Powiat pajęczański – powiat w Polsce (województwo łódzkie), reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Pajęczno.
Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwało 51 220 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 51 071 osób.
Geografia Położenie i obszar Powiat pajęczański ma obszar 803,77 km².
Powiat stanowi 4,41% powierzchni województwa łódzkiego.
Powiat pajęczański graniczy z trzema powiatami województwa łódzkiego: wieluńskim, bełchatowskim i radomszczańskim oraz z dwoma powiatami województwa śląskiego: częstochowskim i kłobuckim.
Podział administracyjny W skład powiatu wchodzą: gminy miejsko-wiejskie: Działoszyn, Pajęczno gminy wiejskie: Kiełczygłów, Nowa Brzeźnica, Rząśnia, Siemkowice, Strzelce Wielkie, Sulmierzyce miasta: Działoszyn, Pajęczno
+ Ludność i powierzchnia, wg GUS 2007 lp. Herb Gmina siedziba powierzchnia(km²) ludność gęstość zaludnienia(osób/km²)1 24px Działoszyn Działoszyn 120,92 12926 1072 24px Kiełczygłów Kiełczygłów 88,80 4292 483 24px Nowa Brzeźnica Nowa Brzeźnica 135,15 4958 374 24px Pajęczno Pajęczno 113,64 11601 1025 24px Rząśnia Rząśnia 86,12 4814 566 24px Siemkowice Siemkowice 98,40 4993 517 24px Strzelce Wielkie Strzelce Wielkie 78,00 4856 628 24px Sulmierzyce Sulmierzyce 82,74 4700 57Razem – 8 8 803,77 53140 66
Historia Powiat pajęczański został powołany dnia 1 stycznia 1956 roku w województwie łódzkim, czyli 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat pajęczański złożyło się 29 gromad, które wyłączono z dwóch ościennych powiatów w tymże województwie.:
z powiatu radomszczańskiego: gromady Biała, Bogumiłowice, Brzeźnica Nowa, Chorzenice, Dubidze, Dworszowice Pakoszowe, Gajęcice, Konstantynów, Makowiska, Pajęczno, Prusicko, Rząśnia, Stróża, Sulmierzyce, Wiewiec, Wistka (do 1961Gromadzką Radę Narodową w Wistce zlikwidowano uchwałą WRN w Łodzi z dnia 20 września 1961 r. i włączono do gromady Dworszowice Pakoszowe.), Wólka Prusicka i Zamoście z powiatu wieluńskiego: gromady Chorzew, Działoszyn, Huta, Kiełczygłów, Krzeczów, Lipnik, Ożegów, Raciszyn, Siemkowice, Szczyty i Trębaczew
Na uwagę zasługuje fakt, iż w momencie utworzenia powiat pajęczański nie obejmował miast; Pajęczno, stolica powiatu, utraciła prawa miejskie w 1870 roku i odzyskała je dopiero 1 stycznia 1958 roku.. 1 stycznia 1959 roku z gromady Wiewiec wyłączono wieś Krzywanice i pobliskie kolonie i włączono je do gromady Lgota Wielka w powiecie radomszczańskim..
1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla, a w ich miejsce reaktywowano gminy. Powiat pajęczański podzielono na 1 miasto i 9 gminPolska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.:
miasto Pajęczno gminy Działoszyn, Kiełczygłów, Nowa Brzeźnica, Pajęczno, RusiecObecnie w powiecie bełchatowskim., Rząśnia, Siemkowice, Strzelce Wielkie, Sulmierzyce
Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku terytorium zniesionego powiatu pajęczańskiego podzielono między trzy nowo utworzone województwa..
częstochowskie – miasto Pajęczno oraz gminy Nowa Brzeźnica, Pajęczno i Strzelce Wielkie piotrkowskie – gminy Rząśnia i Sulmierzyce sieradzkie – gminy Działoszyn, Rusiec, Kiełczygłów i Siemkowice
1 stycznia 1992 roku miasto Pajęczno i gminę wiejską Pajęczno połączono we wspólną gminę miejsko-wiejską.. 31 grudnia 1993 roku prawa miejskie odzyskał Działoszyn, co sprawiło, że gminę wiejską Działoszyn przekształcono w gminę miejsko-wiejską..
Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku w nowym województwie łódzkim przywrócono powiat pajęczański., w porównaniu z obszarem z 1975 roku zmniejszony o gminę Rusiec, która znalazła się w powiecie bełchatowskim w tymże województwie.
Przyłączenie gminy Rząśnia do powiatu pajęczańskiego spotkało się z głośnym sprzeciwem ludności gminy powołującej się na względy funkcjonalno-przestrzenne i społeczne (zatrudnienie, gospodarka, komunikacja, podstawowe instytucje), przemawiające za przynależnością do powiatu bełchatowskiegoMinisterstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji: Ocena nowego zasadniczego podziału terytorialnego państwa.. Podobny wniosek (o przynależność do powiatu radomszczańskiego) złożyły także władze gminy Sulmierzyce, który jednak w przeciwieństwie do wniosku gminy Rząśnia, nie spełniał wymóg formalnychMinisterstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji: Ocena nowego zasadniczego podziału terytorialnego państwa, Wnioski i postulaty stopnia powiatowego.. Żaden z nich nie został jednak uwzględniony.
W porównaniu z obszarem z 1956 roku jedynie obszar dawnej gromady Krzeczów leży obecnie na terenie powiatu wieluńskiego – pozostałe są ponownie w powiecie pajęczańskim.
Gospodarka, kultura, infrastruktura Powiat ma charakter leśny i rolniczy. Tereny rolnicze zajmują 52% ogólnej powierzchni powiatu. W produkcji rolniczej dominują ziemniaki i zboże, także rzepak i buraki cukrowe. Bardzo dobrze funkcjonuje produkcja chrzanu, Obrowska zupa chrzanowa została wpisana na listę produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Na terenie powiatu działa 50 przetwórni owocowo-warzywnych. Ze zwierząt hoduje się trzodę chlewną i bydło mleczne. Powiat pajęczański posiada bogate złoża kamienia wapiennego, piasków i żwirów. W kraju znana jest Cementownia Warta S.A. z Trębaczewa koło Działoszyna. W powiecie pajęczańskim znajduje się również zwałowisko KWB Bełchatów oraz część odkrywki Szczerców. W powiecie zarejestrowanych jest 2410 podmiotów gospodarczych. Regionem partnerskim powiatu pajęczańskiego jest powiat niemiecki Merseburg-Querfurt.
Powiat dysponuje 200 miejscami noclegowymi. Na terenie powiatu znajdują się dwa kina (w Pajęcznie i Działoszynie), 27 bibliotek, ośrodki kultury oraz Powiatowa Biblioteka Publiczna z czytelnią multimedialną.
Przez teren powiatu przebiegają krajowe drogi i linie kolejowe. Dobre połączenia zapewniają: magistrala kolejowa Śląsk-Porty i droga krajowa nr 42 oraz drogi wojewódzkie nr 486, 483, 491. Tablice rejestracyjne: EPJ (od maja 2000), wcześniej odpowiednio wojewódzkie częstochowskie, piotrkowskie, sieradzkie (wszystkie do 1998) i łódzkie (styczeń 1999 – kwiecień 2000). Powiatowy zarząd dróg znajduje się w mieście Działoszyn.
Przyroda i turystyka mały|Warta płynąca przez Załęczański Park Krajobrazowy Południowo-zachodnią część powiatu obejmuje Załęczański Park Krajobrazowy, na jego obszarze znajdują się dwa rezerwaty przyrody: Węże i Dąbrowa w Niżankowicach. Na terenie Parku możemy podziwiać wiele interesujących pomników przyrody m.in. Żabi Staw czy Góra Wapiennik. W całym powiecie pajęczańskim rezerwaty przyrody mają łącznie 189 ha, a obszary chronionego krajobrazu zajmują 3640 ha.
Zabytki powiatu to głównie obiekty sakralne i architektoniczne oraz miejsca pamięci historycznej. Na terenie powiatu znajdują się 32 stanowiska archeologiczne.
Demografia
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców powiatu pajęczańskiego w 2014 roku
Starostowie pajęczańscy Na podstawie źródła: Eugeniusz Kubera (9 listopada 1998 – 18 listopada 2002) Stanisław Danielewski (18 listopada 2002 – 24 listopada 2006) Beata Mateusiak-Pielucha (24 listopada 2006 – 1 grudnia 2010) Jan Ryś (1 grudnia 2010 – 23 listopada 2018) Zbigniew Janusz Gajęcki (23 listopada 2018 – 7 maja 2024) Paweł Maciej Sikora (7 maja 2024 – 15 stycznia 2026Starosta pajęczański Paweł S. zrezygnował z funkcji "dla dobra powiatu" podczas przebywania w areszcie. 27 listopada 2025r. zostało mu postawionych wiele zarzutów, m. in. o korupcję urzędniczą. Wiadomość o areszcie ze strony https://dzienniklodzki.pl/) Jarosław Szczęsny (30 stycznia 2026Jarosław Szczęsny został wybrany na nowego starostę w niejawnym głosowaniu Rady Powiatu Pajęczańskiego. – teraz)
Osoby związane z ziemią pajęczańską Marcin Bielski – żołnierz, historyk i renesansowy poeta satyryczny. Jan Długosz – historyk, kronikarz, duchowny, geograf, dyplomata Antoni Dobrowolski – geofizyk, meteorolog i podróżnik. Irena Jurgielewiczowa – powieściopisarka (m.in. „Ten obcy”), pedagog. Robert Warzycha – polski piłkarz (reprezentant Polski), trener.
Przypisy
Linki zewnętrzne Portal tworzony przez mieszkańców powiatu pajęczańskiego Oficjalna strona powiatu pajęczańskiego Webiko Pajęczno – Niezależny Portal Powiatu Pajęczańskiego
Kategoria:Podział administracyjny województwa łódzkiego (1945–1975) pajęczański