Ambrozja (Ambrosia L.) – rodzaj roślin należący do rodziny astrowatych (Asteraceae). Obejmuje 45 gatunków. Naturalnie występują one na obu kontynentach amerykańskich (od Alaski po Patagonię), przy czym największe ich zróżnicowanie jest w Ameryce Północnej (w USA i Kanadzie rosną 22 gatunki). Jeden tylko gatunek rośnie w Starym Świecie – ambrozja nadmorska Ambrosia maritima występująca w basenie Morza Śródziemnego. Kilka gatunków jest szeroko rozprzestrzenionych na innych kontynentach jako rośliny inwazyjne. W Polsce dwa gatunki są antropofitami zadomowionymi – ambrozja bylicolistna A. artemisiifolia i zachodnia A. psilostachya, a jeden (ambrozja trójdzielna A. trifida) jest gatunkiem przejściowo dziczejącym.

Są to rośliny wiatropylne, wytwarzające wielkie ilości pyłku, który jest silnym alergenem – na obszarach występowania ambrozji (np. w USA) należą one do głównych przyczyn kataru siennego. Ambrosia maritima zawiera laktony będące silnymi moluskocydami i wykorzystywana jest na wielką skalę jako środek ślimakobójczy. Gatunek ten służy też do aromatyzowania likierów. Silnie allelopatycznie na glony, bakterie nitryfikacyjne i najwyraźniej też trawy działa ambrozja zachodnia. A. peruviana dostarcza zielonego barwnika. Różne gatunki wykorzystywane są jako lecznicze, także do wywoływania poronień.

Nazwa rodzajowa utworzona została z greckiego słowa ambrosía znaczącego pokarm bogów, przy czym przyczyna jego wyboru jest niejasna.

Morfologia thumb|Owocująca Ambrosia acanthicarpa thumb|Koszyczki z żółtawymi kwiatami męskimi i niepozorny koszyczek żeński z jednym kwiatem i brązowymi nitkami znamienia u ambrozji bylicolistnej Pokrój Rośliny zielne (jednoroczne i byliny) oraz krzewy, osiągające od 10 cm do ponad 4 m wysokości. Pędy zwykle rozgałęzione, prosto wzniesione, podnoszące się lub płożące, często z kłączami, czasem silnie rozrastającymi się, tak że jeden genet pokrywać może setki m² (np. w przypadku ambrozji zachodniej). Liście Naprzeciwległe, często w dalszej części pędów skrętoległe, ogonkowe lub siedzące, o zróżnicowanym kształcie – od równowąskich i nitkowatych do jajowatych i rombowatych, często pierzasto lub dłoniasto podzielone, nagie lub owłosione, często gruczołkowate. Kwiaty Męskie i żeńskie zebrane w osobne koszyczki, wyrastające na tej samej roślinie (→ jednopienność) lub rzadziej na różnych roślinach (→ dwupienność). W przypadku roślin jednopiennych koszyczki męskie wyrastają skupione w wydłużonych groniastych lub kłosopodobnych kwiatostanach złożonych w szczytowych częściach pędów. Koszyczki męskie są krótkoszypułkowe i zwieszone, z reguły liczne, drobne, rozmieszczone pojedynczo w kwiatostanie złożonym lub skupione w jego obrębie w pęczkach. Koszyczki żeńskie wyrastają w kątach liści i zawierają pojedyncze kwiaty żeńskie (rzadko jest ich kilka). Okrywa kwiatostanów męskich jest zrosłolistkowa (z wolnymi końcami listków) i miseczkowata, w kwiatostanach żeńskich okrywa drewnieje i tworzy skorupę otaczającą kwiat, a później owoc. Kwiaty męskie, których w koszyczku jest zwykle od kilku do 20 (rzadziej więcej) mają korony rurkowate, białawe do fioletowawych i niemal wolne pylniki. Ze szczytu koszyczka żeńskiego na zewnątrz wystają znamiona. Owoce Niełupki pojedyncze, jajowate do wrzecionowatych, bez puchu kielichowego, zamknięte w zdrewniałej okrywie koszyczka, u niektórych gatunków ciernistej lub oskrzydlonej.

Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z plemienia Heliantheae podrodziny Asteroideae z rodziny astrowatych Asteraceae. W obrębie plemienia klasyfikowany jest do podplemienia Ambrosiinae Less., do którego należy m.in. iwa Iva, partenium Parthenium i rzepień Xanthium.

Wykaz gatunków

Przypisy

Kategoria:Asteroideae Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza