Kultura dawnych Słowian

Kultura dawnych Słowian – słowianie we wczesnym średniowieczu zajmowali znaczne połacie Europy środkowej i wschodniejWłaściwi Słowianie („Sklawinowie”) dochodzą do głosu w V-VI w. poprzez znaleziska typu prasko-korczakowskiego – jednolita całość kulturowa odzwierciedla zintegrowaną grupę etniczną. Dopiero po zakończeniu ekspansji Słowian i ustaleniu się ich nowych siedzib rozpoczął się proces dezintegracji, prowadzący do powstania trzech wielkich odłamów Słowian – wschodniego, zachodniego i południowego – a później, w średniowieczu, także do powstania narodowości. w: Zdeněk Váňa,Kiedy doszło do etnogenezy słowian. w Świat dawnych Słowian, 1985, opin. prof. dr hab. Jerzy Gąssowski, wyd. Artia, s. 26.Sklawinowie mieli swą ojczyznę między Wisłą, Dniestrem, miastem Novietunum i Lacus Mursianus. Novietunum [w prowincji Scythia Minor] jest przypuszczalnie starożytnym Noviodunum (Isaccea) w delcie Dunaju na obszarze Rumunii, nie wiadomo natomiast gdzie leżało Lacus Mursianus; przeważnie identyfikowane z Balatonem, ujściem Cisy do Dunaju na Węgrzech, czasami Sawy do Dunaju. w: Zdeněk Váňa Pochodzenie i praojczyzna Słowian w Świat dawnych Słowian, przekład z niemieckiego Die Welt der Alten Slawen. 1985, E. i J. Kaźmierczakowie, opin. prof. dr hab. Jerzy Gąssowski, wyd. Artia, s. 13.Najwcześniejsza uchwytna granica świata słowiańskiego, nakreślona w źródłach pisanych z pierwszej połowy VI wieku, sięgała – przypomnijmy – górnej Wisły, dalej biegła po zewnętrznym łuku Karpat Wschodnich i Południowych, a następnie trzymała się linii dolnego Dunaju. w:Michał Janusz Parczewski Lokalizacja praojczyzny słowiańskiej w: Cień Światowita, czyli pięć głosów w sprawie etnogenezy Słowian, pod red. Andrzeja Kokowskiego, 2002, s. 40.Terytoria nad środkową Łabą i Soławą, po części zajmowane do 595 przez wspomnianych [germańskich] Warnów, zostały skolonizowane zapewne jeszcze na przełomie VI i VII w., skoro w 631 r. jak podaje kronika Fredegara „Derwanus, książę plemienia Surbiów [połabskich], które należało do plemienia Sklawinów i od dawna już przynależało do królestwa Franków, przyłączył się wraz ze swoim ludem do królestwa Samona”. (op. cit. Fredegar, Chronicae IV, 68) s. 38 w: Michał Janusz Parczewski, Lokalizacja praojczyzny słowiańskiej w: Cień Światowita, czyli pięć głosów w sprawie etnogenezy Słowian, pod red. Andrzeja Kokowskiego, opin. prof. dr hab. Jerzy Okulicz-Kozaryn, 2002, s. 38 (op. cit. Fredegar, Chronicae IV, 68).Obcy zostali zasymilowani, chociaż nie wszędzie. Na przykład w Grecji doszło w następnych stuleciach [VII-XII w.] do odwrotnego procesu: hellenizacji części Słowian. w: Michał Janusz Parczewski, Praojczyzna Słowian w ujęciu źródłoznawczym w: Cień Światowita, czyli pięć głosów w sprawie etnogenezy Słowian, pod red. Andrzeja Kokowskiego, opin. prof. dr hab. Jerzy Okulicz-Kozaryn, 2002, s. 39.. Pierwotnie, w rodzinie języków indoeuropejskich, stanowili jedną grupę z BałtamiWspólnie z Bałtami, Germanami, Celtami, Romanami, Grekami, Albanami, Ormianami, Irańczykami i Hindusami Słowianie zaliczają się do dużej grupy językowej Indoeuropejczyków, do której należały również kilka wymarłych grup – Hetyci (Anatolijczycy), Trakowie, Iliriowie i Tocharowie. w: Zdeněk Váňa, Świadectwa językowe. w Świat dawnych Słowian, przekład z niemieckiego Die Welt der Alten Slawen. 1983, E. i J. Kaźmierczakowie, opin. prof. dr hab. Jerzy Gąssowski, wyd. Artia, s. 15.. Współcześnie większość badaczy skłania się, by prakolebki Słowian przed ich wielką ekspansją poszukiwać w północnym dorzeczu Dniepru i DesnyEncyklopedia historyczna świata, Tom IV: Średniowiecze, red. Maciej Salamon i Anna Waśko, Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, Kraków 2000, s. 51.Najstarszych siedzib Słowian należy szukać na wschodzie Europy, a ich obecności na ziemiach pomiędzy Odrą a Bugiem nie da się określić wcześniej niż na początek VI wieku. w:Andrzej Kokowski Cień Światowita w: Cień Światowita, czyli pięć głosów w sprawie etnogenezy Słowian, pod red. Andrzeja Kokowskiego, opin. prof. dr hab. Jerzy Okulicz-Kozaryn, 2002, s. 10.. W Europie od połowy XIX wieku nauki historyczne dążyły do ustalenia cech kultury słowiańskiejPojęcie słowiańskości jest pojęciem językowym, a nie pojęciem z zakresu kultury materialnej. Jedyną rzeczą, jaka jest właściwa wszystkim Słowianom i która ich zarazem różni od wszystkich innych ludzi na ziemi, nie jest nic innego jak język. w: Witold Mańczak Etnogeneza Słowian a Etyka w Slavia antiqua (red Witold Hensel) t43, 2002 s. 183.Podstawą gospodarowania Słowian było rolnictwo z przewagą uprawy prosa i pszenicy oraz pierwszoplanowym znaczeniu bydła w hodowli. W zasadzie nie mieli rozwiniętego rękodzielnictwa – poza słabo zaawansowaną umiejętnością obróbki żelaza. Z zewnątrz zapożyczono wzorce odlewniczych ozdób metalowych, a od przełomu VI/VII wieku – rzemieślniczy sposób produkcji naczyń glinianych na kole garncarskim. Nie ma wyraźnych śladów handlu dalekosiężnego. w: Michał Janusz Parczewski. Cień Światowita w: Cień Światowita, czyli pięć głosów w sprawie etnogenezy Słowian, pod red. Andrzeja Kokowskiego, 2002, s. 31.Szczególnie ważne jest stwierdzenie, że Słowianie na nowe tereny swego zamieszkania przynieśli ze sobą bardziej wydajną pszenicę zwyczajną, która od VI w. zastąpiła pierwotną pszenicę orkisz jedno- i dwuziarnową, przeważnie uprawianą w środkowej Europie przed ich przybyciem. w: Zdeněk Váňa, Rolnicy, rzemieślnicy, kupcy i wojownicy w Świat dawnych Słowian, 1985, przekład z niemieckiego Die Welt der Alten Slawen. 1983, E. i J. Kaźmierczakowie, opin. prof. dr hab. Jerzy Gąssowski, wyd. Artia, s. 151.. W późniejszych badaniach (druga połowa XX wieku) badacze doszli do przekonania, że po ustaniu wędrówki ludów nie było już jednolitej kultury SłowianDziś oczywistością jest, że na terenie dzisiejszej Polski w czasie Wędrówki Ludów nie było Słowian. Ci przybyli na nasze tereny dopiero w wyniku wędrówek ludów, jako efekt tego trwającego półtora wieku procesu. Jednak mimo powszechnie dostępnej wiedzy wiele osób nadal jest przekonanych, że chociażby gród w Biskupinie zbudowali i zamieszkiwali prasłowianie. Mówienie, że Biskupin jest prasłowiański, jest typową naukową legendą. Biskupin jest datowany na VII w. przed Chrystusem. To jest okres, w którym jeszcze nie było wykształconych języków słowiańskich, tak samo nie wykształciły się języki germańskie. Nie umiemy powiedzieć nawet jaka ludność zamieszkiwała Biskupin, najprawdopodobniej jakaś indoeuropejska. Nic więcej. w: Aleksander Bursche www.radioem.pl 2018-03-23, Drogocenne skarby barbarzyńców na wystawie w Lublinie przejdź do galerii.O ile między Bałtykiem, Łabą i Dunajem przybysze natrafiali zapewne na krainy znacznie wyludnione, to na Bałkanach najpierw pustoszyli, a od końca VI w. zasiedlali ziemi zamieszkane przez Greków, resztki Traków i Germanów oraz na zachodzie Półwyspu – grupy ludności romańskiej. [...] Fala gigantycznej ekspansji wchłaniała niedobitki dawnego osadnictwa, a przekazy źródłowe jasno dokumentują jeden z mechanizmów słowiańskiego sukcesu demograficznego: masowe uprowadzenia autochtonów w niewolę. w: Michał Janusz Parczewski, Lokalizacja praojczyzny słowiańskiej w: Cień Światowita, czyli pięć głosów w sprawie etnogenezy Słowian, pod red. Andrzeja Kokowskiego, 2002, s. 39.Opanowanie środkowej i południowo-wschodniej części kontynentu przez „najmłodszy” wielki lud europejski dokonywało się zatem sukcesywnie w ciągu VI w. i – na terenie dzisiejszych wschodnich Niemiec oraz na Bałkanach – dopiero w VII w. Potężny, trwający z górą dwa stulecia rozrost terytorialny, połączony z przyswojeniem zróżnicowanego substratu etnicznego, stworzył z czasem warunki do pogłębienia się podziałów kulturowych, a niewątpliwie również językowych w łonie bardzo jednorodnego do tej pory świata słowiańskiego. w: Michał Janusz Parczewski Praojczyzna Słowian w ujęciu źródłoznawczym w: Cień Światowita. (red. Andrzej Kokowski), 2002, s. 39.. Pierwsi badacze zajmujący się ustaleniem cech kultury słowiańskiej to przede wszystkim Aleksander Brückner i Lubor Niederle. Badacze rosyjscy jak Bazylow, Dowżienok, Grekow, Juszkow lub Koropatkin starali się dowieść, że kultura słowiańska miała swe początki na wschodzie, ustalenia te znalazły również potwierdzanie we współczesnych opracowaniach między innymi czeskichW działach starożytnych historyków i geografów, którzy opisywali znany wówczas świat i pozostawili szczegółowe wiadomości o plemionach germańskich bądź celtyckich – aż do czasu wędrówek ludów nie ma wzmianki o istnieniu Słowian. [...] Nawet nazwa [Wenetowie, Wenedowie] nie jest słowiańska – wywodzi się z celtyckiego vindos (biały, który zachował się np. w starożytnej nazwie Wiednia – Vindoboba), bądź też od protoindoeuropejskiego „ven’d”. Inni uczeni uważają Wenedów za jakiś nieznany lud, który później stopił się ze Słowianami i objął ich swoją nazwą. w: Pochodzenie i praojczyzna Słowian w Zdenek Vana, Świat dawnych Słowian, 1985, opinia. prof. dr hab. Jerzy Gąssowski, s. 11. i polskichTylko dzięki źródłom pisanym wiemy, co działo się w Europie w tym tak niezwykle trudnym dla niej okresie od końca IV do połowy VI wieku po Chrystusie. To one dają nam informacje gdzie na ziemiach polskich i sąsiednich należy lokalizować plemiona barbarzyńskie późnej starożytności, jak Wandalowie, Goci, Gepidowie, Wenetowi itd. Te właśnie źródła nie znają do połowy VI wieku żadnego ludu, który można by z pewnością identyfikować ze Słowianami. Do historii wprowadzają Słowian dopiero Jordanes i Prokop z Cezarei. w:Magdalena Mączyńska Cień Światowita, red. Andrzej Kokowski, 2002, , s. 76. oraz źródłach archeologicznychDziś, dzięki ustaleniom takich badaczy jak profesorowie Kazimierz Godłowski, Jerzy Kolendo czy Michał Parczewski, wiemy już, że prasłowiański Biskupin to naukowa legenda oraz że w pierwszej połowie I tysiąclecia po Chr. obszary między Odrą a Wisłą zamieszkiwały społeczności germańskie, a Słowianie pojawili się tam wraz z początkami wczesnego średniowiecza w: Barbarzyńskie tsunami. Okres Wędrówek Ludów w dorzeczu Odry i Wisły, Uniwersytet Warszawski, Narodowe Centrum Nauki, Warszawa-Szczecin 2017 s. 8. UW , MNS ; Ogólny model wczesnośredniowiecznej kultury słowiańskiej różni się w zasadniczy sposób od tego, jaki panował w okresie późno-rzymskim na terenie Europy Środkowej, jak również w strefie leśno-stepowej Ukrainy, natomiast wykazuje szereg zbieżności z tym, który właściwy był w tym czasie i w okresie jeszcze wcześniejszym, a także późniejszym w wieku V – VIII dla kultur leśnej strefy Europy Wschodniej. w: Kazimierz Godłowski. Z badań nad zagadnieniami rozprzestrzeniania się Słowian w V – VII w. n.e. 1990, s. 13.Opanowanie środkowej i południowo-wschodniej części kontynentu przez „najmłodszy” wielki lud europejski dokonywało się zatem sukcesywnie w ciągu VI w. i – na terenie dzisiejszych wschodnich Niemiec oraz na Bałkanach – dopiero w VII w. Potężny, trwający z górą dwa stulecia rozrost terytorialny, połączony z przyswojeniem zróżnicowanego substratu etnicznego, stworzył z czasem warunki do pogłębienia się podziałów kulturowych, a niewątpliwie również językowych w łonie bardzo jednorodnego do tej pory świata słowiańskiego.w: Michał Janusz Parczewski Praojczyzna Słowian w ujęciu źródłoznawczym w: Cień Światowita. red. Andrzej Kokowski, 2002, s. 39.Tylko dzięki źródłom pisanym wiemy, co działo się w Europie w tym tak niezwykle trudnym dla niej okresie od końca IV do połowy VI w po Chr. To one dają nam informacje gdzie na ziemiach polskich i sąsiednich należy lokalizować plemiona barbarzyńskie późnej starożytności, jak Wandalowie, Goci, Gepidowie, Wenetowi itd. Te właśnie źródła nie znają do połowy VI wieku żadnego ludu, który można by z pewnością identyfikować ze Słowianami. Do historii wprowadzają Słowian dopiero Jordanes i Prokop z Cezarei. w: Cień Światowita, red. Andrzej Kokowski, 2002, , s. 76..

Osadnictwo thumb|Rekonstrukcja grodu w Gross Raden