Haramiidy (Haramiyida) – wymarły rząd ssakokształtnych o niepewnej pozycji filogenetycznej.
Ich skamieniałości są znajdowane na terenach Europy, Grenlandii, Afryki i Azji Środkowej, w Chinach. Znaleziska chińskie pochodzą z formacji Tiaojishan datowanej na jurę środkową.
Haramiidy znane są głównie ze skamieniałości zębów i szczęk. Ich zęby trzonowe są relatywnie duże i pokryte licznymi guzkami. Występował dodatkowy rząd guzków. Miały płaskie korony i długie, zlane korzenie, cechowały się ciągłym bądź przedłużonym wzrostem. Przypominały w tym względzie wieloguzkowce. Szkieletem, zarówno czaszki, jak i pozaczaszkowym, również przypominały multituberkulaty.
Żywiły się pokarmem roślinnym. Wiodły zróżnicowany tryb życia. Środkowojurajski Megaconus był zwierzęciem naziemnym, podczas gdy żyjąca w podobnym czasie i miejscu Arboroharamiya wiodła nadrzewny tryb życia.
Ze względu na budowę zębów haramiidy były wcześniej zaliczane do rzędu wieloguzkowców. Niektóre nowsze analizy kladystyczne popierają pogląd o ich bliskim pokrewieństwie z wieloguzkowcami i przynależności do alloterów (ssaków bliżej spokrewnionych z łożyskowcami i torbaczami niż ze stekowcami). Haramiidy prawdopodobnie są grupą parafiletyczną, obejmującą allotery niebędące wieloguzkowcami. Inne analizy sugerują jednak, że nie są one blisko spokrewnione z wieloguzkowcami, lecz są grupą ssakokształtnych niebędących ssakami, choć blisko z nimi spokrewnioną.
Z analizy filogenetycznej przeprowadzonej przez Bi i współpracowników (2014) wynika, że zaliczane do haramiidów rodzaje Thomasia i Haramiyavia oraz rodzina Eleutherodontidae nie tworzą kladu, do którego nie należałyby również wieloguzkowce; na tej podstawie autorzy zdecydowali się nie wyróżniać grupy Haramiyida, jednocześnie tworząc dla rodziny Eleutherodontidae oraz rodzajów Arboroharamiya i Shenshou nową grupę Euharamiyida, zaliczaną do aloterów jako grupa siostrzana multituberkulatów, i do ssaków. Nie zaliczając alloterów do ssaków, badacze nie byli w stanie wyjaśnić obecności dodatkowego rzędu guzków na ich zębach. Do Euharamiyida zaliczają rodzaje Shenshou oraz wchodzące w skład wspomnianej rodziny Eleutherodontidae Xianshou. W takim wypadku podobieństwa pomiędzy różnymi członkami "Haramiida" byłyby więc efektem konwergencji.
Badacze przedstawili pozycję proponowanej przez siebie grupy na następującym uproszczonym kladogramie, powstałym dzięki uwzględnieniu 495 cech 115 taksonów:
Przypisy
Bibliografia
T. S. Kemp, The Origin & Evolution of Mammals, Oxford University Press, 2005 Butler, P. M. & Hooker, J. J., 2005: New teeth of allotherian mammals from the English Bathonian, including the earliest multituberculates. Acta Palaeontologica Polonica: Vol. 50. Jenkins, F. A. Jr., Gatesy, S. M., Shubin, N. H. & Amarai, W. W., 1997: Haramiyids and Triassic mammalian evolution. Nature: Vol. 385. Kielan-Jaworowska, Z., Cifelli, R. L. & Luo, Z.-X., 2004: Mammals from the Age of Dinosaurs – origins, evolution, and structure. Columbia University Press, New York, 2004, xv-630 Maisch, M. W., Matzke, A. T., Grossmann, F., Stöhr, H., Pfretzschner, H.-U. & Sun, G., 2005: The first haramiyoid mammal from Asia. Naturwissenschaften: Vol. 92. McKenna, M. C. & Bell, S. K., (eds.) 1997: Classification of mammals – above the species level. Columbia University Press, New York, 1997.
Linki zewnętrzne Klasyfikacja haramiidów (Mikko's Phylogeny Archive) Haramiidy na Palaeos Vertebrates
Kategoria:Ssakokształtne Kategoria:Ssaki ery mezozoicznej