thumb|Oficerowie II baonu 4 pp Legionów z kpt. Franciszkiem Sikorskim (siedzi pośrodku) thumb|Franciszek Sikorski podczas służby w Legionach Franciszek Józef Sikorski (ur. 4 października 1889 we Lwowie, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – polski inżynier, generał brygady Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Był synem Narcyza (zm. 1902), lekarza weterynarii i Adeli z Małuszyńskich (zm. 1907) oraz młodszym bratem Adama Mariana (1886–1947) i Heleny (ur. 1887), która wyszła za mąż za kapitana Legionów Polskich Tadeusza Andrzeja Terleckiego (1886–1918). Rodzina mieszkała w dworku przy ul. Zielonej 82.

Początkowo uczył się w gimnazjum w Tarnowie i we Lwowie, następnie w szkole realnej w Krakowie, gdzie zdał egzamin maturalny. Przez rok studiował na Politechnice Lwowskiej, później pięć semestrów był słuchaczem Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Lwowskiego.

Przed I wojną światową działał w polskich organizacji wojskowo-niepodległościowych – w Związku Walki Czynnej (od maja 1909) i w Związku Strzeleckim (od 1910), w których używał pseudonimów „Grzegorz” i „Franek”. Ukończył strzelecka szkołę podoficerską i wyższy kurs szkoły oficerskiej w 1912 i został mianowany podporucznikiem.

W czasie I wojny światowej od 16 sierpnia 1914 do lipca 1917 służył w Legionach Polskich – jako dowódca batalionu w 3 pułku piechoty, a potem 4 pułku piechoty (porucznik z września 1914, kapitan ze stycznia 1915). Po kryzysie przysięgowym, „za swe wystąpienie przeciwaustrjackie" 31 sierpnia 1917 aresztowano go w Pikulicach i był więziony w Przemyślu, a następnie został wcielony do armii austro-węgierskiej. Od stycznia 1918 dowódca Okręgu Lwów Polskiej Organizacji Wojskowej.

Od października 1918 w odrodzonym Wojsku Polskim w szeregach 4 Dywizji Strzelców Polskich. W grudniu 1918 został dowódcą 13 pułku strzelców polskich, na czele którego wrócił przez Bukowinę do kraju. W lipcu 1919 objął dowództwo 28 pułku piechoty. Październik 1919 – grudzień 1920 dowódca XIX, a następnie XX Brygady Piechoty. Od maja do listopada 1920 walczył z bolszewikami, najpierw na Froncie Północnym, potem w bitwie warszawskiej na polach Radzymina, a następnie w walkach pościgowych w Małopolsce Wschodniej. Od grudnia 1920 do kwietnia 1921 szkolił się na kursie informacyjnym dla wyższych dowódców w Wyższej Szkole Wojennej. W okresie kwiecień 1921 – styczeń 1922 był dowódcą XIX BP i pełniącym obowiązki dowódcy 10 Dywizji Piechoty.

Szczególnie odznaczył się w walkach „w czerwcu podczas walk nad Dzisną, osobiście dowodząc brygadą, odpierając kilkakrotne ataki nieprzyjaciela i osłaniając odwrót polskich oddziałów”. Za tę waleczność został odznaczony Orderem Virtuti Militari.

3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 53. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 1923 – lipiec 1926 był dowódcą piechoty dywizyjnej 9 Dywizji Piechoty w Siedlcach. W czasie przewrotu majowego w 1926 opowiedział się po stronie buntowników marsz. Józefa Piłsudskiego. Na czele 22 pułku piechoty szedł na pomoc walczącym w Warszawie zbuntowanym oddziałom antyrządowym. Od lipca 1926 do marca 1932 dowódca 9 Dywizji Piechoty.

16 marca 1927 mianowany został generałem brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1927 i 8 lokatą w korpusie generałów. Razem z nim awans otrzymał dr Bronisław Karol Sikorski (19 lokata). Od marca 1932 do czerwca 1933 w dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr IX w Brześciu. 30 czerwca 1933 został przeniesiony w stan spoczynku. Zamieszkał wraz z rodziną w Warszawie (wg Polaka we Lwowie), działał w Związku Hodowców Drobiu i pisał pamiętnik, który spłonął we wrześniu 1939. W tym okresie ukończył studia na Politechnice Warszawskiej i uzyskał tytuł inżyniera.

Po agresji III Rzeszy na Polskę 5 września ewakuował się do Brześcia, gdzie miał objąć dowództwo twierdzy. Następnie udał się wraz z rodziną do Lwowa, gdzie zameldował się do dyspozycji dowództwa Frontu Południowego. 12 września objął dowództwo obrony Lwowa, walczył z zagonami niemieckimi. Po agresji ZSRR na Polskę i kapitulacji Lwowa przed Armią Czerwoną został wbrew warunkom kapitulacji miasta wzięty do niewoli sowieckiej i przewieziony do obozu jenieckiego w Starobielsku. Wiosną 1940 został zamordowany przez NKWD w Charkowie i pogrzebany w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie.

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został awansowany pośmiertnie do stopnia generała dywizji.. Awans został ogłoszony w 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Życie prywatne W 1927 ożenił się z pochodzącą ze Lwowa pianistką Marią z d. Schmar (zm. 1977), z którą miał dwie córki: Adelę zwaną Adą (ur. 1929) i Marię (ur. 1931) oraz pasierbicę Krystynę (1924–1939), córkę żony z pierwszego małżeństwa. Krystyna zmarła wkrótce po przyjeździe do Lwowa na brucelozę. Żona, dwie córki i teściowa zostały zesłane na Syberię, skąd wydostały się z Armią Andersa do Iranu.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 660 – 28 lutego 1921 Krzyż Niepodległości – 20 stycznia 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Walecznych czterokrotnie Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Krzyż Kampanii Wrześniowej (nadany pośmiertnie w Londynie 15 sierpnia 1985, nr leg. 11519) Odznaka Oficerska Związków Strzeleckich („Parasol”) (1912) Odznaka Pamiątkowa Więźniów IdeowychNa podstawie fotografii [dostęp 2024-05-06]. Krzyż Wojenny (Francja) Medal Zwycięstwa („Médaille Interalliée”)

Zobacz też generałowie i admirałowie II Rzeczypospolitej awanse generalskie oficerów II Rzeczypospolitej Polskiej z 2007 jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie

Przypisy

Bibliografia

Szymon Nowak, Franciszek Sikorski, Wyd. Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2020, , wersja zdigitalizowana.

Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Związku Walki Czynnej Kategoria:Dowódcy 4 Dywizji Piechoty (II RP) Kategoria:Dowódcy 9 Dywizji Piechoty (II RP) Kategoria:Dowódcy 28 Pułku Strzelców Kaniowskich Kategoria:Dowódcy piechoty dywizyjnej 9 Dywizji Piechoty (II RP) Kategoria:Generałowie brygady II Rzeczypospolitej Kategoria:Generałowie Wojska Polskiego – ofiary zbrodni katyńskiej Kategoria:Jeńcy polscy obozu NKWD w Starobielsku (1939–1940) Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem Kategoria:Obrońcy Lwowa (1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kampanii Wrześniowej 1939 r. Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Więźniów Ideowych Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni znakiem oficerskim tzw. „Parasolem” Kategoria:Oficerowie 4 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Oficerowie 13 Pułku Strzelców Polskich (AP we Francji) Kategoria:Oficerowie 35 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Oficerowie piechoty II Rzeczypospolitej przeniesieni do korpusu generałów Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Charkowie Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu na Piatichatkach w Charkowie Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Radzyminem (1920) Kategoria:Uczestnicy walk przewrotu majowego 1926 (strona Józefa Piłsudskiego) Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918