Lech Szaraniec (ur. 2 marca 1940 w Iwanowicach Dużych, zm. 3 lutego 2026 w Katowicach) – polski historyk, muzealnik, nauczyciel akademicki, doktor nauk humanistycznych, organizator restytuowanego w 1984 Muzeum Śląskiego w Katowicach i jego dyrektor w latach 1984–2008, autor publikacji poświęconych historii, sztuce i kulturze Katowic i Górnego Śląska.

Życiorys Był absolwentem liceum pedagogicznego (1957) oraz studiów historycznych na Wydziale Filologiczno-Historycznym Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Katowicach (1966). Początkowo był nauczycielem w Szkole Podstawowej nr 35 w Katowicach-Ligocie. Po uzyskaniu w 1974 stopnia doktora nauk humanistycznych w zakresie historii na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (rozprawa: Załoga koncernu Hohenlohe i jej walka klasowa w latach 1905–1939), pracował tam w latach 1975–1981 jako nauczyciel akademicki na stanowisku adiunkta, a następnie (w latach 1981–1984) był kierownikiem Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w KatowicachZmarł Lech Szaraniec, historyk, który przyczynił się do reaktywowania Muzeum Śląskiego katowice.tvp.pl [dostęp 2026-02-03]. W 1984 został organizatorem i dyrektorem Muzeum Śląskiego w Katowicach, piastując to stanowisko do przejścia na emeryturę w 2008. W tym okresie dodatkowo prowadził w weekendy zajęcia dla studentów zaocznych na Uniwersytecie Śląskim. W 1988 ukończył Podyplomowe Studium Muzeologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.

Dyrektor Muzeum Śląskiego w Katowicach Będąc organizatorem i dyrektorem Muzeum Śląskiego (1 grudnia 1984 – 10 lutego 2008) opracował program jego działalności, pozyskał fachowe kadry (organizując ich muzeologiczne kształcenie na Uniwersytecie Jagiellońskim), nadzorował adaptację na cele muzealne (w latach 1984–1992) tymczasowej siedziby w gmachu po Zakładach Drzewnych Przemysłu Węglowego przy al. Wojciecha Korfantego 3. Był również inicjatorem powołania w 1999 Komitetu Budowy Nowego Gmachu Muzeum Śląskiego. Z jego inicjatywy Muzeum Śląskie jako pierwsze w Polsce rozpoczęło stałą współpracę z Lwowską Galerią Sztuki (w 1994 podpisano umowę o współpracy kulturalnej i wymianie naukowej pomiędzy obiema instytucjami). W Katowicach zaprezentowano szereg wystaw z lwowskiej kolekcji (m.in. Twórczość Jacka Malczewskiego w 1996, Kazimierz Sichulski. Malarstwo, rysunek, grafika w 2000). Dzięki jego staraniom obrazy wypożyczane ze Lwowa poddane zostały konserwacji w muzealnej pracowni, co stanowi duży wkład w ratowanie polskiego dziedzictwa kulturowego za granicą. W okresie jego zarządzania Muzeum Śląskie było wielokrotnie nagradzane i wyróżniane w organizowanym przez Ministerstwo Kultury Konkursie na Wydarzenie Muzealne Roku – Sybilla. Lech Szaraniec był autorem m.in. cyklu wystaw z dziejów Śląska zrealizowanych w Muzeum Śląskim oraz wydawnictw poświęconych historii, sztuce i architekturze Katowic i Górnego Śląska. Przygotowywał i koordynował zakup w 2005 przez Muzeum Śląskie terenu byłej kopalni „Katowice”, ogłoszenie i przebieg międzynarodowego konkursu architektonicznego nowej siedziby placówki (rozstrzygniętego w 2007) oraz porozumienie z władzami województwa śląskiego i miasta Katowice w sprawie finansowania budowy nowego głównego gmachu (podpisane 2 listopada 2006). Doprowadził też do wpisania 7 lipca 2006 Muzeum Śląskiego do Państwowego Rejestru Muzeów i uzyskania przez nie statusu „muzeum rejestrowanego” (drugiego w województwie śląskim, po Muzeum Zamkowym w Pszczynie).

Publikacje Lech Szaraniec był autorem licznych publikacji propagujących wiedzę o Śląsku:

Opracowania Katowice. Przewodnik (1973, razem z Krystyną Szaraniec) Załoga koncernu Hohenlohe i jej walka klasowa w latach 1905–1939 (1976, książkowa wersja rozprawy doktorskiej) Katowice i okolice (1978, razem z Krystyną Szaraniec i Karolem Szarowskim) Osady i osiedla Katowic (1980, wyd. II zm. 1984, nowe zm. 1996, nowe poszerz. 2010) Paweł Steller (1980) Klasa robotnicza Katowic w Polsce Ludowej. Wybrane zagadnienia (1980, pod red. Lecha Szarańca i Andrzeja Topola) Znani i nieznani Katowiczanie. Wybór sylwetek zasłużonych dla miasta (1980, pod red. Lecha Szarańca) Pomniki i miejsca pamięci narodowej (1984) Wojciech Korfanty (1984) Teofil Ociepka (1984) Architektura Katowic (1984) Z dziejów ziemi górnośląskiej (1985) Muzeum Śląskie (1989) Tadeusz Dobrowolski (1899−1984). Pierwszy dyrektor Muzeum Śląskiego w Katowicach 1927−1939 (1987) Tadeusz Dobrowolski 1899−1984 (1988) Zabytkowe ośrodki miejskie Górnego Śląska i pogranicza (1988) Muzeum Śląskie w Katowicach (1990) Zabytkowe ośrodki miejskie. Górny Śląsk, Małopolska południowo-zachodnia, północno-zachodnia, Śląsk (1992) Śląsk: Dolny, Górny, Opawski (1993) Tadeusz Dobrowolski (1899−1984) – malarz, konserwator, muzealnik, historyk sztuki. W 10 rocznicę (1994) Śląsk Opawski. Historia i zabytki (1995) Katowice w dawnej i współczesnej fotografii (1996) Górny Śląsk. Przewodnik (1997) Wojciech Korfanty. Przywódca chadecji na Górnym Śląsku w II Rzeczypospolitej (1997) Rozwój przemysłu hutniczego na Górnym Śląsku. Uwarunkowania polityczne i ekonomiczne (2000) Muzea województwa śląskiego. Informator dla Polaków – kandydatów do pracy za granicą, dla pracowników zainteresowanych pracą cudzoziemców w Polsce (2000, wstęp Lech Szaraniec) Kopalnia Węgla Kamiennego „Wieczorek”. Zarys monograficzny (2001) Muzealnictwo na Górnym Śląsku 1802−2002 (2002) Słownik osady i osiedla Katowic (2003) Sztuka Górnego Śląska (2004, pod red. Lecha Szarańca) Księga poległych w powstaniach śląskich 1919−1920−1921 (2005, red. Lech Szaraniec) Narodziny miasta Katowice (2006, razem z Andrzejem Złotym) Życie kulturalne na Górnym Śląsku 1902−2001. Refleksje nad przeszłością i teraźniejszością (2006, razem z Antonim Gładyszem) Muzeum Śląskie 1924−2005 (2006) Prof. zw. dr hab. Andrzej Brożek – życie i twórczość (2006, mater. do druku przygot. Rudolf Brom, Lech Szaraniec, Józef Śliwiok) Wielokulturowość Górnego Śląska (2007) Moje Katowice (części: – 2014, 2 – 2015, 3 – 2018, 4 – 2019, 5 – 2022) – przedruki felietonów publikowanych od 2011 w „Dzienniku Zachodnim”

Poezja Powroty – wiersze z lat 1956–1964 (2006) Wiersze wybrane (2011)

Rysunki

Notatnik. Szkice nadmorskie z plaży w Kołobrzegu i miasta Trzebiatów. Kołobrzeg – Trzebiatów 1963 (zbiór reprodukcji rysunków tuszem, 2020)

Działalność społeczna Był członkiem Oddziału Górnośląskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki oraz Stowarzyszenia Muzealników Polskich, w którym pełnił funkcję prezesa Oddziału Śląskiego. Był współzałożycielem (1970) i zastępcą przewodniczącego Katowickiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego, członkiem i sekretarzem generalnym (od 1994) Górnośląskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk im. Walentego Roździeńskiego oraz prezesem zarządu Głównego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Rumuńskiej. Zasiadał w Radzie Ekspertów Śląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. W 2007 został członkiem Honorowego Komitetu Muzeum PRL-u w Rudzie Śląskiej.

Zaangażowanie polityczne W czasie wyborów prezydenckich 2005 był członkiem Śląskiego Honorowego Komitetu Poparcia Donalda Tuska.

Ordery, odznaczenia i nagrody Ordery i odznaczenia 2004 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia PolskiPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 lipca 2004 r. o nadaniu orderów (). 2004 – Złota Odznaka Honorowa za Zasługi dla Województwa Śląskiego (za zasługi dla rozwoju i upowszechniania kultury oraz muzealnictwa w województwie śląskim) 2007 – Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (ochrona dziedzictwa) 2017 – Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (muzealnictwo) 2016 – Medal im. Tadeusza Dobrowolskiego (Oddział Śląski Stowarzyszenia Muzealników Polskich)

Nagrody 2003 – Nagroda Allianz (Katowice) 2005 – Złoty Laur Umiejętności i Kompetencji (Regionalna Izba Gospodarcza w Katowicach) 2007 – Nagroda Marszałka Województwa Śląskiego za upowszechnianie i ochronę dóbr kultury (za całokształt dokonań na rzecz muzealnictwa) 2007 – Nagroda „Hanysa” za popularyzację historii i kultury regionu 2019 – Kryształowy Laur Umiejętności i Kompetencji (wraz z żoną Krystyną; Regionalna Izba Gospodarcza w Katowicach)

Życie prywatne Był synem Stefana Szarańca i Stefanii z domu Kowalik. Jego małżonką była historyczka Krystyna Szaraniec (emerytowana Dyrektor Teatru Śląskiego w Katowicach), z którą miał syna Marka. Interesował się i zajmował m.in. fotografiką, kolekcjonowaniem kart pocztowych z okresu międzywojennego, uprawiał malarstwo i rysunek, pisał wiersze. Mieszkał w Katowicach. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 6 lutego 2026 w kościele Niepokalanego Poczęcia NMP w Katowicach i na cmentarzu przy ul. Francuskiej w Katowicach, gdzie został pochowany.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Dyrektorzy muzeów w Polsce Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego Kategoria:Absolwenci Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Katowicach Kategoria:Ludzie związani z Katowicami Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Zmarli w 2026 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Zasługi dla Województwa Śląskiego Kategoria:Dyrektorzy Muzeum Śląskiego w Katowicach