Ksenobiotyki (z gr. ksenos – obcy i bios – życie) – związki chemiczne, które są obce dla organizmu i nie spotyka się z nimi w naturze, nie są przez niego wytwarzane, a które jednocześnie wykazują aktywność biologiczną. Zalicza się do nich leki i wiele szkodliwych substancji wprowadzonych sztucznie do środowiska (trucizny, kancerogeny, mutageny, teratogeny).
Czasem ksenobiotykami określa się wszystkie substancje, także pochodzenia naturalnego, które nie są wytwarzane przez organizm.
Główne grupy ksenobiotyków
leki (np. antybiotyki, cytostatyki, leki bardzo silnie działające) pestycydy zanieczyszczenie środowiska pochodzenia organicznego i nieorganicznego (np. dioksyny, polichlorowane bifenyle) czynniki narażenia zawodowego
Metabolizm ksenobiotyków Znajomość losów ksenobiotyków w organizmie jest kluczowa w farmacji, farmakologii, medycynie i toksykologii.
Etapy metabolizmu ksenobiotyków: wchłanianie (absorpcja) rozprowadzenie po organizmie (dystrybucja) przemiany biochemiczne (biotransformacja) wydalanie
Większość ksenobiotyków ulega w organizmie zwierzęcym, także u ludzi biotransformacji, z wyjątkiem związków silnie polarnych (np. kwas ftalowy) lub lotnych, takich jak eter etylowy, które w organizmie ulegają biokumulacji w tkance tłuszczowej m.in. niektóre pestycydy chloroorganiczne, dioksyny.
Etapy biotransformacji Przemiany ksenobiotyków obejmuje:
faza I – utlenianie, redukcja, hydroliza faza II – reakcja sprzęgania
Zobacz też metabolizm leków
Przypisy
Kategoria:Toksykologia