Caprea i Roma. Obrazy z pierwszego wieku – powieść historyczna Józefa Ignacego Kraszewskiego.
Napisana w żytomierskim okresie twórczości (1853-1860) i ukończona w czerwcu 1859, po wcześniejszej (1858) podróży do Włoch i odwiedzeniu Capri. Dedykowano ją Stanisławowi Jasińskiemu z Warszawy.
Pierwodruk ukazywał się w odcinkach w „Gazecie Warszawskiej” w 1859. W następnym roku została wydana w formie książkowej (jako czterotomowa w dwóch woluminach) przez Józefa Zawadzkiego w Wilnie, później zaś przez Gubrynowicza i Schmidta we Lwowie (1875). Tłumaczona na język niemiecki (1881) i francuski (1902).
Cechy powieści Akcja jej toczy się w czasach panowania kolejnych rzymskich cesarzy Tyberiusza, Kaliguli, Klaudiusza i Nerona. Główną inspiracją było zapoznanie się z miejscem historycznych wydarzeń, co Kraszewski stwierdza w skierowanym do czytelnika słowie wstępnym („W Capri, na zwaliskach willi Tyberiuszowych, powziąłem pierwszą myśl tego opowiadania”)„Słówko wstępne” wydania 1860 r., s. 5.. Pisarz tworzył je też pod silnym wrażeniem miejsc poznanych z autopsji, co przyznaje w uwadze: „Zwiedzenie miejsc dało nam gotowe tło i niemal widzenie jawne przeszłości”„Słówko wstępne”, s. 7.. Stąd zapewne spore nacechowanie opowieści stylem poetyckim, uwydatnionym zwłaszcza w opisach przyrody i miejscowych krajobrazów.
Autor potraktował jednak utwór nie tyle jako powieść, co historyczne studium, życząc czytelnikom w słowie wstępnym, „aby tyle znaleźli przyjemności w czytaniu tego studyum, ileśmy, kreśląc go, doznali; prosiemy ich jednak, by nie zapominali, że im wcale nie obiecujemy powieści…”. Jest więc ona faktycznie zbeletryzowanym opisem panowań kolejnych okrutników na tronie wczesnocesarskiego Rzymu, wzbogaconym dodatkową wiedzą o epoce, podaną w typowy dla Kraszewskiego dydaktyczny sposób wpleciony w powieściową fabułę. Zawarty w epilogu (rozdz. XVII) i kończący utwór opis śmierci Nerona znalazł replikę w zakończeniu późniejszej od niej Quo vadis Henryka Sienkiewicza (1896).
Zobacz też Rzym za Nerona Za Tyberiusza na Capri
Przypisy
Bibliografia Marceli Kosman: Na tropach bohaterów „Quo vadis”. Warszawa: Książka i Wiedza, 1998, s. 17–19
Kategoria:Powieści historyczne Józefa Ignacego Kraszewskiego Kategoria:Powieści z 1860 Kategoria:Utwory literackie o starożytnym Rzymie