Wasilków

Wasilków – miasto w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wasilków. Zaliczane do aglomeracji białostockiej. Według danych GUS z 1 stycznia 2024 roku Wasilków liczył 12 768 mieszkańców.

Położenie Wasilków położony jest w centralno-wschodniej części województwa podlaskiego, w dolinie rzeki Supraśli, przy drodze krajowej nr 19. Od Białegostoku oddalony jest o 3 km, od Czarnej Białostockiej o 14, a od Sokółki o 32 km.

Miasto królewskie położone było w końcu XVIII wieku w starostwie niegrodowym wasilkowskim w powiecie grodzieńskim województwa trockiegoВялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 96.. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.

Historia lewo|mały|ul. Białostocka w Wasilkowie lewo|mały|Kościół Rzymskokatolicki pw. Przemienienia Pańskiego w Wasilkowie lewo|thumb|Kościół Najświętszej Marii Panny Matki Miłosierdzia lewo|mały|Cmentarz Rzymskokatolicki w Wasilkowie

Badania archeologiczne wskazują, że pierwsi osadnicy na terenie Wasilkowa pojawili się już w mezolicie. Pierwsze osadnictwo występowało tu w XIII-XIV wieku. Po 1509 r. obszar na zachód od rzeki Sokołdki był kolonizowany przez Mikołaja Radziwiłła, który zbudował sobie dwór nad tą rzeczką. Od 1512 r. na zachód od niej rozciągała się posiadłość Samuela Lenca Samotyi (dziś Leńce). Niedługo potem miejsce u ujścia Sokołdki, w którym wcześniej znajdowały się stajnie królewskie, Radziwiłł oddał wójtowi dobrzyniewskiemu Łukaszowi Kurzenieckiemu, który w 1536 r., wyrąbał tam las pod pole „pod ostupom Vasilkovom”. Miasto zostało założone na polecenie Zygmunta Augusta w 1566 roku, a 8 grudnia 1566 otrzymało prawa miejskie. Starostą był Hiob Bretfus, nadworny architekt króla Zygmunta I Starego. Od tej pory mieszkańcy mieli sądzić się i rządzić według prawa magdeburskiego. Miasto otrzymało też herb, którym mogło pieczętować dokumenty oraz prawo pobierania ceł i myt. Miasto powstało w miejscu wcześniej niezamieszkanym, a zasiedlili je ludzie z Goniądza, Tykocina i Białegostoku. Dwa dni później utworzono parafię. W 1566 w Wasilkowie wzniesiono drewnianą cerkiewStrona parafii – Historia., a w 1567 roku zbudowano tu pierwszy kościół (również drewniany). W roku 1576 starostą został Łukasz Górnicki.

Miasto królewskie w 1782 rokuMagazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 15..

W połowie XVII wieku miasteczko zamieszkiwało około 500 mieszkańców. Przed I rozbiorem Polski w Wasilkowie mieszkało już 1500 osób, w tym ok. 100 unitów i 150 Żydów. Po III rozbiorze w 1795 roku Wasilków włączony został do Prus, a w 1807 do zaboru rosyjskiego.

W roku 1880 Wasilków liczył 3880 mieszkańców. 5 maja 1895 roku pożar strawił pół miasta. Pod koniec XIX wieku Wasilków liczył 3918 mieszkańców, z czego połowa była katolikami. Miasto powróciło do Polski po odzyskaniu niepodległości w 1918. W 1921 mieszkańców było 3903. Były tu kościół katolicki, cerkiew i synagoga. W 1929 działały fabryki sukna, młyny i tartaki.

Synagoga przy ul. Wojtachowskiej powstała w połowie XVIII wieku. Był to budynek murowany. W 1941 Niemcy bożnicę spalili.

W 1939 liczba mieszkańców wynosiła 5174.

16 września 1939 Wasilków zaatakowany został przez wojska niemieckie, tydzień później wkroczyła Armia Czerwona. W sierpniu 1941 roku Niemcy utworzyli tam getto dla ludności żydowskiej, w którym przebywało ponad 1000 osób. Getto zostało zlikwidowane 2 listopada 1942. Żydzi zostali wywiezieni do obozu przejściowego w Białymstoku, a stamtąd do obozu zagłady w Treblince.

W wyniku działań wojennych Wasilków zniszczony został w około 20 procentach, a liczba mieszkańców wyniosła 3948 osób.

Historia włodarzy WŁODARZE GMINY WASILKÓWHistoria włodarzy gminy WasilkówOD KIEDYDO KIEDYDANE WŁODARZAPEŁNIONA FUNKCJA1569 r.Brak danychWalenty ŚlepowronBurmistrz1668 r.1668 r.Maciej HuryłowiczBurmistrz1668 r.1668 r.Wojciech GrotkowskiBurmistrz1669 r.Brak danychAndrzej KożuchowskiBurmistrz1866 r.Brak danychMichał PoznańskiBurmistrz1914 r.Brak danychFeliks RadziszewskiBurmistrz1918 r.Brak danychMeszka SzternfeldBurmistrz1920 r.1924 r.Dominik SobolewskiBurmistrz1925 r.1926 r.Stanisław WinciorekBurmistrz1926 r.1929 r.Izydor GodlewskiBurmistrz1929 r.1932 r.Michał GodlewskiBurmistrz1932 r.1934 r.p. RogowskiBurmistrz1934 r.Brak danychJózef GrabowskiBurmistrz1944 r.1945 r.Michał GodlewskiBurmistrz1945 r.1945 r.Stanisław ZawadzkiBurmistrz1946 r.1947 r.Władysław MatyszewskiBurmistrz1947 r.1947 r.Stefan DawidziukBurmistrz1947 r.1947 r.Jan Żukowskip.o. Burmistrza1947 r.1950 r.Stanisław BaturoBurmistrz1950 r.1953 r.Mikołaj GrygorczukPrzewodniczący Miejskiej Rady Narodowej1953 r.1953 r.Marian SadowskiPrzewodniczący Miejskiej Rady Narodowej1953 r.1954 r.Jan SańczykPrzewodniczący Miejskiej Rady Narodowej1954 r.1955 r.Eryk KopałaPrzewodniczący Miejskiej Rady Narodowej1955 r.1968 r.Kazimierz JurgielaniecPrzewodniczący Miejskiej Rady Narodowej1968 r.1969 r.Szymon SzatyłowiczPrzewodniczący Miejskiej Rady Narodowej1969 r.1971 r.Teodor SadowskiPrzewodniczący Miejskiej Rady Narodowej1971 r.1972 r.Jerzy SawickiPrzewodniczący Miejskiej Rady Narodowej1973 r.1982 r.Eugeniusz SawickiNaczelnik powoływany przez Wojewodę1982 r.1990 r.Galina DondziłoNaczelnik powoływany przez Wojewodę1990 r.1993 r.Józef Bychowski s. JózefaBurmistrz1993 r.2014 r.Antoni PełkowskiBurmistrz2014 r.2018 r.Mirosław BielawkiBurmistrz2018 r.obecnieAdrian ŁuckiewiczBurmistrz mały|Zalew w Wasilkowie

Demografia Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku miasto zamieszkiwało 3903 osoby, wśród których 2469 było wyznania rzymskokatolickiego, 481 prawosławnego, 3 ewangelickiego a 950 mojżeszowego. Jednocześnie 3348 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 23 białoruską, 514 żydowską, 17 rosyjską i jeden czeską. Było tu 713 budynków mieszkalnych.

Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto liczyło 12 831 mieszkańcówGłówny Urząd Statystyczny.. Demografia rok ludność połowa XVII w. 500 1772 1500 1799 ok. 1500 1846 1916 1860 1381 1877 1500 1880 3880 1891 3335 1897 3918 1899 4828 1910 5314 1921 3903 Demografia rok ludność 1927 3903 1931 4801 1937 5100 1939 5574 1939 5174 1946 3948 1956 3648 2004 8751 2012 10 306 2014 11 106202212 559202412 831 mały|Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej "Święta Woda" w Wasilkowie thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Wasilkowa w 2014 roku

Zabytki mały|Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła Renesansowy układ przestrzenny miasta – najstarszy i najcenniejszy zabytek miasta zaprojektowany w ramach pomiary włócznej. Kościół parafialny pw. Przemienienia PańskiegoPodlaski Rejestr Zabytków. Parafia Najświętszej Maryi Panny Matki Miłosierdzia w Wasilkowie Cerkiew prawosławna pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła (parafialna) Sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej w Świętej Wodzie Cmentarz rzymskokatolicki z końca XIX wieku Cmentarz żydowski przy ul. Słowackiego z drugiej połowy XIX wieku (w Wasilkowie istniały jeszcze dwa kirkuty – przy ul. Polnej i przy ul. Supraślskiej – które zostały zniszczone podczas wojny i nie są uznane za zabytki) mały|Cmentarz żydowski w Wasilkowie

Oświata i edukacja

Szkoły Podstawowe Szkoła Podstawowa im. Króla Zygmunta Augusta w Wasilkowie – to największa placówka oświatowa w gminie. Na murach szkoły w 2019 roku wykonany został mural, którego tematyka nawiązuje do historii Wasilkowa oraz aktywności uczniówSzkoła Podstawowa im. Króla Zygmunta Augusta w Wasilkowie. Szkoła Podstawowa Nr 1 im. ks. Wacława Rabczyńskiego w centrum miastaSzkoła Podstawowa Nr 1 im. ks. Wacława Rabczyńskiego w Wasilkowie.

Przedszkola Przedszkole "Słoneczne" w Wasilkowie - mieści się w dwóch punktach: przy ul. Polnej 1/4c oraz przy ul. Sienkiewicza 24 w WasilkowiePrzedszkole "Słoneczne" w Wasilkowie. Publiczne Przedszkole "Tekakwita" z Oddziałami Integracyjnymi w Wasilkowie posiada trzy placówki przedszkolne: przy ul. Kościelnej 55, przy ul. Rynek Kilińskiego 19 oraz przy ul. Białostockej 1APubliczne Przedszkole "Tekakwita" z Oddziałami Integracyjnymi w Wasilkowie. Niepubliczne przedszkole „Happy” wraz z oddziałami integracyjnymi posiada w Wasilkowie dwie placówki: przy ul. Nadawki 1 oraz przy ul. Białostockiej 106ANiepubliczne przedszkole „Happy” w Wasilkowie.

Żłobki W 2025 roku na terenie gminy Wasilków funkcjonują niepubliczne żłobki, które są dofinansowywane przez gminę WasilkówDotacja do żłobków niepublicznych w gminie Wasilków. Niepubliczny Żłobek MiniMontessori posiada dwie placówki żłobkowe w Wasilkowie: przy ul. Białostockiej 106 oraz przy ul. Nadawki 1ANiepubliczny Żłobek MiniMontessori. Niepubliczny Żłobek „Happy” posiada dwie placówki żłobkowe w Wasilkowie: przy ul. Nadawki 1 oraz przy ul. Białostockiej 106ANiepubliczny Żłobek „Happy” w Wasilkowie. Niepubliczny Żłobek „Wesołe Robaczki” w Wasilkowie przy ul. Białostockiej 98Niepubliczny Żłobek „Wesołe Robaczki” w Wasilkowie

Kultura i rekreacja mały|Festiwal Rzeka Ognia w Wasilkowie Instytucje kultury w Wasilkowie Miejski Ośrodek Animacji Kultury w Wasilkowie przy ul. Żurawiej 13 w WasilkowieMiejski Ośrodek Animacji Kultury w Wasilkowie., Miejska Biblioteka Publiczna im. prof. Haliny Krukowskiej przy ul. Białostockiej 19 w WasilkowieMiejska Biblioteka Publiczna w Wasilkowie. Sala widowiskowa Publicznego Przedszkola Słonecznego w WasilkowieSala widowiskowa Publicznego Przedszkola Słonecznego w Wasilkowie.

Muzea Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej Muzeum Dziejów Ziemi (Jurajski Park Dinozaurów w Wasilkowie) Izba Pamięci ks. Wacława Rabczyńskiego - Kościół pw. NMP Matki Miłosierdzia w WasilkowieKościół Najświętszej Marii Panny Matki Miłosierdzia w Wasilkowie

Na terenie miasta Wasilków od 2023 roku zlokalizowane są trzy stacje miejskiego systemu wypożyczania rowerów BiKeR. System obejmuje swoim zasięgiem gminy Wasilków, Choroszcz, Juchnowiec Kościelny, Supraśl oraz miasto Białystok.

Transport mały|Budynek dworca kolejowego w Wasilkowie Do przejścia granicznego z Białorusią w Kuźnicy przez Białystok do Rzeszowa biegnie trasa drogi krajowej nr 19, która mija Wasilków obwodnicą.

W mieście przy linii kolejowej nr 6 Zielonka – Kuźnica Białostocka znajduje się stacja kolejowa Wasilków.

Transport wewnątrz gminy realizowany jest przez Białostocką Komunikację Miejską Komunikacja Miejska, Gmina Wasilków obsługiwana jest przez linie autobusowe nr 100, 102, 108, 122, 132, 142 - dane na dzień 17.11.2025 oraz autobusowe linie wewnętrzne Gminy Wasilków Autobusowa komunikacja wewnętrzna Gminy Wasilków, linie autobusowe W1, W2, W3. Dane na dzień 17.11.2025 .

Sport Na terenie Gminy Wasilków działają Kluby Sportowe: W 1946 w mieście założono obecny klub sportowy KS Wasilków, występujący w swojej historii także pod nazwami Łoś, Włókniarz, MZKS, KP (Klub Piłkarski) Wasilków. UKS Set Wasilków- Uczniowski Klub Sportowy "SET" Wasilków to klub siatkarski dla dzieci i młodzieżyUKS Set Wasilków. Kyokushin Team Karate WasilkówKyokushin Team Karate Wasilków KS Studzianki - Klub Sportowy Piłki Nożnej Studzianki działający przy Publicznej Szkole Podstawowej im. Janusza Korczaka w StudziankachKlub Sportowy Studzianki. Stowarzyszenie KS Zaszachowani - Szachowy Klub Sportowy w WasilkowieStowarzyszenie Klub Sportowy Zaszachowani

Ludzie związani z Wasilkowem

Przypisy Główny Urząd Statystyczny (GUS) – dane za rok 2022.

Linki zewnętrzne

Serwis gminy i miasta Jurajski Park Dinozaurów (Muzeum Dziejów Ziemi)

Kategoria:Wsie ekonomii grodzieńskiej Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo trockie) Kategoria:Miasta lokowane przez Zygmunta II Augusta Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVI wieku Kategoria:Miasta w województwie podlaskim Kategoria:Starostwo wasilkowskie (I Rzeczpospolita)