2026)Valérie ManginBęc
Poza serią TomWydanie polskieWydanie oryginalneUwagi -Świat Thorgala (2014)Aux Origines des mondes (2012)Jest to albumowy zbiór wywiadów o powstawaniu pobocznych serii Thorgala, przeprowadzonych przez Patricka Gaumera z Rosińskim, de Vitą, Sente’em, Surżenką i Yannem.
Odbiór mały|Kolekcja albumów komiksowych z serii Thorgal (2020).