Henryk Bielski

Henryk Bielski (ur. 19 stycznia 1935 we Lwowie, zm. 3 marca 2025) – reżyser filmowy.

Życiorys Należał do Zespołu Pieśni i Tańca „Mazowsze”, z którym występował w kraju i za granicą w latach 1950–1958. Wraz z innymi członkami zespołu, wystąpił w filmie dokumentalnym „Mazowsze” (1951) oraz w „Przygodzie na Mariensztacie” (1953). Podczas pracy w „Mazowszu” ukończył Średnią Szkołę Muzyczną w Warszawie oraz Zawodowe Studium Szkoleniowe przy Państwowym Zespole Pieśni i Tańca „Mazowsze” im. Tadeusza Sygietyńskiego.

W 1962 ukończył studia we Wszechzwiązkowym Państwowym Instytucie Kinematografii w Moskwie. Wychowany przez doświadczenia zdobyte w moskiewskiej szkole filmowej, należał do nielicznego grona polskich twórców wykształconych w ZSRR, co wywarło trwały wpływ na jego późniejszy styl – surowy, zanurzony w tradycji radzieckiego realizmu, a zarazem przenoszący ten model na polskie realia.

Już w czasie studiów zaczął współpracę z warszawskimi Zespołami Filmowymi, pracując jako asystent Stanisława Barei na planie komedii Mąż swojej żony (1960). W 1962 asystował Janowi Rybkowskiemu przy filmie Spotkanie w Bajce. Od tamtej pory był etatowym pracownikiem Przedsiębiorstwa Realizacji Filmów „Zespoły Filmowe”, początkowo Zespołu Kadr, gdzie współpracował m.in. z Jerzym Kawalerowiczem, a następnie Zespołu Iluzjon. W 1976 zrealizował swój pierwszy film fabularny – Hasło – osadzoną w scenerii Bieszczadów opowieść o ludzkiej chciwości.

Brał udział w licznych festiwalach filmowych w kraju oraz za granicą, m.in. w MFF w Taszkencie (1982) w MFF w Moskwie (1983), a także w festiwalu w Karlowych Warach (1986). Ponadto jego filmy były prezentowane na festiwalach w Gdańsku i Krakowie. W 1975 otrzymał medal na festiwalu w Wołgogradzie.

Współpracował przy wielu znanych produkcjach filmowych, spośród których można wymienić m.in. Hrabina Cosel, Przerwany lot Leonarda Buczkowskiego, Faraona Jerzego Kawalerowicza, Jarzębinę czerwoną Ewy i Czesława Petelskich oraz Zapamiętaj imię swoje Siergieja Kołosowa.

W jego dorobku szczególne miejsce zajmują filmy ukazujące życie grup funkcjonujących na marginesach miasta, wsi czy szerzej – cywilizacji. Z empatią i wyrazistością portretował bieszczadzkich smolarzy (Hasło, real. 1976), mieszkańców warszawskiej Pragi (Koty to dranie, real. 1978), społeczność PGR-u (Chrześniak, real. 1985) czy dramatyczny związek matki i syna w kultowej Balladzie o Januszku (serial z 1987). Ten konsekwentny wybór tematyki – skupionej na doświadczeniu niższych warstw społecznych – przez lata sytuował jego twórczość poza centrum polskiej krytyki filmowej, przywiązanej do perspektywy inteligenckiej.

Chociaż Henryka Bielskiego interesowała przede wszystkim fabuła, miał w swoim dorobku również niezwykle istotny dla mieszkańców stolicy film dokumentalny – Spotkania z Warszawą w reżyserii Jana Łomnickiego, zrealizowany w 1966.

Zajmował się również reżyserią teatralną. W latach 90. pracował w Teatrze Lalki i Aktora „Kubuś” w Kielcach, gdzie wyreżyserował m.in. sztuki Ja, Feuerbach na podstawie dramatu Tankreda Dorsta oraz Królewnę Śnieżkę w oparciu o baśń braci Grimm. W 2010 roku był członkiem jury na II Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Lalek „Złota Magnolia” w Szanghaju.

Jest laureatem m.in. Nagrody I stopnia MON, Nagrody Pokoju na XIII MFF w Moskwie (1983), Nagrody na XXV Festiwalu w Karlowych Warach (1986), Nagrody Szefa Kinematografii za twórczość filmową w dziedzinie filmu fabularnego za rok 1985. Uhonorowano go również Srebrnym (1955) oraz Złotym (1976) Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1983), brązowym oraz srebrnym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”, Złotą Syrenką Za zasługi dla Warszawy (1988), medalem Zasłużony Działacz Kultury (1980), a także medalem za „zasługi w rozwoju współpracy kulturalnej między Polską a ZSRR”. W 2007 zdobył Medal i Dyplom Honorowy Stowarzyszenia Współpracy „Polska-Wschód” za „wybitne osiągnięcia i zasługi w popularyzacji kultury naszych wschodnich sąsiadów”.

W 2020 został odznaczony Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

Od 1973 był członkiem Stowarzyszenia Filmowców Polskich.

Bielski jawi się jako artysta, który – jak zauważył Janusz Petelski – od młodości mierzył wysoko i z determinacją dążył do celu. Jego filmowy dorobek, osadzony w estetyce drastycznego realizmu i ufundowany na osobistych doświadczeniach oraz traumach, stanowi dziś ważny element historii polskiej kinematografii.

Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera C32-rzad 11-grób 5)Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze..

W listopadzie 2025 ukazała się książka Piotra Mareckiego i Artura Sobieli Bielski. Rozmowa-rzeka (Wydawnictwo Ha!art, Kraków 2025, ). Przeprowadzona w czerwcu 2021 roku w domu reżysera w Karolinie, odsłania nie tylko kulisy powstawania jego filmów, lecz także fundamenty jego światopoglądu. Bielski szczerze opowiada o świadomym wyborze ideologicznego porządku, który współtworzył oficjalną kulturę filmową PRL-u. Jednocześnie dzieli się doświadczeniem zdobytym zarówno jako „ten drugi” na planach wielkich produkcji, jak i później – jako samodzielny twórca. Jego refleksje mają wymiar praktyczny: stanowią kompendium wskazówek dla filmowców wszystkich specjalności – scenarzystów, aktorów, producentów i reżyserów, niezależnie od tego, czy pracują przy widowiskowych superprodukcjach, czy przy kameralnych projektach.

Filmografia (wybór) 1988: Warszawskie gołębie, w charakterze reżysera 1987: Ballada o Januszku, w charakterze reżysera 1979: Gwiazdy poranne, w charakterze reżysera 1972: Kopernik, w charakterze asystenta reżysera 1965: Faraon, w charakterze asystenta reżysera 1960: Mąż swojej żony, w charakterze asystenta reżysera 1953: Przygoda na Mariensztacie, jako członek zespołu Mazowsze

Przypisy

Linki zewnętrzne

Robert Birkholc, Ballady o zwykłych ludziach. 90. urodziny Henryka Bielskiego; Stowarzyszenie Filmowców Polskich, 19 stycznia 2025 Rafał Dajbor, Henryk Bielski. Pożegnanie (19.01.1935-03.03.2025); e-teatr.pl, 7 marca 2025 Jerzy Armata, Nie żyje Henryk Bielski; Stowarzyszenie Filmowców Polskich, 4 marca 2025

Kategoria:Absolwenci szkół średnich w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wszechrosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Kinematografii im. S.A. Gierasimowa Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Filmowców Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Polscy reżyserzy filmowi Kategoria:Polscy tancerze Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1935 Kategoria:Zmarli w 2025