thumb|Podkładki z otworami na szczycie thumb|Często ma maczugowaty kształt thumb Próchnilec maczugowaty (Xylaria polymorpha (Pers.) Grev.) – gatunek grzybów z rodziny próchnilcowatych (Xylariaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Xylaria, Xylariaceae, Xylariales, Xylariomycetidae, Sordariomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Gatunek ten został po raz pierwszy prawidłowo zdiagnozowany (jako Sphaeria polymorpha) przez Christiaana Persoona w Commentatio de Fungis Clavaeformibus w 1797 r. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1835 r. Robert Kaye Greville. Niektóre synonimy naukowe:
Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda.
Morfologia i rozmnażanie Morfologia Owocnikuje na nieregularnego kształtu, twardej, korkowatej podkładce o białym, włóknistym miąższu. Łacińska nazwa gatunkowa polymorpha oznacza różnokształtność. Xylaria polymorpha ma różne kształty, niejednokrotnie przypomina martwy ludzki palec o wysokości przeciętnie 3–10 cm, grubości ok. 2,5 cm (w angielskim języku gatunek ten nosi nazwę: palce nieboszczyka – dead man’s fingers). Powierzchnia jest ziarenkowata, u młodych okazów wiosną blada z białym szczytem, często szarawa od zarodników. Później staje się coraz bardziej ciemna, na koniec czarna i pomarszczona.
Rozmnażanie Wytwarza zarodniki zarówno płciowe, jak i bezpłciowe. Wiosną, w fazie anamorficznej, powierzchnia podkładki jest pokryta szarą warstwą konidiów (zarodniki bezpłciowe). Konidia o diploidalnej liczbie chromosomów są zielonkawoszare i mają wymiary 10–13×6–7 μm. Latem i jesienią wytwarza askospory o wymiarach 20–32 × 5–9 μm. Teleomorfa, w której powstają askospory, jest ciemniejsza, delikatnie kropkowana przez ujścia otoczni. Askospory mają haploidalną liczbę chromosomów. Wydostają się przez otwór na szczycie podkładki. Gatunki podobne próchnilec długotrzonkowy (Xylaria longipes) ma smuklejsze podkładki i rośnie głównie na martwych gałęziach klonu.
Występowanie i siedlisko Gatunek występujący na wszystkich kontynentach poza Afryką i Antarktydą. W Polsce pospolity.
Saprotrof. Polska nazwa rodzajowa (próchnilec) pochodzi od tego, że gatunki należące do tego rodzaju powodują próchnienie drewna. Podkładki całoroczne, teleomorfy dojrzewają jesienią na martwym drewnie liściastym, pniakach i korzeniach, zwłaszcza buka, dębu. Czasami wyrasta na drewnie zagrzebanym w ziemi, przez co sprawia wrażenie, że rośnie na ziemi.
Przypisy
Linki zewnętrzne Film poglądowy
Kategoria:Próchnilcowate Kategoria:Mykobiota Polski