thumb|„Polski flisak” – rycina Daniela Chodowieckiego zamieszczona w książce wydanej w Berlinie w 1885 thumb|Nazwy śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w BerliniePruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”. thumb|Mapa obszarów polskojęzycznych (na zielono) i niemieckojęzycznych (na pomarańczowo), na podstawie niemieckiego spisu ludności z 1910 r. Wasserpolen lub Wasserpolacken („Rozwodnieni Polacy”, ) – niemiecki termin pierwotnie stosowany przez Prusaków na określenie ludności polskojęzycznej zamieszkującej Dolny Śląsk oraz Górny Śląsk. Później używany także przez Niemców wobec ogółu ludności mieszkającej na pograniczu niemiecko-polskim na terenie Śląska, Warmii, Mazur i Kaszub.
Historia Określenia po raz pierwszy zaczęli używać Prusacy wobec ludności polskiej mieszkającej na Dolnym Śląsku. Wasserpolami nazywał również swoich rodaków na Śląsku proboszcz kluczborski Adam GdacjuszJan Harasimowicz, Dolny Śląsk, Wydawnictwo Dolnośląskie Wrocław 2007, str. 73. W wyniku trzech wojen śląskich wygranych przez Prusy z Austrią w roku 1763 tereny Śląska zostały włączone w granice Prus. Pierwotnie niemiecka nazwa „Wasserpolacken” („wodni Polacy”) odnosiła się do polskojęzycznych mieszkańców Dolnego Śląska, którzy zajmowali się rybołówstwem oraz flisactwemKrzysztof Kwaśniewski: Legendy i Podania wrocławskie i dolnośląskie. Wyd. Poznańskie, Poznań 2010, , Krzysztof Kwaśniewski: Wasserpolacken i inne polsko-niemieckie etnopaulizmy. „Przegląd Zachodni”, r. 57, 2001, nr 4, s. 3-18, w XVII w. do ludności posługującej się gwarą górnośląską„W XVII wieku zarejestrowano określenie gwary górnośląskiej wasserpolnisch (aquatico – polonicum), a w ślad za tym nazwę Wasserpolacken.” [w:] Halina Rusek, Anna Drożdż: Tożsamość etniczna i kulturowa Śląska w procesie przemian. 2009. s. 57.
Historycy pruscy relacjonując działania wojenne na Śląsku, jakie miały miejsce w okresie napoleońskim, używają terminu wasserpolnisch, opisując także liczne dezercje Ślązaków z armii pruskiej oraz działalność dywersyjną ze strony „polnische, unzuverlässige Mannschaft”. Niemiecki historyk Friedrich Christoph Förster używa tego określenia na oznaczenie Górnoślązaków, o których pisze, że głodni i obdarci tkacze, „verschnappste Wasserpolacken” nie chcieli służyć w armii pruskiej i dlatego zaciągi na Śląsku przebiegały słabo. Napisał także, że rekruci uciekali od branki zwłaszcza na Śląsku Górnym, a w rejonach Namysłowa i Oleśnicy wybuchały z tego powodu zamieszki i strajki rolneForster: Neuere und neueste Preussische Geschichte. Berlin 1856. Niemiecka ludność nazywała autochtonicznych Polaków mieszkających na Dolnym Śląsku Wasserpolen. W 1852 roku jeden z niemieckich publicystów opisał okolicznych chłopów z podwrocławskich wsi, którzy przyjeżdżali handlować na wrocławskim rynku płodami rolnymi i innymi surowcami: „Są to głównie Wasserpolacken, którzy na trzęsących się wózkach przywożą deski, drzewo, węgiel i zboże”.
W późniejszym okresie nazwę tę„ojciec slawistyki Dobrovsky mówi (1814) o mowie polskiej w Prusiech książęcych: das Wasserpolnische in Preussich-Littauen” [w:] Halina Rusek, Anna Drożdż: Tożsamość etniczna i kulturowa Śląska w procesie przemian. 2009. s. 57 rozciągnięto na inne grupy w strefie pogranicza niemiecko-polskiego„stylistyczno-regionalne zróżnicowanie polszczyzny, [...] terminologia, niemająca ekwiwalencji w języku polskim, wymaga w tym przypadku przytaczania jej także w brzmieniu oryginalnym „Ich dialekt jest śląski” [Ihr Dialekt ist das sogenannte Wasserpolnisch]. „Nie można ustalić jakiegoś określonego dialektu niemieckiego, bo Niemcy, którzy do nas ściągnęli, mówią różnymi gwarami”, „10 Niemców, 400 (?) Polaków [...] Spośród tych ostatnich ok. 100 mówi po niemiecku, i to poprawnie, choć nieco twardo” [w:] Prace filologiczne. 1999. tom 44 s. 176; „am bekanntesten ist das sogenannte Wasserpolnisch, dann auch das Kaschubische, Masurische usw.” [w:] Theodor Grentrup: Religion und Muttersprache. 1932. s. 162.: Górnoślązaków, Mazurów oraz KaszubówOkupacja i ruch oporu w dzienniku Hansa Franka 1939-1945. Książka i Wiedza, Warszawa 1972.
Dnia 25 listopada 1939 r. w Urzędzie do Spraw Polityki Rasowej NSDAP powstał memoriał Erharda Wetzela i Günthera Hechta „Traktowanie ludności byłych obszarów Polski z punktu widzenia polityki rasowej”Urząd do Spraw Polityki Rasowej: Erhard Wetzel, Günther Hecht: Behandlung der Bevölkerung der ehemaligen polnischen Gebiete (Traktowanie ludności byłych obszarów Polski z punktu widzenia polityki rasowej), Berlin 1939, poruszający sposób traktowania ludności na terenach II RP wcielonych do III Rzeszy, w którym terminem Wasserpolen określeni są zarówno Kaszubi, Mazurzy, jak i Ślązacy„300 tys. Kaszubów i Mazurów program traktował jako nie-Polaków, a 1,2 mln osób jako wahających się [Wasserpolen]; Ślązaków – jako spolonizowanych w większości Niemców, Kaszubi, Mazurzy, Wasserpolen i Ślązacy, określani generalnie jako niepolskie mniejszości, mieli pozostać na ziemiach włączonych do Rzeszy, nie podlegając ograniczeniom gospodarczym i kulturalnym” [w:] Czesław Madajczyk: Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce. 1970. s. 292..
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Antypolonizm Kategoria:Historia Śląska Kategoria:Stosunki polsko-niemieckie Kategoria:Wyrażenia niemieckie