Protestantyzm na Ukrainie – reprezentowany jest przez niemal wszystkie istniejące na świecie protestanckie wyznania. W roku 2010 łączna liczba protestantów w tym kraju wynosiła ponad milion wiernych, co stanowi 2,4% ukraińskiego społeczeństwa. Prawie połowę wszystkich protestantów na Ukrainie stanowią baptyści. Zgodnie z magazynem Christianity Today, Ukraina stała się nie tylko „pasem biblijnym” Europy Wschodniej, ale swoistym „ośrodkiem życia zborów, edukacji i misji ewangelicznego chrześcijaństwa”. Obecnie Ukraina stanowi zaplecze ewangelicznego protestantyzmu dla wszystkich krajów byłego Związku Radzieckiego, w których do dziś istnieją ograniczenia prawne w działalności związków wyznaniowych. Kraje te korzystają z wydawanej na Ukrainie literatury protestanckiej (m.in. prasy), szkolą w tym kraju swoich liderów zborowych oraz otrzymują pomoc w postaci misjonarzy i wsparcia dla działań ewangelizacyjnych. Protestanci ukraińscy w porównaniu do swych zachodnich współwyznawców są bardziej konserwatywni zarówno w doktrynie, jak i kwestiach moralnych.

Największymi wyznaniami protestanckimi na Ukrainie są:

baptyści – 500 tysięcy wiernych, zielonoświątkowcy – 400 tysięcy wiernychGloPent., adwentyści – 100 tysięcy wiernych.

Część ukraińskich protestantów wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, gdzie odgrywa ważną rolę w lokalnych przedsięwzięciach społecznych, np. odbudowie domów zniszczonych przez Huragan Katrina.

Pierwszy ukraiński Festiwal Nadziei W dniach 6-7 lipca 2007 r. na Olimpijskim Stadionie Narodowym w Kijowie odbył się „Festiwal Nadziei” – masowa protestancka akcja ewangelizacyjna, której bezpośrednimi uczestnikami było 40 tysięcy Ukraińców zgromadzonych na stadionie. Głównym mówcą podczas Festiwalu był słynny amerykański ewangelizator i baptystyczny misjonarz Franklin Graham, syn światowej sławy pastora i ewangelisty Billy’ego Grahama. Zgromadzeni podczas festiwalu mogli posłuchać świadectw nawróceń i życia z Bogiem z ust znanych sportowców, gwiazd kultury, aktywistów religijnych oraz polityków różnych narodowości, którzy są ewangelicznymi chrześcijanami. Oprawę muzyczną Festiwalu wzbogaciły występy chórów, solistów, liderów uwielbienia oraz zespołów uwielbieniowych z różnych krajów – Ukrainy, Rosji, Białorusi, Mołdawii oraz Stanów Zjednoczonych. Równocześnie odbywała się transmisja na żywo Festiwalu do 75 ośrodków rozsianych po całej Ukrainie, gdzie możliwe było bezpłatne oglądanie Festiwalu.

Geneza i początki protestantyzmu na obecnym terenie państwa Ukraina Jeszcze przed wybuchem reformacji na obecnych ziemiach ukraińskich istniały ruchy o charakterze protestanckim. Byli to głównie husyci. Protestantyzm pojawił się w tym kraju w latach 30. i 40. XVI wieku. Pierwszy protestancki zbór stworzyli w 1536 r. anabaptyści we Włodzimierzu, znajdującym się wówczas na terenie Rzeczypospolitej. W latach 40. swoją działalność rozpoczęli, głównie wśród arystokracji, pierwsi luteranie, wkrótce zaś po nich – kalwiniści. W pierwszej połowie XVII stulecia na Ukrainie pojawili się socynianie. XVII wiek przyniósł również rozprzestrzenienie się protestantyzmu z Wołynia, Podlasia, rejonu chołmskiego na nowe tereny, m.in. Podole, obwód kijowski i Zakarpacie.

Baptyści thumb|300px|Kościół baptystów w Doniecku thumb|300px|Centralny kościół baptystyczny we Lwowie Kościół baptystyczny jest największym i jednym z najstarszych wyznań protestanckich na Ukrainie. Liczba wiernych wynosi w tym kraju 500 tysięcy. Ukraińscy baptyści należą do najbardziej aktywnych kościołów w swoich kraju, organizując wiele przedsięwzięć o charakterze religijnym i społecznym.

Historia Bezpośrednimi poprzednikami baptystów byli anabaptyści, którzy pojawili się na ziemiach ukraińskich w XVI wieku. Pierwszy na Ukrainie baptystyczny chrzest na wyznanie wiary udzielony został w 1864 r. w rzece Inguł na terenie obecnego obwodu kirowohradzkiego w niemieckiej osadzie. W 1867 r. powstał na tym obszarze pierwszy zbór baptystyczny. Od tego czasu baptyzm rozprzestrzenił się najpierw na południe Ukrainy, potem także na pozostałe ziemie ukraińskie. W 1907 r. zarejestrowano zbór w Kijowie, zaś rok później powstała pierwsza Wszechrosyjska Konwencja Baptystów. Wkrótce też w Katerynosławiu (ob.Dniepr) założono Wszechrosyjską Unię Baptystyczną. Pod koniec XIX wieku na terenie Ukrainy żyło od 100 do 300 tysięcy baptystów.

Od 1920 r. w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej zakazano działalności Kościoła baptystycznego. Ograniczona reaktywacja nastąpiła w czasie i po II wojnie światowej. W 1944 r. połączono Unię Baptystów z Unią Ewangelicznych Chrześcijan tworząc Kościół Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów. Do nowo powstałej federacji wyznań ewangelicznych po krótkim czasie włączono także pozostałe pomniejsze wspólnoty baptystyczne i ewangeliczne. Podobną politykę stosowano w innych państwach bloku komunistycznego (np. zawiązany w Polsce Zjednoczony Kościół Ewangeliczny). Pod koniec lat 50. XX wieku 75% wszystkich wiernych Wszechsowieckiej Rady Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów żyło na Ukrainie. W latach 70. na ziemiach ukraińskich odnotowano potężne przebudzenie religijne, związane z wieloma nawróceniami na ewangeliczne chrześcijaństwo. Od tego czasu Kościół baptystyczny na Ukrainie należy do najszybciej rozwijających się i jest jedną z najbardziej aktywnych denominacji kraju.

W okresie po II wojnie światowej wielu baptystów i innych protestantów (m.in. zielonoświątkowców i adwentystów) było przymusowo wysyłanych na leczenie do szpitali psychiatrycznych. Odbywały się również liczne rozprawy sądowe, które najczęściej kończyły się osadzaniem ewangelicznych chrześcijan w więzieniach (m.in. za odmowę służby wojskowej). Protestanckim rodzicom zazwyczaj odbierano również prawo do opieki nad dziećmi.

Część baptystów w ostatniej dekadzie XX stulecia postanowiło wyjechać do Stanów Zjednoczonych i Kanady. Po upadku Związku Radzieckiego wyjazd do zachodnich krajów, a także współpraca z zachodnimi kościołami wzrosła. W chwili obecnej największe baptystyczne zbory ukraińskie w USA istnieją w Sacramento w stanie Kalifornia., w Filadelfii. oraz w Pensylwanii. Wspólnoty te utrzymują kontakt ze zborami na Ukrainie i współpracują ze sobą w dziedzinie służby i ewangelizacji.

thumb|250px|Pierwszy Kościół baptystów „Dom Ewangelii” w Winnicy

Współczesność Współcześnie baptyści na Ukrainie są zorganizowani i aktywni na polu zakładania kościołów i wspierania oświaty. Niemalże 90% wszystkich baptystów na Ukrainie zrzesza Wszechukraiński Związek Stowarzyszeń Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów, powołany do życia decyzją XXII Konwencji Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów na Ukrainie w 1994 r. Związek liczy 300 tysięcy wiernych, ponad 2800 zborów, zatrudniając 3160 pastorów. Jest aktywny w dziedzinie edukacji, posiadając 3 seminaria duchowne, 2 uniwersytety i 15 innych szkół wyższychMiędzynarodowy Raport Wolności Religijnej – Ukraina 2007.. Ukraiński Kościół baptystyczny prowadzi działalność wydawniczą, posiada także rozbudowaną sieć mass-mediów.

Związek zarządzany jest przez Radę złożoną z prezbiterów okręgowych regionalnych stowarzyszeń. Na jej czele stoi Przewodniczący Rady Związku. W latach 1990–2006 był nim pastor Grigorij Komendant. Od maja 2006 na przewodniczącego wybrany został pastor Wiaczesław Nesteruk. Związek współpracuje z ukraińskimi baptystycznymi diasporami. Wszechukraiński Związek Stowarzyszeń Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów jest członkiem Europejskiej Federacji Baptystycznej, Światowego Związku Baptystycznego oraz wewnątrzukraińskich porozumień między kościołami ewangelicznymi.

Szacuje się, że na Ukrainie żyje łącznie więcej baptystów, niż we wszystkich pozostałych krajach Wspólnoty Niepodległych Państw, włączając w to RosjęImogen Bell Europa Wschodnia, Rosja i Azja Centralna. Taylor and Francis (2002) ..

W lipcu 2007 r. ukraińscy baptyści zorganizowali pierwszy Międzynarodowy Festiwal Teatrów Chrześcijańskich, który odbył się w Równem..

Ukraiński Kościół baptystyczny przyciągnął wielu młodych ludzi. Ponad 20 tysięcy młodych osób studiuje na baptystycznych uniwersytetach. Spora część młodzieży zaangażowana jest w ewangelizację i inne służby. Rzecznik Międzynarodowego Departamentu Misji Południowej Konwencji Baptystów powiedział, iż „[na Ukrainie] młodzież będzie tym, czego Bóg użyć musi do ewangelizacji oraz kształcenia nowych liderów”..

Wszechukraiński Związek Stowarzyszeń Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów publikuje magazyn chrześcijański pt. Strefa ewangeliczna, gazetę pt. Zmartwychwstanie oraz czasopismo dla głuchych i niemych pt. Głos na pustyni..

Obecne prześladowania W czasie reżimu komunistycznego działalność Kościoła baptystycznego na Ukrainie była zakazana. Zgodnie z Konstytucją Ukrainy z 1996 r. obywatele mają zagwarantowaną wolność do wyznania i praktykowania religiiTekst Konstytucji Ukrainy.. Mimo to, mniejszościowy i nietradycyjny Kościół baptystyczny jest obiektem prześladowań i dyskryminacji, włączając w to aresztowania.. Choć oficjalnie rząd Ukrainy umożliwia budowanie domów modlitwy, baptyści spotykają się z trudnościami ze strony władz lokalnych w Kijowie i innych dużych miastach, z chwilą złożenia wniosków o pozwolenie na budowę domów zborowychMiędzynarodowy Raport Wolności Religijnej 2005.. Baptyści są także prześladowani przez Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego. Kościół ten określa baptystów jako „sekciarzy” zarówno w wypowiedziach, jak i publikacjach. Prawosławni krytykują także zaangażowanie baptystów wraz z innymi kościołami nieprawosławnymi w działalność na rzecz obrony praw człowieka i dialogu międzychrześcijańskiego, co Kościół prawosławny określił jako „Front Przeciwko Prawosławiu”Międzynarodowy Raport Wolności Religijnej 2006..

Ciekawostki Ołeksandr Turczynow – znany ukraiński polityk, wicepremier Ukrainy oraz druga osoba w Bloku Julii Tymoszenko jest pastorem baptystycznym. W 1993 r. na Ukrainie zawiązał się niezależny Koreański Kościół Baptystyczny. Działa on wśród koreańskiej diaspory baptystycznej żyjącej na ziemiach ukraińskich. Pastorzy wspólnoty to najczęściej Amerykanie o korzeniach koreańskichBaptyści na portalu RISU..

Zielonoświątkowcy

Zielonoświątkowcy są najliczniejszą tradycją protestancką na Ukrainie pod względem liczby wiernych. Szacuje się, że w kraju tym żyje ok. 400 tysięcy zielonoświątkowców zrzeszonych zarówno we Wszechukraińskim Związku Chrześcijan Wiary Ewangelicznej – Zielonoświątkowców, jak również w niezależnych zborach charyzmatycznych.

Historia Przebudzenie zielonoświątkowe dotarło na ziemie ukraińskie na początku XX stulecia. Na terenach ukraińskich już od końca XVI wieku pojawiały się grupy o częściowo zbieżnych postulatach, jak duchoborcy czy mołokanie. Pentekostalizm dotarł na tereny obecnej Ukrainy wraz z ukraińskimi emigrantami, którzy powracali ze Stanów Zjednoczonych. Zorganizowali oni w 1920 r. na Wołyniu pierwszy zbór zielonoświątkowy. W 1924 r. miała miejsce pierwsza Konwencja Chrześcijan Świętej Pięćdziesiątnicy, która odbyła się w Krzemieńczuku. Podczas konwencji powołano do życia związek zrzeszający ukraińskie wspólnoty zielonoświątkowe.

Drugim skrzydłem rozwoju ruchu zielonoświątkowego na Ukrainie była działalność misjonarza – Iwana Woronajewa. Założone przez niego wspólnoty znane są jako pięćdziesiątnicy. Pierwszy zbór na Ukrainie, który powstał w wyniku pracy Woronajewa, został zorganizowany w 1920 r. w Odessie.

W okresie sowieckiego reżimu, wielu zielonoświątkowych pastorów i liderów było prześladowanych przez władzę. Spędzili oni wiele lat w więzieniach i obozach koncentracyjnych... Również szeregowi członkowie byli skazywani na pozbawienie wolności. Wymiar kary obejmował zwykle 20-25 lat więzienia. Wielu zielonoświątkowców zginęło w więzieniach, w tym sam Iwan Woronajew..