Andrej Tasew Lapczew, bułg. Андрей Тасев Ляпчев (ur. 12 grudnia 1866 w Resenie, zm. 6 listopada 1933 w Sofii) – bułgarski publicysta i polityk, działacz Partii Demokratycznej (ok. 1903–1923) oraz Porozumienia Demokratycznego (1923–1933), przewodniczący Porozumienia Demokratycznego (1926–1933), deputowany do Zwyczajnego Zgromadzenia Narodowego 14. (1908–1911), 16. (1913), 17. (1914–1919), 18. (1919–1920), 19. (1920–1923), 21. (1923–1927), 22. (1927–1931) i 23. kadencji (1931–1933), minister handlu i rolnictwa (1908–1910), finansów (1910–1911 i 1918), wojny (1918–1919) oraz spraw wewnętrznych i zdrowia publicznego (1926–1931), premier Carstwa Bułgarii (1926–1931).
Życiorys Wczesne lata życia Andrej Lapczew urodził się w mieście Resen położonym w Macedonii, w rodzinie o arumuńskich korzeniach. Jego przodkowie pochodzili z megleńskiej wsi Notia, którą opuścili w XVIII wieku, w okresie przymusowej islamizacji prowadzonej przez władze osmańskie. Ojciec Andreja, Tase Tyrpow (Lapczeto), z zawodu garncarz, był poważanym mieszczaninem, znanym ze swych sympatii dla niepodległościowych dążeń Bułgarów. Andrej był jego szóstym synem.
Naukę rozpoczął w rodzinnym mieście, jednak po wybuchu powstania kwietniowego w 1876 szkoła, w której się uczył, została zamknięta, podobnie zresztą, jak i inne bułgarskie placówki oświatowe w Macedonii. W ciągu trzech następnych lat pracował w sklepie w Bitoli, pomagając swemu bratu Georgiemu, na którego spadł ciężar opieki nad rodziną po śmierci ojca. W 1879 został przyjęty do gimnazjum w Bitoli, zaś dwa lata później przeniósł się do Bułgarskiego Gimnazjum Męskiego w Salonikach. W tej ostatniej szkole był uczniem Trajki Kitanczewa, znanego działacza społeczno-niepodległościowego, pochodzącego również z Resenu. Charyzmatyczny nauczyciel wywarł na młodym Andreju silne wrażenie. Kiedy w 1884 Kitanczew został zwolniony z pracy i przeniósł się do Płowdiwu w Rumelii Wschodniej, Lapczew podążył za nim i zapisał się do Gimnazjum Płowdiwskiego.
W Płowdiwie utrzymywał bliskie kontakty z innymi uczniami pochodzącymi z Macedonii, m.in. z Perem Toszewem, późniejszym rewolucjonistą, oraz Nikołem Genadijewem, przyszłym ministrem Bułgarii. Wkrótce zawarł również znajomość z Zacharijem Stojanowem, uczestnikiem powstania kwietniowego i członkiem Bułgarskiego Tajnego Centralnego Komitetu Rewolucyjnego, zajmującego się przygotowaniem do zjednoczenia Rumelii Wschodniej z Księstwem Bułgarii. 14 września 1885 Lapczew podjął się tajnej misji przydzielonej mu przez komitet, jednak w drodze do Panagjuriszte został aresztowany i wtrącony do więzienia. Wolność odzyskał 18 września, po zamachu stanu zorganizowanym przez zwolenników zjednoczenia. Wkrótce po wybuchu wojny serbsko-bułgarskiej, 14 listopada tego samego roku, wraz z grupą przyjaciół z gimnazjum wstąpił do Pierwszego Pułku Ochotniczego. Stosownie do rozkazu wydanego przez księcia Aleksandra I, jego pułk zabezpieczał tyły armii i nie wziął bezpośredniego udziału w bitwach. Po dotarciu do Pirotu w grudniu został zdemobilizowany i powrócił do Płowdiwu.
Latem 1886 prorosyjsko nastawi oficerowie Księstwa Bułgarii dokonali przewrotu i odsunęli od sprawowania władzy księcia Aleksandra I. Tym samym Rosja uzyskała znaczny wpływ na wewnętrzną i zewnętrzną politykę kraju. Pod wpływem tego wydarzenia Lapczew związał się z grupą skrajnych nacjonalistów, na czele których stali Zacharij Stojanow, Dimityr Petkow i Dimityr Rizow; ten ostatni był szczególnie popularny wśród macedońskich emigrantów. Jednym z przedsięwzięć podjętych przez Lapczewa było zorganizowanie bandy, która pobiła konserwatywnego polityka, Todora Burmowa. W późniejszym okresie Lapczew zaprzeczał jednak swemu uczestnictwu w tym incydencie.
Po kolejnych zawirowaniach politycznych i przejęciu władzy przez Stefana Stambołowa z Partii Narodowo-Liberalnej, do której należał również Zacharij Stojanow, stosunek Lapczewa do tego ostatniego zaczął się stopniowo pogarszać. Przyczyną tego były działania rządu wymierzone w środowisko macedońskich emigrantów, takie jak zabójstwo Macedończyka majora Kosty Panicy, oskarżonego o przygotowywanie zamachu stanu, oraz skazanie latem 1888 Dimityra Ryzowa na dwa lata więzienia za publikację materiałów krytycznych wobec reżimu Stambołowa. Władze wydały również nakaz aresztowania Lapczewa, który był już wówczas członkiem grupy Ryzowa, ale zdołał on zbiec za granicę Księstwa Bułgarii.
W ciągu kilku następnych lat przebywał w Europie Zachodniej, uczęszczając na wykłady z dziedziny ekonomii i historii w Zurychu, Berlinie i Paryżu, jakkolwiek nie zdobywając wyższego wykształcenia. Po śmierci swojego brata, Georgiego, na krótko odwiedził rodzinny Resen.
Początek kariery politycznej thumb|left|Andrej Lapczew, prawdopodobnie ok. 1891 roku. Po upadku reżimu Stambołowa w maju 1894, przybył do Sofii i wstąpił do krótko istniejącego (1892-1894) macedońskiego towarzystwa kulturalno-oświatowego zwanego Młodą Macedońską Drużyną Literacką (bułg. Млада македонска книжовна дружина). Na początku 1895 zaangażował się w publikowanie w opozycyjnej gazecie Млада България (w tłum. Młoda Bułgaria), którą wydawał Dimityr Ryzow. Wkrótce został jednym z jego najważniejszych współpracowników. W swoich publikacjach skupił się m.in. na konieczności normalizacji stosunków dyplomatycznych między Księstwem Bułgarii a Rosją, zawieszonych od czasu wyboru księcia Ferdynanda I w 1887. Zaproponował kilka oryginalnych idei mogących dopomóc w osiągnięciu tego celu, jak np. abdykacja Ferdynanda I na rzecz swego syna, unia personalna między Serbią a Bułgarią, czy też przekształcenie kraju w republikę.
W marcu 1895 włączył się w skład zarządu nowo powstałego Naczelnego Komitetu Macedońskiego (bułg. Върховен македонски комитет), obejmując stanowisko jego sekretarza, a następnie wiceprzewodniczącego. Podstawowym celem komitetu było wprowadzenie szerokiej autonomii na terenach zamieszkanych przez Bułgarów a pozostających w obrębie Imperium Osmańskiego, tj. Macedonii oraz Wschodniej Tracji. Lapczew kilkukrotnie usiłował także doprowadzić do zbliżenia między komitetem a Wewnętrzną Macedońską Organizacją Rewolucyjną, ale jego wysiłki nie zostały uwieńczone sukcesem i wrogość między obiema organizacjami narastała.
Po 1897 stopniowo wycofał się z zarządu komitetu, ale współpracował z nim aż do czasu jego rozwiązania w lutym 1903. Uczestniczył m.in. w stworzeniu organu prasowego komitetu, gazety Реформи (w tłum. Reformy), przez krótki czas pełniąc funkcję jej redaktora naczelnego. Po wyodrębnieniu się w organizacji dwóch frakcji, usiłował pośredniczyć pomiędzy nimi, lecz bez większego sukcesu. Wkrótce po wybuchu powstania ilindeńskiego zaangażował się w społeczną kampanię w obronie bułgarskiej ludności zamieszkującej Macedonię, a także w zbiórkę środków na pomoc uchodźcom.
Podobnie jak i wielu innych członków Naczelnego Komitetu Macedońskiego (np. Trajko Kitanczew, Aleko Konstantinow, Michaił Takew, Nikoła Muszanow i Danaił Nikołaew), Lapczew był sympatykiem Partii Demokratycznej, założonej w 1896 przez Petka Karawełowa. Samego Karawełowa znał zresztą zapewne już od czasów nauki w Gimnazjum Płowdiwskim, ale bliższą znajomość z nim zawarł dopiero dzięki Alekowi Konstantinowowi. Z biegiem czasu został zaufanym przyjacielem rodziny Karawełowów.
W następnych latach był jednym z najaktywniejszych publicystów organu prasowego Partii Demokratycznej, gazety Пряпорец (w tłum. Proporzec). W okresie sprawowania władzy przez liberałów w 1900 zaangażował się w agresywną kampanię przeciwko rządowemu projektowi wprowadzenia dziesięcioprocentowego podatku (nazywanego w Bułgarii dziesięciną). Wkrótce po przejęciu rządów przez demokratów (1901–1902) podjął pracę w ministerstwie finansów i jako odpowiedzialny za podatki bezpośrednie doprowadził do zlikwidowania niepopularnej dziesięciny.
Po śmierci Petka Karawełowa na początku 1903 na czele Partii Demokratycznej stanął Aleksandyr Malinow, zaś funkcje wiceprzewodniczących przypadły Lapczewowi i Michaiłowi Takewowi. Stopniowo Lapczew zyskał sobie pozycję eksperta demokratów w dziedzinie polityki ekonomicznej.
Pierwszy rząd Aleksandyra Malinowa Na początku 1908 książę Ferdynand I powierzył Aleksandyrowi Malinowowi misję utworzenia samodzielnego rządu Partii Demokratycznej. Lapczewowi przypadło w nim stanowisko ministra handlu i rolnictwa. Po przeprowadzonych w czerwcu tego samego roku wyborach do Zwyczajnego Zgromadzenia Narodowego 14. kadencji, uzyskał także, po raz pierwszy w swej karierze, mandat posła.
jako minister i poseł Lapczew odegrał aktywną rolę w przygotowaniu ogłoszenia przez Księstwo Bułgarii, formalnie wciąż podległego Turcji, niepodległości. 6 września 1908 rząd skonfiskował linie kolejowe w Rumelii Wschodniej, które oficjalnie należały do Imperium Osmańskiego i były eksploatowane przez Kompanię Kolei Wschodnich (bułg. Компанията на източните железници). Decyzja gabinetu spowodowała zaostrzenie się stosunków między oboma krajami i częściową mobilizację. 28 września w Wiedniu doszło do spotkania między księciem Ferdynandem I, Malinowem i Lapczewem, podczas którego zapadła decyzja o ogłoszeniu niepodległości. Uroczysty akt dokonał się 5 października 1908 (lub 22 września według kalendarza juliańskiego, używanego w Bułgarii do 1916) w Wielkim Tyrnowie.
Wkrótce potem nastąpił okres nerwowych negocjacji z Imperium Osmańskim. 31 października Lapczew przybył do Stambułu jako szef bułgarskiej delegacji usiłującej rozwiązać spór, jednak rozmowy zostały zablokowane na skutek żądania przez Turcję ogromnej rekompensaty finansowej. Po pięciu miesiącach bezowocnego szukania kompromisu, 19 kwietnia 1909 Lapczew i Rifat Pasza, minister spraw zagranicznych Imperium Osmańskiego, podpisali wreszcie protokół stwierdzający przyznanie Bułgarii niepodległości.
Wysokość żądanej przez rząd turecki rekompensaty, wynoszącej 125 mln lewów, została odjęta Turcji od kontrybucji za przegraną wojnę z Rosją z 1877–1878. W zamian za to Bułgaria zobowiązała się zapłacić Rosji 88 mln lewów, którą to kwotę pożyczyła od centralnego banku rosyjskiego. Negocjacje Lapczewa z Kompanią Kolei Wschodnich trwały jeszcze kilka miesięcy i zakończyły się 26 czerwca. W rezultacie kompania otrzymała ok. 2 mln lewów w ramach kompensaty za znacjonalizowanie linii kolejowych.
Działalność Lapczewa na stanowisku ministra rolnictwa i handlu była niespójna. Z jednej strony bowiem zlikwidował on obowiązkowe związki rzemieślnicze i monopol solny, przyjął Ustawę o Miarach i Wagach oraz nową Ustawę o Górnictwie, która zaowocowała rozwojem wydobycia węgla w ciągu następnych dziesięcioleci, a także zapoczątkował nową ewidencję majątku rolnego. Z drugiej jednak strony prowadził także politykę interwencjonizmu. Jej przejawem było wprowadzenie akcyzy na rakiję oraz uchwalenie Ustawy o Ochronie, Wymierzaniu i Wykorzystaniu Pastwisk, w myśl której ziemie należące do gmin miały być przeznaczane przede wszystkim na uprawę paszy. Rząd kontynuował prowadzoną przez poprzednie gabinety od lat 90. politykę protekcjonizmu, zwłaszcza w obszarach preferencji, wobec miejscowych producentów w kwestii dostaw państwowych. W celu zminimalizowania korupcji władza usiłowała skupić w jeden organ należący do Ministerstwa Rolnictwa i Handlu wszystkie systemy preferencyjne, ale działania te nie zakończyły się sukcesem.
Drugi rząd Aleksandyra Malinowa 18 września 1910 premier Malinow zdecydował się na rekonstrukcję rządu. W nowym gabinecie Lapczew objął stanowisko ministra finansów. Chociaż piastował on urząd zaledwie nieco ponad pół roku, zdołał przeprowadzić kilka istotnych reform oraz utworzyć Bułgarski Centralny Bank Spółdzielczy, którego przeznaczeniem było udzielanie preferencyjnych kredytów krajowym spółdzielniom. Ponadto obniżył niektóre cła importowe, zwłaszcza na surowce przemysłowe, oraz zapewnił ograniczoną niezależność finansową gmin, w gestii których pozostawił dochody ze specjalnego podatku od kóz i owiec, z czesnego oraz z podatku drogowego.