Kościół Matki Boskiej Bolesnej w Gdyni – kościół rzymskokatolicki znajdujący się w gdyńskiej dzielnicy Orłowo przy ulicy ks. Stanisława Zawackiego. Należy do dekanatu Gdynia Orłowo w archidiecezji gdańskiej. Pierwotnie był to kościół ewangelicki.
Opis Świątynia powstała dla parafii ewangelickiej w Małym Kacku i zaliczana jest do najstarszych ośrodków protestanckich na obszarze dzisiejszej Gdyni. Kościół zbudowano w latach 1568–1572, zapewne z fundacji gdańskiej rodziny patrycjuszowskiej Rosenbergów, dzierżawiącej wieś. Była to początkowo niewielka, jednonawowa świątynia z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, wzniesiona z kamienia polnego dla ludności związanej z miejscowym ośrodkiem rzemieślniczo-przemysłowym nad Kaczą. Z dawnego wyposażenia do dziś przetrwała manierystyczna, rzeźbiona i polichromowana ambona z 1648
Pierwszym znanym z nazwiska pastorem parafii był Joachim Pensky, pełniący posługę w latach 1619–1634. W kolejnych stuleciach w Małym Kacku pracowało wielu pastorów pochodzących m.in. z Gdańska, Grudziądza, Mazur, Litwy i Prus Wschodnich; najdłużej, w latach 1777–1827, urzędował Chrystian Hermann z Kwidzyna. Około 1700 parafia liczyła 1200–1500 wiernych, a obok języka niemieckiego w czynnościach kościelnych miał być używany także język polski. Wierni mieszkający poza samą osadą napotykali jednak trudności, ponieważ musieli ponosić opłaty na rzecz miejscowych proboszczów katolickich, a niekiedy byli zmuszani do chrztów i ślubów w kościołach katolickich.
Od 1817 parafia weszła w skład pruskiego Kościoła ewangelicko-unijnego, łączącego luteran i ewangelików reformowanych. Szczyt jej rozwoju przypadł na XIX w., kiedy obejmowała nie tylko obszar dzisiejszej Gdyni, lecz także rozwijający się Sopot, gdzie w 1871 powstała kaplica filialna. W tym czasie kościół w Małym Kacku rozbudowano: otrzymał fachwerkową nawę, wieżę z dwoma dzwonami oraz nowe organy. Przed usamodzielnieniem się parafii sopockiej w 1890 zbór liczył 5650 wiernych, posiadał cmentarze w Małym Kacku i Sopocie oraz szkoły wyznaniowe w Małym Kacku, Chyloni, Gdyni i Sopocie.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości parafia od 1920 r. należała do Ewangelickiego Kościoła Unijnego z władzami w Poznaniu. Wchodziła w skład superintendentury (diecezji) Wejherowo Ewangelickiego Kościoła UnijnegoStefan Grelewski, Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce współczesnej, Lublin 1937, s. 332.. W Gdyni osiedlali się jednak również wierni Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, którzy podejmowali próby zorganizowania własnego polskiego duszpasterstwa. Od 1931 pastorem był ks. Zenon Kuske, który wprowadził nabożeństwa w języku polskim odprawiane co dwa tygodnie; przyczyniło się to do powstania odrębnego polskiego zboru ewangelicko-augsburskiego w Gdyni. W latach 30. XX w. parafia, funkcjonująca od 1937 r. pod nazwą Gdynia-Orłowo, liczyła około 300–340 wiernych.
W okresie międzywojennym kościół był także okazjonalnie udostępniany na nabożeństwa szwedzkie, a na miejscowym cmentarzu grzebano zmarłych w Gdyni zagranicznych marynarzy wyznania protestanckiego. Podczas obrony Gdyni we wrześniu 1939 r. spalona została plebania. Księgi kościelne parafii ewangelickiej z lat 1661–1943 oraz kronika parafialna trafiły do Centralnego Archiwum Ewangelickiego w Berlinie.
W 1945 świątynia została przejęta przez katolików. W 1949 kościół został rozbudowany przez ówczesnego proboszcza ks. Kwiatkowskiego. W 1952 został powiększony cmentarz, a w roku 1955 została dobudowana wieża. Kościół otrzymał wtedy dwa nowe, drewniane ołtarze: dwa boczne i jeden główny. Obecnie stary ołtarz główny został zastąpiony marmurowym i znajduje się w kaplicy pod wieżą. W wieży znajdują się trzy dzwony: dwa z 1987 odlane w Węgrowie i jeden z 2008 odlany w Taciszowie. Prócz nich w kaplicy pod wieżą znajduje się jeszcze jeden dzwon o imieniu Izajasz, pochodzący z czasów, gdy był to kościół ewangelicki.
Dekretem biskupim z dnia 1 lipca 2019 arcybiskupa Sławoja Leszka Głódzia – Metropolity Gdańskiego – kościół został mianowany siedzibą dekanatu, a jej proboszcz dziekanem.
Przypisy
Bibliografia
Matki Boskiej Bolesnej Matki Boskiej Bolesnej Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Matki Bożej Bolesnej Kategoria:Dawne kościoły protestanckie w województwie pomorskim Kategoria:Orłowo (Gdynia) Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo pomorskie)