Kobryń (, Kobryn, , , Kobrin) – miasto w zachodniej części Białorusi, położone na Polesiu, przy połączeniu Kanału Dniepr-Bug z rzeką Muchawiec. Do 1939 roku w Polsce. Leży obok głównej drogi Warszawa – Mińsk – Moskwa (M1 E30), około 50 km od granicy z Polską. Liczy 51,2 tys. mieszkańców (2010); Przemysł precyzyjny, metalowy, materiałów budowlanych, spożywczy oraz lekki; węzeł drogowy, muzeum.
W miejscowości jest stacja kolejowa Kobryń.
Historia Średniowiecze, I Rzeczpospolita i okres zaborów mały|upright=0.6|lewo|Historyczny herb Kobrynia Pierwsza wzmianka historyczna pochodzi z 1287. Wyniki badań archeologicznych przeprowadzonych w 1999 w Kobryniu pokazały, że osada została założona o kilkaset lat wcześniej. Do końca XIII wieku własność książąt włodzimiersko-wołyńskich. Od 1312 w Wielkim Księstwie Litewskim. Od końca XIV wieku do 1490 stolica księstwa Kobryńskiego należącego do potomków Olgierda. Książę Roman Kobryński wraz ze swoim oddziałem uczestniczył w bitwie pod Grunwaldem. Od XVI wieku siedziba powiatu, w latach 1589–1766 na prawie magdeburskim. Od XVI wieku miasto było dużym skupiskiem ludności żydowskiej. Miasto ekonomii kobryńskiej w drugiej połowie XVII wiekuStanisław Zawadzki, Gospodarowanie ekonomiami królewskimi w Wielkim Księstwie Litewskim w świetle kontraktów dzierżawnych z II poł. XVII w., Warszawa 2021, s. 168..
Miasto królewskie położone było w końcu XVIII wieku w powiecie brzeskolitewskim województwa brzeskolitewskiegoВялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 107.. Miejsce obrad sejmików ziemskich powiatu mozyrskiego w 1659 rokuWojciech Kriegseisen, Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1991, s. 33, przeniesienie sejmików powiatu mozyrskiego z Mozyrza do Kobrynia na czas okupacji rosyjskiej w 1659 roku..
Od 1795 w zaborze rosyjskim, jako siedziba powiatu kobryńskiego guberni grodzieńskiej. Miasto zostało mocno zniszczone w trakcie bitwy rosyjsko-saskiej podczas inwazji Napoleona na Rosję 15 (27) lipca 1812 r.
W Polsce międzywojennej 10 lutego 1919 roku miejscowość została przejściowo zdobyta przez polską kawalerię z grupy gen. Listowskiego, a dwa dni później trwale przez oddział kawalerii pod dowództwem mjr. Władysława Dąbrowskiego. Podczas wojny polsko-bolszewickiej w okresie od 11 do 23 września 1920 w rejonie Kobrynia toczyły się walki pomiędzy 4 Armią WP a 4 Armią RFSRR.
W okresie międzywojennym należał do Polski, był stolicą powiatu w województwie poleskim oraz siedzibą wiejskiej gminy Kobryń. Stacjonował w nim sztab 30. DP i 83 pułk piechoty.
1 października 1933 obszar miasta powiększono kosztem gminy wiejskiej Kobryń, z której przyłączono części trzech majątków ziemskichRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 13 września 1933 r. o zmianie granic miasta Kobrynia w powiecie kobryńskim, województwie poleskiem ().
Wojna obronna i okres powojenny
Kobryń i jego okolice we wrześniu 1939 były ważnym ośrodkiem obrony polskiej na Polesiu i miejscem krwawych walk. Tu w dniach 17–18 września 1939 toczyły się walki z niemieckim XIX Korpusem Pancernym gen. Heinza Guderiana. Po ustąpieniu Niemców rozgorzały walki z działającymi w rejonie Kobrynia komunistycznymi bandami zwalczającymi Polaków, które uaktywniły się na wieść o agresji sowieckiej na Polskę. Na koniec polskim obrońcom przyszło się zmierzyć z wkraczającymi od wschodu oddziałami sowieckimi. mały|lewo|Kobryń pod okupacją w 1941 Ziemi kobryńskiej bronili żołnierze dowodzonej przez płk. Adama Eplera Dywizji „Kobryń”, zorganizowanej po 10 września 1939 r. na bazie jednostek wchodzących w skład Ośrodka Zapasowego 30 Poleskiej Dywizji Piechoty (82. Syberyjski pułk strzelców z Brześcia, 83. pułk Strzelców Poleskich z Kobrynia, 84. pułk Strzelców Polskich z Pińska oraz 5. dywizjon artylerii lekkiej). W walkach pod Kobryniem wzięła także udział kompania ochotnicza sformowana z uczniów kobryńskiego gimnazjum, którzy odbyli przedpoborowe przysposobienie wojskowe (członkowie kobryńskiego „Strzelca”), żołnierze Legii Akademickiej przybyli do Kobrynia oraz liczni funkcjonariusze Policji Państwowej z Kobrynia i Brześcia. Walki trwały do dnia 22 września 1939, kiedy do miasta opuszczanego przez Niemców weszły oddziały sowieckie. mały|upright|Cmentarz żydowski w Kobryniu Od 19 września 1939 pod okupacją niemiecką, od 22 września do czerwca 1941 pod okupacją sowiecką, następnie do lata 1944 ponownie pod niemiecką. W latach 1941–1942 miejscowa ludność żydowska została przez Niemców zamknięta w getcie, a następnie wymordowana. W latach 1945–1991 miasto należało do Białoruskiej SRR, od 1991 jest częścią Białorusi.
W 2008 w Kobryniu odnaleziono masowe groby żołnierzy polskich. W mieście, na terenie starego cmentarza katolickiego zlokalizowano zbiorową mogiłę, z której wydobyto szczątki 13 żołnierzy Wojska Polskiego poległych zapewne 18 września 1939 podczas obrony miasta. Wśród licznych elementów uzbrojenia i oporządzenia wojskowego w grobie znaleziono przedmioty pozwalające na identyfikację konkretnych żołnierzy. Na podstawie odnalezionych znaków tożsamości zidentyfikowano nazwiska trzech żołnierzy WP: strzelca Stanisława Matyki, podchorążego Ewarysta Zajkowskiego oraz strzelca Ludwika Lipy. W Podziemieniu k. Kobrynia odnaleziono i ekshumowano szczątki 42 zamordowanych Polaków, żołnierzy, policjantów i cywilów, którzy według wstępnych ustaleń wszyscy zginęli z rąk miejscowych band.
Uroczysty pogrzeb prochów odnalezionych polskich ofiar, wśród nich generała Stanisława Sołłohub-Dowoyno, odbył się 13 września 2008 na cmentarzu w Kobryniu przy asyście honorowej pocztów sztandarowych polskiego wojska i policji. Ceremonii przewodniczył ks. bp Tadeusz Płoski, ordynariusz polowy Wojska PolskiegoOdzyskali imiona i nazwiska, Karolina Goździewska, Nasz Dziennik, 15 września 2008..
Demografia
Zabytki
Kościół katolicki pw. Zaśnięcia NMP, późno klasycystyczny zbudowany w 1843. Zamknięty w 1962, oddany wiernym w 1989Adam Bobryk, Rafał Dmowski, Odbudowa dziedzictwa kulturowego Kobrynia przez funkcjonowanie parafii katolickiej, [w:] Blisko, a tak daleko: Polacy w obwodzie brzeskim na Białorusi / red. nauk. Adam Bobryk. – Warszawa: Siedleckie Towarzystwo Naukowe, 2004, s. 195–200. https://web.archive.org/web/20150623110449/https://repozytorium.uph.edu.pl/handle/11331/303.. Monaster Przemienienia Pańskiego – klasztor prawosławny założono w 1497, początkowo budynki drewniane, murowane barokowe wybudowano na początku XVI w. Po unii brzeskiej w 1596 klasztor przejęli bazylianie. W 1626 odbył tu się synod biskupów unickich Rzeczypospolitej. Po skasowaniu unii w 1839 w klasztorze mieściło się prawosławna szkoła duchowna. Budynek został opuszczony po pożarze w II poł. XIX wieku. Po remoncie w okresie międzywojennym była tu siedziba sądu. Do 2010 znajdowała się w nim komenda policji, następnie został przekazany prawosławnej eparchii. Obecnie działa tu żeński monaster Spasski. Park im. Suworowa, założony w 1768 przez podskarbiego Antoniego Tyzenhauza, obecna nazwa nadana w czasach radzieckich. Dworek miejski zwany Domem Suworowa, klasycystyczny, zbudowany w 1794, zniszczony w czasie II wojny światowej. Odrestaurowany w latach 1948 i 1980. W dworku muzeum wojskowo-historyczne im. Aleksandra Suworowa, który w nim mieszkał w 1797 i 1800. W dworku tym w 1860 przebywał Romuald Traugutt. Cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy, drewniana przeniesiona do Kobrynia w 1841 i usytuowana w obecnym miejscu. Cerkiew zamknięto w latach 60. XX wieku i zamieniono w magazyn muzealny, oddano wiernym w 1986. Obok cerkwi dzwonnica. Sobór św. Aleksandra Newskiego, wzniesiony w latach 1864–1868 na mogile żołnierzy rosyjskich poległych w bitwie z wojskami Napoleona w 1812. Świątynia upamiętnia poległych i zniesienie pańszczyzny. Wzniesiona przez carat za pieniądze z konfiskaty majątków po powstaniu styczniowym. Synagoga z II połowy XIX wieku (obecnie w ruinie) Gmach przedwojennego Magistratu i Banku Spółdzielczego Gmach przedwojennego Gimnazjum Państwowego im. Marii Rodziewiczówny Dawna stacja pocztowa z 1846 wielowyznaniowe cmentarze miejskie
Sport W czasach II RP w mieście swoją siedzibę miał WKS Kobryń.
Ludzie związani z Kobryniem mały|Grób rodziny Mickiewiczów, w tym Aleksandra, na miejscowym cmentarzu katolickim
Stanisław Bukraba – burmistrz Kobrynia od 1920 Franciszek Kleeberg – generał, dowódca SGO Polesie Jegor Kluka – rosyjski siatkarz pochodzenia białoruskiego Piotr Kreczeuski – białoruski polityk, nauczyciel i publicysta, jeden ze współzałożycieli Białoruskiej Republiki Ludowej Wiktar Kuczynski – białoruski polityk Mikołaj Kunicki – uczestnik walk i obrońca ludności polskiej przed UPA na Wołyniu i w Bieszczadach Aleksander Mickiewicz – polski wykładowca, brat Adama Mickiewicza. Pochowany na tutejszym cmentarzu katolickim Siemion Sidorczuk – rosyjski architekt Balbina Świtycz-Widacka – polska rzeźbiarka i poetka Witold Turkiewicz – urodzony tu w 1926 polski artysta-plastyk tworzący w szkle i ceramice Zygmunt Ziółkowski – burmistrz Kobrynia w latach 1937–1939
Miasta partnerskie Wraca Glarus Uelzen Liwny Tichorieck Bielsk Podlaski Międzyrzec Podlaski
Przypisy
Linki zewnętrzne
Zdjęcia Kobrynia Wirtualna wycieczka po Kobryniu Turystyczny Kobryń
Archiwalne widoki miasta w bibliotece Polona
Kategoria:Miasta w obwodzie brzeskim Kategoria:Rejon kobryński Kategoria:Polesie (Białoruś) Kategoria:Miasta ekonomii kobryńskiej Kategoria:Miejsca obrad sejmików I Rzeczypospolitej