Salome (gr. , Salōmē, ur. 14 n.e., zm. między 62 a 71) – przedstawicielka dynastii herodiańskiej. Wnuczka Heroda Wielkiego. Córka Heroda III i Herodiady. Znana głównie z roli, jaką odegrała przy śmierci Jana Chrzciciela – zachwycony tańcem Salome Herod Antypas, tetrarcha Galilei i Perei, obiecał spełnić każde jej życzenie, a ta – na polecenie matki – zażądała głowy żydowskiego proroka.

Życiorys Była córką Heroda III (Heroda Boethosa, Heroda z Rzymu, Heroda Filipa I) i jego żony Herodiady. Jej dziadem ze strony ojca i pradziadem ze strony matki był Herod Wielki. Dokładna data urodzenia Salome nie jest znana. Badacze sądzą, że przyszła na świat prawdopodobnie na początku I wiekuZob. J. Ciecieląg, Polityczne dziedzictwo Heroda Wielkiego, s. 132..

Jej matka porzuciła męża i między jesienią 27 a wiosną 30 roku poślubiła swojego stryja i szwagra – Heroda Antypasa, tetrarchę Galilei i Perei. Salome zamieszkała z matką i ojczymem.

Salome poślubiła swojego stryja Filipa, tetrarchę Batanei, Gaulanitydy, Trachonu i Paneas. Owdowiała w 34 roku. Zapewne w 53 roku poślubiła swojego innego krewnego Arystobula. Arystobul w tym czasie przebywał w Rzymie, dlatego sądzi się, że jego ślub mógł zbiec się z małżeństwem cesarza Nerona i Oktawii, którzy pobrali się w 53 rokuJ. Ciecieląg, Polityczne dziedzictwo Heroda Wielkiego, s. 157.. Istnieje hipoteza, według której żoną Arystobula została nie Salome III, ale nieznana bliżej Salome, córka Heroda Antypasa. Opiera się na założeniu, że Arystobul nie poślubiłby kobiety około pięćdziesięcioletniej i nie miał z nią trzech synów. Z drugiej strony wskazuje się, że źródła wyraźnie określają żonę Arystobula, a data narodzenia Salome nie jest dokładnie znanaHipoteza greckiego badacza N. Kokkinosa; zob. J. Ciecieląg, Polityczne dziedzictwo Heroda Wielkiego, s. 157..

Pod koniec 54 roku Salome została królową Armenii Mniejszej, ponieważ cesarz Neron nadał to królestwo jej mężowi Arystobulowi. Zachowały się monety przedstawiające Salome jako królową Armenii. Datowane są na „Rok 3”, czyli 56/57; wizerunek żydowskiej księżniczki znajdował się na rewersie.

W 57 roku Arystobul otrzymał Chalkis (), dawniej należące do jego ojca. W ten sposób Salome została królową Chalkis. W połowie 71 roku utracił Armenię Mniejszą.

Salome z małżeństwa z Arystobulem miała trzech synów: Heroda VII, Agryppę IV, Arystobula IV.

Wywód genealogiczny

Rola przy śmierci Jana Chrzciciela Kiedy oczarowany jej tańcem ojczym, Herod Antypas, przyrzekł spełnić każde jej życzenie, za namową matki Salome zażądała głowy Jana Chrzciciela, którą podano jej na tacy. Motyw Salome pojawia się często w malarstwie, muzyce i w literaturze jako biblijny motyw odnoszący się do krwawego erotyzmu i mrocznej zmysłowości.

Salome w literaturze pięknej Salome pojawia się w takich utworach literackich jak: Ysengrimus Nivardusa (XIII wiek), Wunderlich Traum von einem grossen Narrennest Abrahama a Sancta Clara (1703), dramat Der Todd Johannes des Täufers L. F. Hudemanna (1771), Die ewige Jüdin Karla Gutzkowa (1869), sonet La Danseuse T. de Banville'a (1870), opowiadanie Hérodiade Gustawa Flauberta (1871), satyra Salome J. Laforgue (1887), Salome Oscara Wilde’a (1893) Der Täufer R.G. Brunsa (1896), poemat epicki Salome Castro e Almeidasa (1896) poemat Salome Jana Kasprowicza (1899) wiersz Salome T. Suse'a (1901), poemat dramatyczny Uczta Herodiady Jana Kasprowicza (1905), Salomé Guillaume’a Appolinaire’a (1913), Księżniczka żydowska Wacława Grubińskiego (1926), powieść Wielki rybak Lloyda C. Douglasa (1948), powieść Poncjusz Piłat Paula L. Maiera (1968). wiersz Salome Jacka Kaczmarskiego (1978).

Salome w malarstwie Obraz Artysta Tytuł Rok Miejsce 100px Spinello Aretino Uczta Heroda 1385 Muzeum Sztuk Pięknych – Budapeszt 100px Masolino Uczta Heroda 1435 (fresk) Baptistery – Castiglione Olona 100px Rogier van der Weyden Ścięcie Jana Chrzciciela 1446-53 Gemaeldegalerie – Berlin 100px Filippo Lippi Uczta Heroda (fresk) 1460-64 Katedra – Prato 100px Giovanni di Paolo Salome prosząca o głowę Jana Chrzciciela ok. 1450 Art of Institute – Chicago 100px Giovanni di Paolo Uczta Heroda ok. 1453 National Gallery – Londyn 100px Benozzo Gozzoli Taniec Salome 1461-2 National Gallery of Art – Waszyngton 100px Hans Memling Ścięcie Jana Chrzciciela 1474-9 Memlingsmuseum – Brugia 100px Sandro Botticelli Salome z głową św. Jana Chrzciciela ok. 1488 Uffizi – Florencja 100px Andrea Solari Salome z głową św. Jana Chrzciciela 1507 Luwr – Paryż 100px Sebastiano del Piombo Salome z głową Jana Chrzciciela 1510 National Gallery – Londyn 100px Cesare da Sesto Salome 1510-20 National Gallery – Londyn 100px Giampietrino Salome ok. 1510-30 National Gallery – Londyn 100px Alonso Berruguete Salome 1512-6 Uffizi – Florencja Hans Fries Ścięcie Jana Chrzciciela 1514 Kunstmuseum – Bazylea 100px Tycjan Salome z głową Jana Chrzciciela 1515 Galleria Doria Pamphili – Rzym 100px Tycjan Salome z głową Jana Chrzciciela ok. 1560 Prado – Madryt 100px Tycjan Salome z głową Jana Chrzciciela ok. 1560-1570 National Museum of Western Art 100px Bernardino Luini Salome z głową św. Jana Chrzciciela 1510-20 Museum of Fine Art – Boston 100px Bernardino Luini Herodiada 1527-31 Uffizi – Florencja 100px Lucas Cranach starszy Salome ok. 1530 Muzeum Sztuk Pięknych – Budapeszt Antonio Campi Ścięcie Jana Chrzciciela ok. 1571 San Paolo Converso – Mediolan Joseph Heintz Salome z głową Jana Chrzciciela 1600-5 Kunsthistorisches Museum – Wiedeń 100px Caravaggio Salome z głową św. Jana Chrzciciela ok. 1607 National Gallery – Londyn 100px Caravaggio Salome z głową Jana Chrzciciela ok. 1609 Palazzo Real – Madryt 100px Giovanni Battista Caracciolo Salome otrzymująca głowę Jana Chrzciciela 1617 Uffizi – Florencja 100px Jacob Hogers Salome tańcząca przed Herodem 1630-55 Rijksmuseum – Amsterdam 100px Leonaert Bramer Salome z głową św. Jana Chrzciciela 1630 Musee des Beaux-Arts – Nîmes 100px Peter Paul Rubens Uczta Heroda 1633 National Galleries of Scotland – Edynburg Massimo Stanzione Ścięcie Jana Chrzciciela ok. 1634 Prado – Madryt Massimo Stanzione Salome z głową Jana Chrzciciela Manchester City Galleries – Manchester 100px Guido Reni Salome z głową św. Jana Chrzciciela 1639-1640 Art Institute of Chicago – Chicago 100px Guido Reni Salome z głową św. Jana Chrzciciela 1630-1635 Galleria Nazionale d’Arte Antica – Rzym 100px Bartłomiej Strobel Uczta u Heroda i ścięcie św. Jana Chrzciciela 1639-42 Prado – Madryt Matthias Stomer Salome otrzymująca głowę Jana Chrzciciela ok. 1640 National Gallery – Londyn Matthias Stomer Salome z głową Jana Chrzciciela Palazzo Ruspoli – Rzym 100px Matthias Stomer Salome z głową Jana Chrzciciela Palazzo Bianco – Genua 100px Carlo Dolci Salome z głową św. Jana Chrzciciela 1665-70 Royal Callection – Windsor 100px Mattia Preti Salome z głową św. Jana Chrzciciela Ringling Museum of Art. – Sarasota 100px Paul Delaroche Herodiada 1843 Wallraf-Richartz-Museum – Kolonia 100px Henri Regnault Salome 1870 Metropolitan Museum of Art – Waszyngton 100px Henry Lévy Herodiada 1872 Musée des Beaux-Arts – Nancy 100px Gustave Moreau Salome tańcząca przed Herodem 1875 Musee Gustave Moreau – Paryż 100px Maurycy Gottlieb Taniec Salome 1879 Muzeum Narodowe w Kielcach 100px Aubrey Beardsley Punkt kulminacyjny 1894 Kolekcja prywatna

Salome w muzyce opera Herodiada Jules’a Masseneta (1881) opera Salome Richarda Straussa (1901) balet La tragedie de Salome Florenta Schmitta (1907) piosenka Salome czeskiego pieśniarza Karela Kryla (1965) piosenka Salome brytyjskiego muzyka Petera Doherty’ego (2009) Salome pojawia się w piosence The Satanist zespołu Behemoth„O sweet Salome I beckon thee Bring forth thy heinous offering Without your love So incomplete Corrupt me with your dignity”

Przypisy

Bibliografia

Pius Czesław Bosak, Postacie Nowego Testamentu. Słownik-konkordancja, Poznań-Pelplin 1996, s. 624-625. Jerzy Ciecieląg, Polityczne dziedzictwo Heroda Wielkiego. Palestyna w epoce rzymsko-herodiańskiej, Kraków 2002, według indeksu.

Peter Calvocoressi, Kto jest kim w Biblii, Łódź: Wydaw. Łódz., 1992.

Kategoria:Dynastia herodiańska Kategoria:Postacie Nowego Testamentu Kategoria:Starożytni Żydzi Kategoria:Urodzeni w I wieku Kategoria:Nieznana data śmierci