Zbiór potrzebniejszych wiadomości – jedna z pierwszych polskich encyklopediikolejna po Encyclopaedia Natvralis Entis Stanisława Stokowskiego, Inventores rerum Jana Protasowicza oraz Nowych Atenach Benedykta Chmielowskiego, napisana przez Ignacego Krasickiego, wydana po raz pierwszy w Warszawie i we Lwowie w latach 1781–1783.
Historia thumb|Twórca encyklopedii – Ignacy Krasicki
Autorem był znany polski poeta i bajkopisarz Ignacy Krasicki inspirujący się oświeceniowym dorobkiem encyklopedystów francuskich Jeana Le Ronda d’Alemberta, Denisa Diderota oraz Woltera, których poznał osobiście goszcząc we Francji.
W 1780 roku Krasicki przyjechał z Lidzbarka Warmińskiego do Warszawy przywożąc ze sobą manuskrypt przygotowywanego do druku Zbioru potrzebniejszych wiadomości. Zaprezentował go w czasie słynnych obiadów czwartkowych odbywających się u króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego, gdzie w szerszym gronie omówiono zawartość tej publikacji, a także wniesiono poprawki i omówiono publikację. Druk zlecony został warszawskiemu drukarzowi i wydawcy Michałowi Gröllowi, który 20 maja 1780 roku ogłosił subskrypcję na Zbiór potrzebniejszych wiadomości. Tom pierwszy ukazał się pod koniec 1781 r., a drugi pod koniec 1782.
Krasicki uzupełnił potem dzieło, które ostatecznie osiągnęło liczbę sześciu tomów i wydano zostało już po jego śmierci w Warszawie jako część zbiorowego wydania jego dzieł. Wersję sześciotomową wydał w latach 1828–1833 Adam Jakubowski w warszawskiej drukarni Natana Glücksberga.
Zawartość Pełny tytuł dzieła brzmiał Zbiór potrzebniejszych wiadomości porządkiem alfabetu ułożonych. Była to dwutomowa encyklopedia, której hasła miały nowoczesny układ alfabetyczny oraz regest tematyczny. Miała charakter popularny; zawierała głównie krótkie objaśnienia haseł z wyraźnym naciskiem na tematykę polską. Istniało niewiele dłuższych haseł: o Chełmińskiem województwie, o Komissyi edukacyi obojga narodów, o Aleksandrze Lisowskim, o marszałku w Polsce, o monecie, o Niemnie, o orderach polskich, o Polsce.
Oprócz tematyki polskiej encyklopedia zawierała również hasła związane z chrześcijaństwem, klasyczną terminologią wywodzącą się ze starożytnej Grecji oraz Rzymu, a część dotyczyła także zagadnień geograficznych, tematyki orientalnej – blisko- i dalekowschodniej.
Nie wszystkie opisy haseł są autorstwa Krasickiego: część z nich literaturoznawcy przypisują innym autorom. Problematyka ta stała się przedmiotem polemiki, a najbardziej znaną jest dyskusja nad hasłem poezja, którego autorstwo przypisuje się krytykowi literackiemu księciu Adamowi Czartoryskiemu.
Zobacz też Polskie encyklopedie
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne "Zbiór potrzebniejszych wiadomości porządkiem alfabetu ułożonych" w Jagiellońskiej Bibliotece Cyfrowej: "Zbiór potrzebniejszych wiadomości porządkiem alfabetu ułożonych" t. I. "Zbiór potrzebniejszych wiadomości porządkiem alfabetu ułożonych" t. II.
Kategoria:Polskie encyklopedie ogólne Kategoria:Polskie encyklopedie XVIII wieku Kategoria:Twórczość Ignacego Krasickiego Kategoria:Utwory literackie z 1781