Historia Krosna sięga ponad 6000 lat, kiedy to pojawiły się pierwsze skupiska ludzkie na tych terenach. Pierwsze udokumentowane zapisy na temat osiedli w tym miejscu dotyczą czasów pierwszych Piastów, czyli początków historii Polski.
Ziemia krośnieńska w starożytności 4200–1700 lat p.n.e. – pierwsze ślady pobytu grup ludzi sięgają okresu neolitu, jak wynika z badań archeologicznych w rejonie Krosna, przy trasie korczyńskiej. Znane są stanowiska archeologiczne świadczące o prawdopodobnym zamieszkaniu Celtów, których obecność na terenach krośnieńskich udowodnili historycy i archeologowie. 1600–1400 lat p.n.e. – o osadzie ze starszej epoki brązu świadczą wyniki prac archeologicznych przeprowadzonych w Rynku w Krośnie. 1400–1300 lat p.n.e. – jedna z ważnych faz osadniczych w okresie kultury łużyckiej, potwierdzonej przez liczne znaleziska w Krośnie. II w. p.n.e. – o osadzie celtyckiej z okresu lateńskiego świadczą wyniki prac archeologicznych przeprowadzonych w Rynku w Krośnie. Okres rzymski – to główna fala wędrówek ludów oraz wpływy kupców z południa Europy, przeważnie z Rzymu. Potwierdzają to materiały z badań archeologicznych w Krośnie w Rynku i w pobliskim Krościenku Wyżnym, np. monety rzymskie. O osadnictwie z tej epoki świadczą resztki osad, żelazny grot oszczepu, znaleziony w grobie i skarb monet rzymskich w Turaszówce.
Średniowiecze thumb|200px|Tablica informacyjna na rynku w Krośnie zawierająca informacje o lokalizacji wykopalisk i obiektów odkrytych podczas prac wykopaliskowych w latach 1999–2001. W okresie plemiennym VII-X w. – przewaga plemion określanych nazwą Wiślan. Budowa obronnych grodów na obrzeżach Dołów Sanocko-Krośnieńsko-Jasielskich. X w. i XI w. – powstanie Państwa Polskiego i rubieży granicznej między Polską, Rusią i Czechami. Ślady osady słowiańskiej i grodu w Krośnie z tego okresu potwierdzają badania archeologiczne w Rynku. Od X w. nieprzerwanie zasiedlano ten obszar jako miejsce dogodne dla osadnictwa pod względem obronnym i z przyczyn położenia na kulminacyjnym wzniesieniu, w widłach Wisłoka i Lubatówki. W Krośnie w X w. istniała świątynia, o czym świadczą resztki odkrytych fundamentów przy Farze. 981 – Książę kijowski Włodzimierz Wielki opanowuje tereny sięgające do Wisłoka i włącza je do Księstwa Kijowskiego. Krosno nad Wisłokiem staje się czasowo osadą nadgraniczną. Po obu stronach Wisłoka zbudowano grody. 1018 Bolesław Chrobry przyłącza na powrót tereny do Polski. Przed rokiem 1105 biskupstwu lubuskiemu podlegało najdalej wysunięte na wschód Krosno nad Wisłokiem, którego nie zdołali podbić Rusini. do 1221 – tereny te należały do księcia krakowsko-sandomierskiego Leszka Białego. 1238 – przybycie franciszkanów do Krosna. 1241 – najazd Tatarów (I najazd mongolski na Polskę), który prawdopodobnie ominął Krosno. 1259 – podczas drugiego najazdu Tatarów spalenie klasztoru i kościoła na Zawodziu(według prowincjała czesko-polskiego ks. Adama Goski (1612-1615), i ks. prof. Bolesława Kumora). 1282 – wzmianka w dokumencie wystawionym dla biskupstwa lubuskiego o Krośnie – jednym z 34 miast posiadłości księcia krakowskiego Leszka Czarnego. 1259–1260, 1287–1288 – najazdy Tatarów ord Chana Kubilaja (1216-1294) – wnuka Czyngis-chana. Ok. 1300 – budowa świątyni franciszkańskiej w Krośnie (obecnie prezbiterium), którą rozbudował w latach 1438–1440 gwardian Jan z Dukli. 1340 – w wyniku przyłączenia Rusi Czerwonej przez Kazimierza Wielkiego Krosno wcielono do Korony Królestwa Polskiego. 1341 – Krosno liczy ok. 5 tys. mieszkańców, jak podaje K. Stupnicki w Geografii Galicji. Po 1342 – Kazimierz Wielki lokuje miasto na prawie magdeburskimData przypuszczalna, nie wiadomo skąd wzięta i upowszechniona na internecie. W rzeczywistość dokument lokacyjny nie zachował się; por. Dokumenty królewskie dla miasta Krosna, pod. red. J. Gancarskiego, Krosno 2013. w ziemi sanockiej (zob. Głuchoniemcy)Ut testat Metrika Koronna, 1658, „quod Saxones alias Głuszy Niemcy około Krosna i Łańcuta osadzeni są iure feudali alias libertate saxonica” [w:] Ks. dr Henryk Borcz. Parafia Markowa w okresie staropolskim. Markowa sześć wieków. 2005 str. 72-189, funduje obwarowania (jako jednemu z 23 grodów, rozpoczęte w l. 60. XIV w.) i krośnieńską Farę – kościół gotycki z wysoką wieżą, bogato wyposażony, uważany za drugi pod tym względem po katedrze krakowskiej. Powstaje parafia, co odnotowuje Jan Długosz i potwierdza bp Adam Nowodworski w dokumencie z 28 maja 1629 r. 1358 – Krosno wymienione w dokumencie Kazimierza Wielkiego lokującym wieś Rogi. 1365 – Kazimierz Wielki zezwala na postrzygalnie i ramy sukiennicze oraz w dokumencie tu wydanym nakazuje kupcom udającym się do Węgier i do Rusi (albo stamtąd powracającym), aby „nie odważali się omijać Krosna”. 1367 – Kazimierz Wielki nadał miastu tytuł Królewskiego Wolnego Miasta Krosna i własny herb księstwa brzesko-kujawskiego, przedstawiający pół orła i pół lwa na czerwonym polu. Król uwalnia osiedleńców Krosna od podatków oraz danin na rok. Potwierdza też sprzedaż dziedzicznego wójtostwa w Krośnie przez wójtów Michała i Janusza dla Peszki herbu Bogoria (zwanego Wół) z Tarnowa i ze Skotnik – właściciela m.in. Żeglec i Wiśniowej. Pierwsze wzmianki o wznoszeniu obwarowań grodu. 1377–1626 – Krosno stolicą biskupią dla diecezji przemyskiej dzięki bp. Erykowi Winsen Mora (1377–1391), który w 1390 r. buduje tu rezydencję biskupią. W niej urzędują m.in. biskupi Maciej Janina (1392–1420), Janusz z Lubienia (1420–1435), Piotr z Chrząstowa (1435–1452), prymas Polski i poeta Andrzej Krzycki (1523–1527) oraz Stanisław Tarło (1537–1544) – sekretarz królewski i poeta, który spoczywa w krośnieńskiej farze. 1377–1391 – powstanie pierwszego Bractwa Literackiego w diecezji przemyskiej za rządów bpa Eryka. 1380 – bp Eryk Mora zakłada klasztor franciszkański obok świątyni św. Wojciecha. 1390 – ugoda Piotra – wójta Krosna – i jego żony Małgorzaty ze Styborem z Rosenbergu o część sołtysostwa w Rosenbergu przypadającej Małgorzacie tytułem ojcowizny. 1391 – przyłączenie parafii krośnieńskiej do kapituły katedralnej w Przemyślu przez króla Władysława Jagiełłę. 1397 – królowa Jadwiga w dokumencie zabrania, pod karą pieniężną, ingerować władzom miasta w sprawy Zakonu Franciszkanów w Krośnie. 1399 – Krosno otrzymuje od goszczonego w Odrzykoniu Władysława Jagiełły grunty wsi Szczepańcowa Wola i przywilej dla mieszczan krośnieńskich w sprawach kupieckich. 1399 – pożar drewnianego kościoła oraz klasztoru franciszkańskiego w rejonie świątyni św. Wojciecha, w osadzie Zawodzie po prawej stronie Wisłoka. 13 lutego 1400 – zawarcie umowy przez gwardiana Mikołaja z wójtem dziedzicznym Piotrem z Klecia, z radnymi miasta i mistrzami cechów, na mocy której za 300 grzywien groszy praskich franciszkanie zakupili pod budowę klasztoru czworoboczną parcelę na terenie miasta, przy starym murze. 1403 – krośnieński cech rzeźników otrzymuje statut, który zachował się jako jeden z najstarszych dokumentów cechowych w Polsce. 1406 – Władysław Jagiełło potwierdza zakup przez Krosno wsi Szczepańcowa Wola. 1407 – Władysław Jagiełło przebywa w Krośnie i potwierdza nadanie ziem i przywilejów dla Zakonu Franciszkanów. 1413 – w Krośnie istnieją dwie szkoły. W latach 1400–1600 na Akademii Krakowskiej zapisano 173 osoby z Krosna, z których wielu zostało profesorami, np. poeta prof. Paweł z Krosna Procner – z tytułem „Mistrz nauk wyzwolonych”, lekarz Marcin z Krosna, filozof Wawrzyniec z Krosna, doktor dekretów Michał z Krosna. Krośnianie studiowali też w Lipsku i na innych uczelniach. 1426 – pierwsza znana data pojawienia się Żydów w KrośnieMaurycy Horn, Najstarszy rejestr osiedli żydowskich w Polsce w 1507 r., w: Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego 1974, nr 3 (91), s. 14.. 1426 – Władysław Jagiełło zatwierdza prawo magdeburskie, pozostawiając sobie rozsądzanie spraw o rany, zabójstwo szlachty i mieszczan. 1426 – pożar Krosna i szybka jego odbudowa. XV w. – Krosno ośrodkiem produkcji płócien. Na Przedmieściu Krakowskim powstaje kościół i szpital św. Ducha. 1455 – pobyt królowej Zofii i rozstrzyganie sporów, m.in. między synami Mikołaja z Jasionowa. 1459 – Cech krawiecki w Krośnie otrzymał statut. 1460 – pożar Krosna i odbudowanie po pożarze kościoła pw. św. Wojciecha na Zawodziu. 1461 – Kazimierz Jagiellończyk zezwala na jeden z pierwszych drewnianych wodociągów w Polsce, z ujęciem na Lubatówce (czynnym do XIX w.). 1464 – Kazimierz Jagiellończyk potwierdza prawo kupna i uwolnienia od ceł i skazuje Herburta z Błażowa i jego braci za nadużycia względem kmieci Krosna. 1473 i 17–18 stycznia 1474 – zwycięskie odparcie przez Krosno dwóch najazdów węgierskich Macieja Korwina pod wodzą zmadziarowanego Słowaka Tomasza Tharczaya – starosty zamku z Lipian, który przerażony widokiem zgliszcz przekazał na odbudowę kościoła św. Ducha i szpitala 200 dukatów. 1482 – krośnian dziesiątkuje zaraza z Węgier. Wiosna 1498 – obrona Krosna przed Tatarami i Wołochami. 1500 – pożar Krosna. 1512 – pożar Ratusza wraz z archiwum z dokumentami i przywilejami królewskimi. Farę po pożarze i odnowieniu poświęcił bp Maciej Drzewicki (późniejszy prymas Polski i Litwy). Władze miejskie przeniosły siedzibę do zakupionej kamienicy na rogu Rynku i ul. Franciszkańskiej. Szesnastowieczne Krosno przewyższało nie tylko liczbą cechów i kupców takie miasta jak Sanok, Jasło, czy Biecz, ale i pod względem ludności. Miało od 3 do 4 tysięcy mieszkańców.
Krośnieński złoty wiek XVI w. – okres największego rozkwitu i znaczenia silnego ośrodka, liczącego ok. 4000 mieszkańców, handlującego suknem i winem, otoczonego podwójnym łańcuchem murów, jako jednego z niewielu miast w Polsce. W XVI w. Krosno i Drohobycz posiadały przywilej oświetlania ulic olejem skalnym. 1523 – Rada Miejska, za pozwoleniem Króla Zygmunta, wykupuje wójtostwo z prywatnych rąk Igo Bonera (sekretarza królewskiego – dziedzica części majątku Jana Bonera) za kwotę 2400 florenów. 1524 – bohaterska obrona Krosna przed Tatarami. 1528 – odbył się synod diecezji przemyskiej i bp Jan Karnkowski – urzędujący w Krośnie – wszedł w skład Rady Królewskiej zastępującej monarchę. 1530 – powstanie w Krośnie zboru luterańskiego. Lata 30. XVI w. – rozpoczęcie budowy zewnętrznej linii murów obronnych, od strony południowej i zachodniej. 1559 – Mieszczanie u Zygmunta Augusta, ze skargą na starostów otrzymujących przywilej prawa kupna, wystarali się o zakaz pozywania do sądu grodzkiego mieszczan. Od Sejmu uzyskali prawo przyznawania sobie wójtostwa. 12 maja 1559 – Zygmunt August nadał miastu prawo składu towarów z Węgier, ustanowił trzeci jarmark doroczny i przyznał dochody z podatku od trunków na budowę murów miejskich oraz zwolnił mieszczan od opłaty ceł handlowych. 1559 – bp Stanisław Tarło utworzył przy Farze Kolegium Jałmużników, którym król Zygmunt dodał probostwo w Haczowie. 1569 – miasto uzyskało przywilej de non tolerandis JudaeisMaurycy Horn, Żydowski ruch osadniczy w miastach Rusi Czerwonej, w: Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego, 1974, nr 2 (90), s. 11.. 1601 – wybuch zarazy. 1604 – rozbudowa Szpitala Św. Ducha przez jego przełożonego – ks. Tomasza Raskowicza z Pyzdr, proboszcza z Błażowej i założyciela fundacji dla biednych żaków UJ. 1605 – orszak weselny Maryny Mniszech (po zawartym, z przebywającym wtedy w Moskwie carem Dymitrem Samozwańcem, ślubie per procura – w Krakowie 22 września 1605 r.), przejeżdża przez Dębowiec, (gdzie przebywała matka carowej Jadwiga Tarło), Potok, (gdzie znajdował się dwór Mniszchów) i przez Krosno, do Sambora – do siedziby Jerzego Mniszcha. 1606 – przed sądem w Krośnie toczył się proces między Piotrem Firlejem a Janem Skotnickim o prawo do korzystania ze studni zamkowej na Zamku w Odrzykoniu. Ten proces przyczynił się do napisania komedii pt. Zemsta przez Aleksandra Fredrę. 1613–1617 – starostą krośnieńskim był Zygmunt Kazanowski – marszałek królewski.