Ricardo Gonzalo Pedro Montalbán y Merino (ur. 25 listopada 1920 w Meksyku, zm. 14 stycznia 2009 w Los Angeles) – meksykańsko-amerykański aktor filmowy i telewizyjny. Najbardziej znany z seriali telewizyjnych: Dynastia i Dynastia Colbych, gdzie wcielił się w postać Zacka Powersa, z roli Khana Nooniena Singha w serialu Star Trek oraz filmie Star Trek II: Gniew Khana; a także z pamiętnych ról w komediach: Wyścig armatniej kuli II (1984) i Naga broń: Z akt Wydziału Specjalnego (1988). Inne znaczące filmy w jego karierze to m.in.: Sayonara (1957), Jesień Czejenów (1964), Ucieczka z Planety Małp (1971), Podbój Planety Małp (1972) czy Znak Zorro (1974). Gościnnie pojawiał się w popularnych serialach telewizyjnych, m.in.: Bonanza, Doktor Kildare, Prawo Burke’a, Columbo, Życie jak sen.

Jego aktorska kariera trwała ponad 60 lat. Po raz pierwszy pojawił się na ekranie w 1943, po raz ostatni wystąpił w filmie w 2003. Próbował także swoich sił jako aktor dubbingowy; m.in. ostatnio podkładał głos w filmie animowanym Po rozum do mrówek (2006).

8 lutego 1960 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 7021 Hollywood Boulevard.

Wczesne lata Urodził się w Meksyku, w rodzinie katolickiej jako syn hiszpańskich imigrantów Ricardy Merino Jiménez i Genaro Balbino Montalbána Busano, kierownika sklepu. Urodził się z tętniczo-żylną deformacją kręgosłupa. Wychowywał się w Torreón. Montalbán miał siostrę Carmen i dwóch braci - Pedro i Carlosa. Jako nastolatek przeprowadził się do Los Angeles, gdzie uczęszczał z Carlosem do Belmont High School i Fairfax High School. W 1940 przeprowadzili się do Nowego Jorku, a Montalbán zdobył niewielką rolę w sztuce Her Cardboard Lover.

Kariera Debiutował na ekranie jako chórzysta w trzyminutowym filmie muzycznym Soundies (1941). Potem znalazł się w obsadzie komedii Trzech muszkieterów (Los tres mosqueteros, 1942) z Cantinflasem w roli D’Artagnana, Kat z Sewilli (El verdugo de Sevilla, 1942), dramacie La virgen que forjó una patria (1942) z Ramónem Novarro i dramacie przygodowo-wojennym Ucieczka (La Fuga, 1944) na podstawie opowiadanie Baryłeczka Guy de Maupassanta.

W 1943 powrócił do Hollywood, a studia filmowe domagają się zmiany nazwiska na Ricky Martin. Jego pierwszą główną rolą był Pablo Rodriguez w filmie noir BORDER INCIDENT (1949). Został pierwszym latynoskim aktorem na okładce magazynu „Life”. W 1951, podczas kręcenia westernu Williama Wellmana Missouri (Across the Wide Missouri) z Clarkiem Gable, odniósł obrażenia kręgosłupa podczas upadku z konia, co spowodowało utykanie, które ukrywał. W 1955 po raz pierwszy trafił na Broadway, jaki Chico w musicalu Seventh Heaven. W 1957 zdobył nominację do Tony Award za występ jako Koli w musicalu Jamaica z Leną Horne. W 1973 zagrał Dona Juana w komedii George’a Bernarda Shawa Don Juan w piekle. W 1978 za rolę Satangkai w serialu ABC Jak zdobywano Dziki Zachód (How the West Was Won, 1978) otrzymał nagrodę Emmy. Jako czarny charakter Zack Powers w operze mydlanej Dynastia Colbych (1985–1987) był nominowany do nagrody Soap Opera Digest w 1986 i 1988.

W 1969 pomógł założyć organizację Nosotros, która obaliła negatywne stereotypy Latynosów z branży filmowej i telewizyjnej. Chociaż nie był już związany z Nosotros, kontynuował prace nad różnymi innymi projektami, w tym American Lung and Heart Association, American Cancer Society oraz różnymi instytucjami społecznymi, edukacyjnymi i charytatywnymi.

W 1980 została wydana jego autobiografia Reflections: A Life in Two Worlds.

Życie prywatne Jego małżeństwo było jednym z najbardziej udanych w aktorskim środowisku. Georgina Young, siostra przyrodnia aktorki Loretty Young, była jego żoną przez 63 lata (od 26 października 1944 do jej śmierci w dniu 13 listopada 2007). Owocem tego związku jest czworo dzieci; dwóch synów – Victor i Mark (ur. 1947) oraz dwie córki – Laura (ur. 1949) i Anita (ur. 1952).

W 1998 papież Jan Paweł II przyznał mu Order Świętego Grzegorza Wielkiego.

Zmarł 14 stycznia 2009 w Los Angeles w wieku 88 lat. Dokładna przyczyna śmierci została później ujawniona jako niewydolność serca.

Filmografia thumb|Gwiazda Montalbána na Hollywoodzkiej Alei Sławy w dniu Jego śmierci Filmy fabularne 1964: Jesień Czejenów (Cheyenne Autumn) jako wódz Mały Wilk 1971: Ucieczka z Planety Małp (Escape from the Planet of the Apes) jako Armando 1972: Podbój Planety Małp (Conquest of the Planet of the Apes) jako Armando 1971: Rabusie pociągów (The Train Robbers) jako agent agencji Pinkertona 1982: Star Trek II: Gniew Khana (Star Trek II: Wrath of Khan) jako Khan 1984: Wyścig armatniej kuli II jako król, ojciec szejka 1988: Naga broń: Z akt Wydziału Specjalnego (The Naked Gun: From the Files of Police Squad!) jako Vincent Ludwig 2002: Mali agenci 2: Wyspa marzeń (Spy Kids 2: Island of Lost Dreams) jako dziadek 2003: Mali agenci 3D: Trójwymiarowy odjazd (Spy Kids 3-D: Game Over) jako dziadek 2006: Po rozum do mrówek (The Ant Bully) jako szef Rady (dubbing) Seriale TV 1960: Bonanza jako Matsou 1961: Disneyland jako Ramon Castillo 1966: Doktor Kildare (Dr. Kildare) jako Damon West 1967: Star Trek jako Khan Noonien Singh 1967: Mission: Impossible jako Gerard Sefra 1976: Columbo (Columbo: A Matter of Honor) jako Luis Montoya 1985–1987: Dynastia Colbych (The Colbys) jako Zachary „Zach” Powers 1986: Dynastia (Dynasty) jako Zachary „Zach” Powers 1990: Napisała: Morderstwo – odc. Morderstwo w F Sharp (Murder in F Sharp) jako Vaclav Maryska 1996: Freakazoid! jako Armondo Guitierrez (dubbing) 1998: Statek miłości (The Love Boat: The Next Wave) jako Manuel Kaire 2001: Wybrańcy fortuny (Titans) jako pan Sanchez 2008: Family Guy jako Krowa (dubbing)

Nagrody Nagroda Emmy Najlepszy aktor drugoplanowy: 1978 Jak zdobywano Dziki Zachód Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych 1994 Nagroda za osiągnięcia życia

Bibliografia

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy aktorzy głosowi Kategoria:Laureaci Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych za całokształt twórczości Kategoria:Meksykanie pochodzenia hiszpańskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Grzegorza Wielkiego Kategoria:Urodzeni w 1920 Kategoria:Zmarli w 2009 Kategoria:Ludzie urodzeni w Meksyku (mieście) Kategoria:Laureaci nagrody Primetime Emmy