Język staroperski – wymarły język irański, wraz z awestyjskim i medyjskim, używany w okresie staroirańskim.
Korpus języka staroperskiego zawiera głównie napisy na glinianych tabliczkach z Persji z okresu od ok. 600 p.n.e. do 300 p.n.e. Zapiski w języku staroperskim znalezione zostały również w dzisiejszym Iraku, Turcji i EgipcieRoland G. Kent, Old Persian, 1953 . Najważniejszym z nich jest inskrypcja z Behistun.
Nie wiadomo, kiedy dokładnie zaczęto posługiwać się staroperskim. Zgodnie z założeniami historyków, językiem staroperskim posługiwało się plemię Parsuwaszy, które na początku pierwszego tysiąclecia p.n.e. dotarło na Płaskowyż Irański, a następnie przemieściło się na teren obecnej prowincji Fars. Język ten stał się oficjalnym językiem dynastii Achemenidów. Źródła asyryjskie z IX wieku p.n.e., choć stanowią najwcześniejszą dokumentację perskiej i medyjskiej obecności na Płaskowyżu Irańskim i dostarczają wiele informacji nt. chronologii, przedstawiają jednak rozmieszczenie geograficzne starożytnych Persów jedynie ogólnikowo. Gdy Parsuwasze pojawiają się po raz pierwszy w dokumentach z czasów Salmanasara III, umiejscowieni są w okolicach jeziora Urmia. Dokładna tożsamość plemienia Parsuwaszy nie została jeszcze określona, ale z lingwistycznego punktu widzenia wyraz ten odpowiada staroperskiemu wyrazowi pārsa, wywodzącemu się z wcześniejszego *pārćwaSkjærvø, Prods Oktor Iranian Languages and Scripts: 1. Earliest evidence . Ponieważ staroperski zawiera wiele zapożyczeń z innego staroirańskiego języka, medyjskiego, jest prawdopodobne że staroperskim posługiwano się przed czasami Achemenidów i przez większość pierwszej połowy pierwszego tysiąclecia p.n.e.Skjærvø, Prods Oktor Iranian Languages and Scripts: 2. Documentation
Porównanie z nowoperskim Indoirański Staroperski Średnioperski Nowoperski Polski *asuras mazdhās Ahura mazda Ohrmazd Ormazd اورمزد Ahura Mazda *aśwas aspa asp asb اسب/asp اسپ koń *kāma kāma kām kâm کام pożytek *daiwas daiva dēw div دیو dziwo, demon drayah drayā daryâ دریا morze *źhasta- dasta dastag dast دست ręka *bhāgī bādzi bādz bâj باج/ bâž باژ bogactwo *bhrātr- brātar brâdar barâdar برادر brat *bhūmiš būmi būm bum بوم region, kraina *martya martiya mard mard مرد mężczyzna *māsa māha māh mâh ماه miesiąc, księżyc *vāsara vāhara wahār bahâr بهار wiosna stūnā stūn sotun ستون podstawa, kolumna šijāta šād šâd شاد szczęśliwy *ṛtam arta ard ord ارد porządek, prawda *drauźh- drudz drugh doruɣ دروغ kłamstwo
Przypisy
Linki zewnętrzne Kurs języka staroperskiego oraz awestyjskiego na stronach University of Texas at Austin
Kategoria:Języki irańskie Kategoria:Języki wymarłe w Azji Kategoria:Starożytna Persja