Kolcoroślowate (Smilacaceae Vent.) – rodzina roślin jednoliściennych. Obejmuje w zależności od ujęcia od ok. 255 do 320 lub 375 gatunków, grupowanych w jeden, dwa lub cztery rodzaje. Występują w strefie międzyzwrotnikowej i w strefie klimatu umiarkowanego na obu półkulach. Największe zróżnicowanie jest w Ameryce Południowej, Afryce i południowo-wschodniej Azji. Występują zarówno w lasach deszczowych jak i w siedliskach suchych. Kwiaty zapylane są przez owady, a nasiona rozsiewane są przez ptaki zjadające owoce. Niektóre gatunki z rodzaju kolcorośl Smilax są jadalne i używane jako lecznicze. Z korzeni niektórych gatunków wytwarza się lek o nazwie sarsaparilla stosowany dawniej w leczeniu kiły. W tym samym celu oraz przy artretyzmie stosuje się tubera chinae z gatunku Smilax china.
Morfologia thumb|Kwiatostan Smilax zeylanica Pokrój Najczęściej są to pnącza o długich, kolczastych pędach, rzadziej krzewy, półkrzewy, bardzo rzadko rośliny roczne. Pędy są okrągłe na przekroju, pełne. Kłącza z przejrzystym sokiem mlecznym. Liście Pojedyncze, ogonkowe, skrętoległe (dwurzędowe) lub naprzeciwległe. Z pochwą liściową, często zmodyfikowaną w wąsy czepne. Blaszka z 3–7 wyraźnymi, równoległymi wiązkami przewodzącymi połączonymi nerwacją siateczkowatą. Blaszka na brzegu i na głównych nerwach często kolczasta, zwykle sztywna, skórzasta. Kwiaty Zwykle jednopłciowe, rzadziej obupłciowe, zebrane w grona lub baldachy wyrastające w kątach liści. Okwiat składa się z dwóch okółków liczących po trzy listki. Listki zielonkawe, białawe lub kremowe z miodnikami u nasady. W kwiatach męskich znajduje się od 3 do 6 (rzadko więcej) pręcików, wolnych lub połączonych. W kwiatach żeńskich zalążnia górna, z trzech lub jednego owocolistka, w komorach pojedyncze, anatropowe zalążki. Owoce Czerwone lub czarne jagody zawierające 1–3 nasiona o drobnych zarodkach.
Systematyka i pochodzenie Pozycja systematyczna i relacje filogenetyczne w obrębie liliowców według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) Klad siostrzany dla grupy obejmującej rodziny Philesiaceae i Ripogonaceae. Wchodzi w skład linii rozwojowej obejmującej także liliowate Liliaceae w obrębie rzędu liliowców należącego do jednoliściennych. Skamieniałości roślin z tej rodziny znane są z różnych miejsc świata z kredy górnej i paleogenu.
Pozycja w innych systemach W systemie Hookera i Benthama (Genera Plantrum, 1862–1883) oraz Englera i Prantla (Die natürlichen Pflanzenfamilien 1887–1915) rośliny tu zaliczane włączane były do szeroko ujmowanej rodziny liliowatych Liliaceae. W systemie Dahlgrena z 1985 uznane zostały ze względu na podobieństwa morfologiczne za spokrewnione z pochrzynowatymi Dioscoreaceae i włączone do rzędu pochrzynowców Dioscoreales. W systemie Cronquista z 1988 rodzina była już umieszczona w rzędzie liliowców Liliales, przy czym była szeroko ujęta wraz z takimi rodzajami jak Luzuriaga, Petermannia i Philesia. Takie ujęcie rodziny czyniło z niej takson parafiletyczny. W nieco węższym ujęciu zaliczano tu także (np. w systemie Thorne’a z 2003) rodzaj Rhipogonum, ale dla zachowania charakteru monofiletycznego został od wyodrębniony w osobną rodzinę już w systemie APG II z 2003. W systemach APG rodzina zaliczana jest do rzędu liliowców. W systemie Takhtajana (2009) rodzina umieszczona jest w rzędzie Smilacales.
Wykaz rodzajów Heterosmilax Kunth (syn. Pseudosmilax Hayata) Smilax L. – kolcorośl
W ujęciu Angiosperm Phylogeny Website (2020) i Plants of the World nazwa Heterosmilax jest synonimem Smilax i rodzina jest w efekcie w ich ujęciu monotypowa.
Przypisy
*