thumb|250px|Fałdy boczne u pierwszych kręgowców.1 – fałd grzbietowo-ogonowy2 – parzyste fałdy boczne thumb|250px|Płetwy współczesnych ryb
Teoria fałdów bocznych – jedna z dwóch głównych teorii wyjaśniających rozwój płetw u kręgowców wodnych (bezżuchwowców i ryb), przeciwstawiana tzw. teorii Gegenbauera. Powstała po odkryciu w XIX w. licznych dobrze zachowanych szkieletów rekinów w łupkach z Cleveland (Ohio).
Teoria fałdów bocznych zakłada, że płetwy powstały przez przekształcenie fałdów nabłonka występujących u pierwotnych kręgowców lub strunowców, przypominających współczesnego lancetnika. Zgodnie z tą teorią z fałdu grzbietowo-ogonowego powstały płetwy nieparzyste (płetwa grzbietowa, ogonowa i odbytowa). Z dwóch ciągłych fałdów bocznych, takich jak np. u anaspidów, przez rozdzielenie ich na część piersiową i brzuszną, wykształciły się płetwy parzyste (piersiowe i brzuszne). Z biegiem czasu do płetw parzystych i płetwy ogonowej wniknęły włókna mięśniowe i elementy kostne, które wzmocniły je i umożliwiły pełnienie funkcji lokomocyjnych.
Ponowne zbadanie materiału z Cleveland podważyło argumenty autorów tej teorii. Wykazano, że u badanych rekinów występowały już elementy wspierające płetwy, a teoria fałdów bocznych oparta była na obserwacjach niedostatecznie wypreparowanych okazów. Teoria ta nie została odrzucona, nie zaproponowano nowszej hipotezy, natomiast podejmowane są próby łączenia obydwu teorii.
Przypisy
Bibliografia Lewiński W., Holak E., Biologia dla liceum. Zakres rozszerzony, wyd. Operon
Kategoria:Ewolucja poszczególnych taksonów