Jan Malicki (ur. 24 stycznia 1948 w Katowicach) – polski historyk literatury, bibliotekarz, profesor nauk humanistycznych, w latach 1991–2018 dyrektor Biblioteki Śląskiej w Katowicach.
Życiorys Syn Ignacego – kierowcy samochodowego i Benigny z domu Patalas – pielęgniarki. W latach 1962–1967 był uczniem Technikum Teletransmisyjnego w Katowicach, a następnie studentem polonistyki Uniwersytetu Śląskiego. Po jej ukończeniu w 1972 roku podjął pracę w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Śląskiego jako asystent-stażysta, by z czasem przejść wszystkie szczeble awansu uczelnianego od asystenta (1972–1976), przez adiunkta (1976–1983), docenta (1983–1990), do profesora nadzwyczajnego (1991–2003) i zwyczajnego (od 2003).
W 1976 roku doktoryzował się na podstawie dysertacji Twórczość Wacława Potockiego wobec polskiej tradycji literackiej, napisanej pod opieką naukową prof. dr. Jana Zaremby. Praca ta ukazała się cztery lata później pod nieco zmienionym tytułem Słowa i rzeczy. Twórczość Wacława Potockiego wobec polskiej tradycji literackiej (Katowice, 1980). W roku wydania tej książki, po półrocznym pobycie w IBL PAN w Warszawie, w pracowni prof. dr hab. Janusza Pelca, Jan Malicki ukończył pisanie rozprawy habilitacyjnej Mity narodowe. Lechiada (Wrocław, 1982), obronionej 13 października 1981 roku. Tytuł profesora otrzymał w 2003 rokuhttps://us.edu.pl/wp-content/uploads/imported_files/afe7676a8f0c21e1073803821bf60144_bionotka_profesora_jana_malickiego.pdf [dostęp: 2023-09-30]..
Pełnił też funkcje administracyjne w macierzystej uczelni: dwukrotnie zastępcy dyrektora Instytutu Nauk o Literaturze (od września 1980 do 13 grudnia 1981 roku, ponownie w latach 1984–1987), prodziekana Wydziału Filologicznego (1982–1985), dziekana Wydziału Filologicznego (1987–1990). Jako dziekan doprowadził do powrotu uniwersyteckiej polonistyki do Katowic. Od 1991 roku do 2018 był kierownikiem Zakładu Historii Literatury Średniowiecza i Renesansu. W 2018 roku przeszedł na emeryturę na Uniwersytecie Śląskim. Dotychczas wypromował 28 doktorów z Polski i Czech, z których 10 zostało profesorami tytularnymi uczelni w Pradze, Warszawie, Krakowie, Poznaniu, Bielsku-Białej, Częstochowie i Katowicach. Był również recenzentem doktoratu honoris causa dla Tadeusza Różewicza oraz inicjatorem przyznania tegoż tytułu przez Uniwersytet Śląski Eugéne’owi Ionesco.
Współpracował lub współpracuje z Uniwersytetami w Ostrawie, Szczecinie oraz Akademią Muzyczną w Katowicach. Wykładał, m.in. w Pradze, Brnie, Ostrawie, Norymberdze, Rzymie, Cambridge (Harvard University), Skopje, Neapolu, Herne, Granadzie, Sankt Petersburgu, Wilniehttps://us.edu.pl/wp-content/uploads/imported_files/afe7676a8f0c21e1073803821bf60144_bionotka_profesora_jana_malickiego.pdf [dostęp: 2023-09-30}.. Jest członkiem Oddziału PAN w Katowicach i Stacji PAU w Katowicach.
Za działalność naukową i dydaktyczną 4-krotnie otrzymywał nagrody Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Edukacji Narodowej, Ministra Kultury i Sztuki (1998), 10-krotnie JM Rektora Uniwersytetu Śląskiego oraz „Złotą Odznakę za Zasługi dla Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”. Uhonorowany też został Nagrodą Prezydenta Miasta Katowice w dziedzinie kultury (1998). Otrzymał też złotą odznakę honorową „Zasłużony dla Rozwoju Województwa Śląskiego” (2006). Ponadto jest laureatem nagrody Lux ex Silesia przyznanej przez Arcybiskupa Metropolitę Katowickiego Damiana Zimonia (2011), Śląskiego Szmaragdu przyznanego przez Biskupa Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego Tadeusza Szurmana (2009), Lauru Górnośląskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1999), Medalu Komisji Edukacji Narodowej (2009), Medalu „W dowód uznania”, przyznanego przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich „za zasługi dla bibliotekarstwa” (1998), Medalu „Bene Merentibus przyznanego przez Stowarzyszenie Architektów Polskich, Złotego i Platynowego Lauru Umiejętności i Kompetencji (1999), Główna Kwatera ZHP uhonorowała go Laską Skautowską „Niezawodnemu Przyjacielowi”.
Pełnił lub pełni szereg funkcji, m.in. przewodniczącego (wiceprzewodniczącego lub członka) Krajowej Rady Bibliotecznej przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego (1998–2020) oraz także przy Ministrze – wiceprzewodniczącego lub członka Rady do spraw Narodowego Zasobu Bibliotecznego, wiceprzewodniczącego lub członka Rady Naukowej Biblioteki Narodowej oraz Rady Naukowej Głównej Biblioteki Lekarskiej w Warszawie. Uczestniczył w pracach ministerialnego Zespołu Sterującego ds. Zakupu Nowości Wydawniczych dla Bibliotek. Przez kilka kadencji uczestniczył w pracach Regionalnej Konferencji Rektorów Uczelni Akademickich województwa śląskiego i opolskiego, poczynając od 1995 roku, oraz działającej przy niej od 2013 r. Radzie Naukowo-Programowej Międzynarodowego Centrum Studiów Śląskich. Brał udział w pracach Rady Konsultacyjnej Związku Górnośląskiego oraz zasiadał w radach programowych Regionalnego Ośrodka Kultury w Katowicach, Filharmonii Śląskiej i Muzeum Prasy Śląskiej w Pszczynie. Przewodniczy też Forum Dyrektorów Bibliotek Samorządowych Województwa Śląskiego, przyznającego co roku Nagrodę im. Józefa Lompy. W latach 2007-2010 przewodniczył Kapitule Nagrody Feniks – Stowarzyszenia Wydawców Książek Katolickich. Kierował też Sekcją Piśmiennictwa Śląskiego Oddziału PAN w Katowicach (1985-1992).
Był redaktorem naczelnym „Książnicy Śląskiej”, reaktywowanego po latach z jego inicjatywy „Zarania Śląskiego. Serii nowej” oraz „Guliwera. Kwartalnika o książce dla dziecka”, przyznającego nagrody „Guliwera w krainie Olbrzymów” (dla debiutującego autora książki dla dzieci) oraz „Guliwera w krainie Liliputów” (dla uznanego twórcy). Pod jego redakcją ukazywały się serie wydawnicze: „Staropolskie teksty i konteksty” (7 tomów), „Śląskie miscellanea” (wydawane wspólnie z Krystyną Heską-Kwaśniewicz w ramach prac Oddziału PAN w Katowicach; 20 tomów), „Folia Scientica Bibliothecae Silesianae” (11 tomów), ponadto: „Biblioteka Piśmiennictwa Śląskiego”, „Epizody”, „In gremio. Od dawności do współczesności” (przygotowywane przez doktorantów najważniejsze fragmenty prac), „Śląski Wawrzyn Literacki” (tomy zawierające laudacje wybitnych polskich literaturoznawców poświęcone – ich zdaniem – najważniejszym utworom literackim wydanym w poprzednim roku, a przedstawiane na comiesięcznych spotkaniach w bibliotece) oraz seria „Śląscy uczeni. O tych, co odeszli” (wspólnie z Józefem Śliwiokiem i Magdaleną Skórą). Od 2018 r. do dziś jest stałym felietonistą Miesięcznika Społeczno-Kulturalnego „Śląsk” (dotychczas ukazało się tam ponad 90 tekstów) oraz współpracuje z Polskim Radiem Katowice.
Z jego inicjatywy ustanowiono także wiele nagród, m.in. Nagrodę Śląskiego Środowiska Bibliotekarskiego im. Józefa Lompy.
W latach 1991–2018 Jan Malicki był dyrektorem Biblioteki Śląskiej w Katowicach. Wcześniej, bo od 1990 roku, przewodniczył Społecznemu Komitetowi Pomocy Bibliotece Śląskiej, w którego pracach uczestniczyli m.in. August Chełkowski, marszałek senatu RP, Wojciech Kilar, kompozytor, pisarze: Wilhelm Szewczyk, Tadeusz Kijonka, którego celem było zdobywanie środków na budowę nowej siedziby. Jako inwestor doprowadził do wybudowania i otwarcia 24 X 1998 roku nowego gmachu, jednego z najnowocześniejszych w Europie, jak oceniali go specjaliści z całego świata. Otrzymał w Warszawie tytuł „Lidera informatyki 1998”. Ta sfera działań była stale rozwijana. Ostatnim projektem podczas kadencji Jana Malickiego był projekt finansowany z funduszy europejskich, podpisany 17 grudnia 2017 r. Był to wspólny projekt czterech instytucji kultury zatytułowany „Śląskie Digitarium. Digitalizcja i udostępnianie zbiorów instytucji kultury województwa śląskiego”. Realizację projektu zakończono w 2024 r. Dzięki staraniom dyrekcji i zespołów zbiory biblioteki zostały zaliczone do Narodowego Zasobu Bibliotecznego. Obecnie księgozbiór biblioteki liczy prawie 2,3 mln woluminów.
Oprócz funkcji prymarnych, takich jak gromadzenie, opracowanie i udostępnianie z inicjatywy Jana Malickiego doszło do powstania pracowni konserwacji książki, przez którą przeszły wszystkie książki, które trafiły do nowego gmachu. W niej także zabezpieczono konserwatorsko zbiory Biblioteki Jasnogórskiej oraz krakowskiej biblioteki paulińskiej na Skałce. W Bibliotece Śląskiej dokonano też konserwacji fragmentu zbiorów z Muzeum Auschwitz-Birkenau oraz Archiwum Powstań Śląskich, znajdującego się w Nowym Jorku (kopia pozostała w katowickich zbiorach). Za tę działalność Biblioteka Śląska otrzymała nagrodę i tytuł Strażnika Dziedzictwa Rzeczypospolitej Custos Monumentum Rei Publicae w kategorii „Nagroda krajowa dla instytucji”, przyznanej przez Senat RP (2015). Rozszerzono też działalność twórczą powołując szkołę kreatywnego pisania dla młodych adeptów literatury (poezja, proza, krytyka literacka). Dla początkujących dramatopisarzy organizowano razem z Anną Dobrowolską coroczne ogólnopolskie edycje konkursu „Śląski Shakespeare”. Przez 18 lat, co miesiąc, odbywały się też spotkania wybitnych krytyków literackich z czytelnikami w ramach Śląskiego Wawrzynu Literackiego. Wznowiono Międzynarodowy Przegląd Ekslibrisu im. Pawła Stellera, zainicjowano konkurs Śląskiej Fotografii Prasowej oraz Ogólnopolski Festiwal Ekspresji Dziecięcej i Młodzieżowej (wspólne przedsięwzięcie Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Śląskiego, Akademii Sztuk Pięknych oraz Biblioteki Śląskiej), uhonorowany w 2011 roku w Krakowie Nagrodą im. Marii Weryho-Radziwiłłowicz. Był też pomysłodawcą Śląskiej Biblioteki Cyfrowej, która do 2018 roku skupiła ponad 60 instytucji. Oprócz członków założycieli Biblioteki Śląskiej i Uniwersytetu Śląskiego w przedsięwzięciu uczestniczą biblioteki miejskie, gminne, stowarzyszenia społeczne i grupa wolontariuszy skupiona w Społecznej Pracowni Digitalizacji. Jest fundatorem witrażu z maksymą „Ad maximam Poloniae et Silesiae gloriam” (Dla największej chwały Polski i Śląska). Był też przewodniczącym Rady Programowej Kongresu Kultury Województwa Śląskiego (2010), przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego Kongresu Języka Polskiego w Katowicach (2011) oraz Ogólnopolskiego Kongresu Kultury Książki (2012). Za działalność organizacyjną w 2017 r. otrzymał w Krakowie tytuł Honorowego Ambasadora Kongresów Polskich nadany przez Polską Organizację Turystyczną. Szczególne miejsce w jego działalności społecznej zajmuje promnickie (nieopodal Pszczyny) Stowarzyszenie Akademii Wina, któremu jako rektor od początku przewodniczyhttps://us.edu.pl/wp-content/uploads/imported_files/afe7676a8f0c21e1073803821bf60144_bionotka_profesora_jana_malickiego.pdf [dostęp: 2023-09-30]..
Ordery, nagrody i wyróżnienia Jan Malicki jest Honorowym Członkiem Business Centre Club, Polskiego Związku Bibliotek, Towarzystwa Miłośników Książki i Grafiki, Polskiego Związku Chórów i Orkiestr (Oddział Śląski), Honorowym Ambasadorem Kongresów Polskich.
Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, wcześniej zaś Złotym, Srebrnym i Brązowym Krzyżem Zasługi, Odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”, Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005), Odznaką Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”, Medalem Komisji Edukacji Narodowej (2009), Złotą Odznaką Honorową za Zasługi dla Województwa Śląskiego oraz Honorową Odznaką Miasta Żywiec i Miasta Katowice „w uznaniu szczególnego wkładu w rozwój i rozsławianie Katowic”. Był też uhonorowany przez czytelników „Dziennika Zachodniego” tytułem „Człowieka Roku 2013 w województwie śląskim”.
W roku 1998 otrzymał Nagrodę im. Karola Miarki, a w roku 2002 Nagrodę im. Wojciecha Korfantego przyznaną przez Związek Górnośląski.