Wydział Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (WH UAM) – jednostka organizacyjna Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, jeden z 6 wydziałów dziedzinowych, tworzących Szkołę Nauk Humanistycznych UAM. Dzieli się na 12 zakładów i 6 pracowni naukowych. Posiada uprawnienia do nadawania stopni naukowych doktora i doktora habilitowanego oraz wnioskowania o nadanie tytułu naukowego profesora. Prowadzi działalność dydaktyczną i badawczą związaną z historią polityczną, społeczną i gospodarczą w jej poszczególnych epokach i aspektach. Wydział, oprócz „klasycznej” historii, oferuje także studia z archiwistyki, kultury politycznej, socjoekonomiki, historii wojskowości, mediewistyki oraz studia w ramach specjalności nauczycielskiej. Aktualnie w trybie stacjonarnym i niestacjonarnym podejmuje je ponad 1300 studentów.. Wydział wydaje czasopisma oraz posiada własne wydawnictwo naukowe. Dysponuje też samodzielną biblioteką instytutową z ok. 134 tys. woluminów wydawnictw zwartych i 40 tys. woluminów czasopism. Przy Wydziale Historii działają dwie ekspedycje archeologiczne (EA Łekno i EA Novae). Siedzibą Wydziału jest gmach Collegium Historicum przy ul. Uniwersytetu Poznańskiego 7.

Instytut powstał w 1956 r., kontynuując działalność dawnych katedr historycznych przy Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (przedtem Uniwersytecie Poznańskim). Związanych z nim było wielu uznanych badaczy, m.in. Janusz Pajewski, Henryk Łowmiański i Jerzy Topolski. Również obecnie zatrudnia naukowców o znaczącym dorobku naukowym. Pracownicy naukowi Instytutu zajmowali też często najważniejsze stanowiska w hierarchii uniwersyteckiej – rektorów: Gerard Labuda (1962–1965), Czesław Łuczak (1965–1972) i Benon Miśkiewicz (1972–1981) oraz prorektorów: Czesław Łuczak, Benon Miśkiewicz, Stanisław Sierpowski (1985–1987), Jerzy Strzelczyk (1987–1990), Przemysław Hauser (1996–2002), Zbigniew Pilarczyk (2008–2016) i Rafał Witkowski (od 2020); wielokrotnie obejmowali także funkcję dziekanów Wydziału Historycznego. Instytut początkowo afiliowany był przy Wydziale Filozoficzno-Historycznym, od reorganizacji struktur uniwersyteckich w 1976 przy Wydziale Historycznym. Od 1 października 2019 Instytut funkcjonuje jako Wydział Historii.

Władze Wydziału W kadencji 2024–2028: Stanowisko Imię i nazwiskoDziekan dr hab. Przemysław MatusikProdziekan ds. studenckich i kształcenia dr hab. Katarzyna BalbuzaProdziekan ds. parametryzacji i współpracy z otoczeniem dr hab. Lucyna Błażejczyk-MajkaProdziekan ds. naukowych dr hab. Maciej Michalski

Poczet dyrektorów prof. zw. dr hab. Henryk Łowmiański (1956–1968) w latach 1968–1969 stanowisko dyrektora wakowało. prof. zw. dr Czesław Łuczak (1969–1981) prof. zw. dr Jerzy Topolski (1981–1987) prof. zw. dr Czesław Łuczak (1987–1991) prof. zw. dr hab. Jerzy Strzelczyk (1991–1996) dr hab. Bohdan Lapis (1996–2008) dr hab. Kazimierz Ilski (2008–2012) prof. dr hab. Józef Dobosz (2012–2019)

Poczet dziekanów prof. dr hab. Kazimierz Ilski (2019) prof. dr hab. Józef Dobosz (2020–2024) dr hab. Przemysław Matusik (od 2024)

Kierunki kształcenia Studia I stopnia Dostępne kierunki: Historia bez specjalności lub ze specjalnościami: Nauczycielska, Archiwistyka i zarządzanie dokumentacją, Mediewistyka, Historia wojskowości, Polityka i media w dziejach Gospodarka i ekonomia w dziejach Wschodoznawstwo Humanistyka w szkole. Polonistyczno-historyczne studia nauczycielskie Liberal Art And Sciences

Studia II stopnia Dostępne kierunki: Historia bez specjalności lub ze specjalnościami: Nauczycielska, Archiwistyka i zarządzanie dokumentacją, Mediewistyka, Historia wojskowości, Polityka i media w dziejach, Kultura klasyczna Wschodoznawstwo Humanistyka w szkole. Polonistyczno-historyczne studia nauczycielskie

Historia Geneza

Okres międzywojenny (1919–1939) Instytut Historii powstał dopiero w roku 1956, jednakże jest on kontynuatorem znacznie dłuższej tradycji studiów historycznych na UAM. Sięga ona samych początków poznańskiego uniwersytetu, czego symbolem jest wygłoszenie pierwszego w jego historii wykładu właśnie przez historyka – Kazimierza Tymienieckiego, który 7 maja 1919 r., podczas uroczystej inauguracji działalności ówczesnej Wszechnicy Piastowskiej, przemawiał na temat historii polskich uniwersytetów. Już od lutego, tj. od przybycia do Poznania, organizował on na Wydziale Filozoficznym Katedrę Historii Średniowiecznej. Jeszcze w październiku tego roku powstała Katedra Historii Nowożytnej (prof. Adam Skałkowski), a w 1920 r., na Wydziale Prawno-Ekonomicznym, Katedra Historii Gospodarczej. Zainicjowano też badania starożytnicze, jednakże pierwsza Katedra Historii Starożytnej przetrwała tylko trzy lata, gdyż w 1922 r. jej kierownik Ludwik Piotrowicz przeszedł na Uniwersytet Jagielloński. Kolejne lata przynosiły dalsze wyodrębnianie się katedr historycznych. Pod pojęciem katedry rozumiano wówczas profesora danej specjalizacji i prowadzone przez niego seminaria i wykłady. W 1925 r., w ramach reorganizacji struktur uniwersyteckich, kilka katedr historycznych przeszło z Wydziału Filozoficznego do nowo utworzonego Wydziału Humanistycznego. Cały czas istniały także i tworzone były katedry historyczne przy innych wydziałach. Te, które afiliowane były przy Wydziale Humanistycznym, tworzyły jednostkę dydaktyczną o nazwie „Seminarium Historyczne” (z siedzibą w Zamku Cesarskim). Można uznać je za protoplastę obecnego Instytutu. W latach trzydziestych Seminarium Historyczne zatrudniało 10 pracowników, w tym sześciu profesorów. Łącznie w okresie międzywojennym jego struktura przedstawiała się następującoSchemat za: Tomasz Schramm, Zarys dziejów Instytutu Historii UAM [w:] Tomasz Schramm, Bohdan Lapis, Rafał Witkowski, Ryszard Wryk, Instytut Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. 1956–2006, s. 6.:

NazwaKierownikOkresistnienia Katedra Historii Średniowiecznej Kazimierz Tymieniecki 1919–1939 Katedra Historii Nowożytnej Adam Skałkowski 1919–1939 Katedra Historii Starożytnej Ludwik Piotrowicz 1919–1922 Katedra Historii Europy Wschodniej Józef Paczkowski (do 1928)/Kazimierz Chodynicki (od 1928) (1920)Katedra nominalnie istniała od 1920 r., jednak jej kierownik do 1926 r. był jednocześnie szefem polskiej służby archiwalnej i z tego powodu na uniwersytecie był urlopowany, nie obejmując do tego czasu profesury na UP. Tomasz Schramm, op. cit, s. 6. 1926–1939 Katedra Historii Nowożytnej (II) Bronisław Dembiński 1923–1933 Katedra Historii Słowian Zachodnich Józef Widajewicz 1937–1939

Ponadto istniały dwie katedry historyczne na Wydziale Prawno-Ekonomicznym:

NazwaKierownikOkresistnienia Katedra Historii Gospodarczej Jan Rutkowski 1919–1939 Katedra Historii Ustroju i Prawa Polskiego Zygmunt Wojciechowski 1929–1939

Okres II wojny światowej Rozwój poznańskiego ośrodka historycznego przerwał wybuch II wojny światowej. W warunkach konspiracji poznańscy historycy wykładali od 1940 r. w ramach tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich (głównie w Warszawie, placówki także w kilku innych miastach Generalnego Gubernatorstwa), lub w ramach konspiracyjnego Uniwersytetu Warszawskiego i Jagiellońskiego. Poza podtrzymaniem działalności naukowej, starano się też rekrutować nowe kadry. W okresie okupacji niemieckiej z UZZ związali się historycy, którzy po wojnie mieli podjąć pracę na uniwersytecie w Poznaniu (m.in. Gerard Labuda, Zdzisław Grot). Było to koniecznym krokiem dla podtrzymania żywotności seminarium w obliczu starzenia się i wymierania (1942 – Kazimierz Chodynicki) jego profesury. W warunkach konspiracji zdołano nawet utworzyć nową jednostkę naukową – Instytut Morski. Nie przetrwał on jednak dłużej od Uniwersytetu Ziem Zachodnich.

Okres powojenny do 1956 r. Odbudowa Seminarium Historycznego Wraz ze zbliżaniem się do końca działań wojennych, podjęto starania nad reaktywacją Uniwersytetu Poznańskiego. Seminarium Historyczne odbudowano już w lutym 1945 r., gdy Poznań opuściły wojska niemieckie. Tymczasową siedzibą uczyniono przykościelny budynek przy ul. Stolarskiej, by po dwóch latach ulokować seminarium w gmachu Collegium Philosophicum przy ul. Matejki. Problem stanowiła rekrutacja studentów z racji długiej przerwy w działalności dydaktycznej, a także z powodu zgłoszeń kandydatów z ukończonymi szkołami konspiracyjnymi. Uczniowie ci posiadali niekiedy wyłącznie ustne zaświadczenia o ukończeniu szkół, przez co trudno było zweryfikować, którzy z kandydatów mają faktyczne uprawnienia do studiowania. Na całym uniwersytecie tworzono też rozmaite formy „roku zerowego”. Dopiero w 1948 r. przywrócono egzamin wstępny jako podstawę do przyjęcia na studia, choć i tu oprócz wiedzy i zdolności intelektualnych brane były także pod uwagę względy społeczne i ideologiczne.

Na swoje katedry powrócili Kazimierz Tymieniecki i Adam Skałkowski, a zmarłego Kazimierza Chodynieckiego zastąpił przybyły z Wilna Henryk Łowmiański. Na krótko wrócił Józef Widajewicz, po którego odejściu na UJ Katedrę Historii Słowiańszczyzny Zachodniej objął świeżo habilitowany Gerard Labuda. Prowadzono także odnawianie zdekompletowanych zbiorów bibliotecznych, czym kierowali: woźny Stanisław Buszka i ówczesny doktor Gerard Labuda. Projektowano też plany przyszłego rozwoju – już 19 grudnia 1945 r. Rada Wydziału podjęła uchwałę o utworzeniu dwóch nowych katedr: Historii Kultury Polskiej oraz Historii Gospodarczej i Geografii Historycznej. Ich zorganizowanie wymagało jednak więcej czasu i wysiłku. Pierwsza zaczęła pracę dopiero 1 kwietnia 1947 r., gdy kierownictwo nad nią objął dyrektor Biblioteki Kórnickiej, Stanisław Bodniak. Katedra ta silnie związała się z polonistyką. Do kierowania drugą wyznaczono pierwotnie Franciszka Bujaka, ten jednak podjął w 1946 r. pracę na Uniwersytecie Jagiellońskim i z utworzenia katedry zrezygnowano. W myśl uchwały Rady Wydziału Humanistycznego UP z 27 czerwca 1946 r. w jej miejsce powołano Katedrę Historii Nowożytnej. Z inicjatywy prof. Zygmunta Wojciechowskiego zaproszono na nią dotychczasowego docenta Uniwersytetu Warszawskiego Janusza Pajewskiego. Była to decyzja niezwykle brzemienna w skutki. Rozpoczął się kilkudziesięcioletni poznański etap zawrotnej kariery naukowej historyka, który uzyskał później rangę swoistej „ikony” całego uniwersytetu.

Niedoszły przełom: epizod pierwszego „Instytutu Historycznego”