Dubhe (Alfa Ursae Majoris, α UMa) – druga pod względem jasności gwiazda w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. Wchodzi w skład asteryzmu Wielkiego Wozu. Jest oddalona o około 123 lata świetlne od Słońca.
Nazwa Tradycyjna nazwa gwiazdy, Dubhe, pochodzi z języka arabskiego. Słowo oznacza „niedźwiedź” i jest fragmentem dłuższej frazy oznaczającej „grzbiet Wielkiej Niedźwiedzicy”. Bliższa oryginału forma Dubb pojawiła się w średniowiecznych tablicach alfonsyńskich. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 formalnie zatwierdziła użycie nazwy Dubhe dla określenia tej gwiazdy.
Charakterystyka obserwacyjna mały|lewo|Położenie w gwiazdozbiorze Jest to najdalej wysunięta na północ gwiazda Wielkiego Wozu. Wraz z sąsiednią gwiazdą Merak (Beta Ursae Majoris) pomaga znaleźć na niebie słabszą Gwiazdę Polarną, czemu para ta zawdzięcza nazwę „wskaźników”. Dla obserwatorów powyżej 32°45′N (m.in. w całej Europie) gwiazdy te nigdy nie zachodzą.
Gwiazda ta wyróżnia się zauważalnie pomarańczową barwą wśród białych gwiazd Wielkiego Wozu. Dubhe i Alkaid mają także odmienny ruch własny niż pięć pozostałych gwiazd tworzących asteryzm i w czasie rzędu dziesiątek tysięcy lat jego wygląd zmieni się nie do poznania.
Charakterystyka fizyczna Jest to gwiazda poczwórna, system tworzą dwie gwiazdy spektroskopowo podwójne.
Główny składnik, Alfa Ursae Majoris A, czyli właściwa Dubhe, to żółty olbrzym należący do typu widmowego G9 o wielkości obserwowanej 2,00. Ma on temperaturę 4500 K, jasność 300 razy większą niż jasność Słońca i 30 razy większy promień. Masa tej gwiazdy jest ponad czterokrotnie większa niż masa Słońca. Opuściła ona już ciąg główny, a w jej jądrze trwa synteza helu w węgiel.
Alfa Ursae Majoris B to biała gwiazda ciągu głównego o typie widmowym A7,5, wielkości 4,91 i masie 1,6–1,7 masy Słońca. Na niebie jest oddalona od olbrzyma o 0,7 sekundy kątowej (pomiar z 2014 roku). Gwiazdy te krążą wokół wspólnego środka masy, dzieli je odległość około 23 au od siebie, a jeden obieg zajmuje im 44 lata.
Ponad 400 razy dalej znajduje się gwiazda podwójna oznaczona HD 95638, również będąca składnikiem układu. Ma ona typ widmowy F7 V i wielkość gwiazdową 7,19, jest oddalona o 380,6″ od olbrzyma. Jej widmo ukazuje, że układ ten tworzą dwie gwiazdy okrążające wspólny środek masy co 6 dni.
Zobacz też Lista gwiazd w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy Lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach Najjaśniejsze gwiazdy
Przypisy
UMa, α Kategoria:Gwiazdozbiór Wielkiej Niedźwiedzicy Kategoria:Gwiazdy poczwórne Kategoria:Gwiazdy spektroskopowo podwójne Kategoria:Gwiazdy typu widmowego A Kategoria:Gwiazdy typu widmowego G Kategoria:Gwiazdy typu widmowego F Kategoria:Karły Kategoria:Olbrzymy