thumb|Ödön Tömösváry Ödön Tömösváry (Edmund Tömösváry, ur. 12 października 1852 w Magyaró, zm. 25 sierpnia 1884 w Dévie) – węgierski przyrodnik, zoolog, myriapodolog. W 1883 roku opisał narząd zmysłowy u wijów z gromad Chilopoda, Diplopoda i Pauropoda, określany dziś jako narząd Tömösváry’ego. Autor 57 prac naukowych, opisał dwa nowe rodzaje i 32 nowe gatunki wijów.
Życiorys Tömösváry urodził się w biednej rodzinie w Magyaró – dziś Aluniş, w okręgu Marusza w Rumunii. Uczęszczał do gimnazjum w Koloszwarze a po jego ukończeniu rozpoczął studia na Uniwersytecie w Selmecbánya. Jego dalsza nauka i kariera naukowa umożliwione były dzięki wsparciu Ottóna Hermana, kuratora Węgierskiego Muzeum Narodowego, etnografa, historyka i polityka, wspierającego młodych studentów, a także Gézy Horvátha, kuratora kolekcji przyrodniczej muzeum, i Gézy Entza, profesora zoologii na Uniwersytecie w Budapeszcie. Studia ukończył w Budapeszcie, tam przedstawił swoją dysertację doktorską dotyczącą anatomii narządu oddechowego Scutigera coleoptera.
Mimo wsparcia Hermana nie otrzymał posady kuratora w Muzeum Narodowym, podjął więc pracę jako nauczyciel. Został konsultantem krajowym w dziedzinie zwalczania filokser. Dodatkowo, wyjechał w okolicę dolnego Dunaju, z zadaniem rozwiązania problemu plagi meszek. Wtedy zachorował na gruźlicę. Na rok przed śmiercią z powodu tej choroby, gdy nie był już w stanie pracować jako zoolog, znowu podjął pracę jako nauczyciel, tym razem w Koszycach (obecnie na Słowacji). Tam zaręczył się z młodą kobietą, ale zmarł zanim doszło do ślubu, 25 sierpnia 1884 roku w miejscowości Déva.
Dorobek naukowy Na przestrzeni sześciu lat swojej pracy naukowej Tömösváry napisał 57 prac (jedna opublikowana pośmiertnie). 24 z nich dotyczyły wijów, 4 pajęczaków, 4 owadów bezskrzydłych, 3 herpetologii. 22 prace poruszały inne tematy, były to głównie prace entomologiczne.
Tömösváry był przede wszystkim myriapodologiem. Poza opisaniem nowych gatunków wijów jako pierwszy zaobserwował wędrówki pewnych gatunków tych zwierząt. Większość kolekcji Tömösváry’ego uległa zniszczeniu lub zagubieniu; jedynie dziewięć z trzydziestu dwu holotypowych okazów nowych gatunków opisanych przez niego znajduje się w kolekcji Węgierskiego Muzeum Historii Naturalnej.
+ Gatunki opisane przez Tömösváry’ego Gatunek Status Miejsce znalezienia holotypu Glomeris albicans Tömösváry, 1879nomen dubiumRogoszel, RumuniaGlomeris simplex Tömösváry, 1880nomen dubium=?Glomeris tyrolensis Latzel, 1884 Trányis, RumuniaTrachysphaera transylvanica Tömösváry, 1880 nomen dubium=Gervaisia costata Waga var. acutula Latzel =Trachysphaera acutula (Latzel, 1884)Jaskinia Oncsásza, okręg Bihor, RumuniaSphaeropoeus falcicornis Tömösváry, 1885 nomen mutatum=Castanotherium falcicorne (Tömösváry, 1885)Matang, BorneoSphaeropoeus granulatus Tömösváry, 1885 nomen mutatum=Castanotherium granulatum (Tömösváry, 1885)Matang, BorneoSiphonophora quadrituberculata Tömösváry, 1885nomen mutatum=Pseudodesmus quadrituberculatus (Tömösváry, 1885)Matang i Sarawak, BorneoSpirobolus erythropus Tömösváry, 1885 nomen dubium=Trigoniulus erythropus (Tömösváry, 1885)Matang i Sarawak, BorneoSpirobolus ater Tömösváry, 1885 nomen legitimumMatang, BorneoSpirobolus rufo-marginatus Tömösváry, 1885=Sculptulistreptus rufomarginatus (Tömösváry, 1885)Sarawak, BorneoOxyurus rosulans Tömösváry, 1885nomen dubium=?Leptodesmus rosulans (Tömösváry, 1885)Nangasaki, JaponiaLithobius bicolor Tömösváry, 1879nomen dubium= L. muticus C. Koch, 1847Déés, OroszmezõLithobius dadayi Tömösváry, 1880nomen dubium=L. mutabilis L. Koch, 1862TransylwaniaLithobius dubius Tömösváry, 1880nomen dubiumWęgryMecistocephalus hungaricus Tömösváry, 1880nomen dubium=Dicellophilus carniolensis C.L. Koch, 1847Wschodnie WęgryGeophilus paradoxus Tömösváry, 1880nomen dubium=Geophilus ferrugineus C. Koch = Pachymerium ferrugineum (C. Koch, 1835)Wschodnie WęgryOrya xanti Tömösváry, 1885nomen dubium=Orphnaeus brevilabiatus (Newport, 1845)Mecistocephalus sulcicollis Tömösváry, 1885nomen dubium=Mecistocephalus punctifrons Newport, 1842 var. sulcicollis Tömösváry, 1885Anodontastoma octosulcatum (Tömösváry, 1882) nomen dubiumEdentistoma octosulcatum (Tömösváry, 1882)= Arrhabdotus octosulcatus (Tömösváry, 1882)Matang, BorneoScolopocryptops geophilicornis Tömösváry, 1885nomen dubium= Otocryptops melanostomus (Newport, 1845) = Scolopocryptops melanostomus Newport, 1845JawaHeterostoma albidum Tömösváry, 1865 nomen dubium=Ethmostigmus albidus (Tömösváry, 1865)SingapurHeterostoma bisulcatum Tömösváry, 1885 nomen dubium=Ethmostigmus bisulcatus (Tömösváry, 1865)Matang, BorneoBranchiostoma subspinosum Tömösváry, 1885 nomen dubium=Rhysida nuda immarginata (Porat, 1876) = Rhysida immarginata (Porat, 1876)Matang, BorneoBranchiostoma punctiventre Tömösváry, 1885nomen dubium=Otostigmus punctiventer (Tömösváry, 1885)Matang i Sarawak, BorneoBranchiotrema nitidulum Tömösváry, 1885 nomen dubium=Otostigmus spinosus Porat, 1876Matang, BorneoBranchiotrema longicorne Tömösváry, 1885nomen dubium=Ototstigmus longicornis (Tömösváry, 1885)Matang, BorneoScolopendra flavicornis Tömösváry, 1885nomen dubium= Scolopendra subspinipes subspinipes Leach, 1815Matang, BorneoScolopendra varii-spinosa Tömösváry, 1885nomen dubium=Scolopendra subspinipes subspinipes Leach, 1815Sarawak, BorneoScolopendra aurantipes Tömösváry, 1885nomen dubium=Scolopendra subspinipes subspinipes Leach, 1815Sarawak, BorneoScolopendra nudipes Tömösváry, 1885 nomen dubiumSingapurTrachypauropus glomerioides Tömösváry, 1882 nomen legitimumDévaTrachypauropus margaritaceus Tömösváry, 1883 nomen incertae sedisPele, SzilágyScolopendrella anacantha Tömösváry, 1883nomen dubium
Lista prac
A Vipera Ammodytes előfordulásáról hazánkban. Orvos-Természettudományi Értesítő II. Természettudományi Szak 4, ss. 8-11, 1879
Eine neue Krankheit der Weinrebe in Siebenbürgen, 1882
Egy tömegesen tenyenzö lëgyíaj az Alsó-Duna meilékéröl (Thalassomya congregata). Budapest, 1884 A kolumbácsi légy. Budapest, 1884 Die Kolumbaczer Mücke. 1885
Przypisy
Kategoria:Myriapodolodzy Kategoria:Węgierscy zoolodzy Kategoria:Zmarli w 1884 Kategoria:Urodzeni w 1852