Prehistoria thumb|Zamek warowny w Ładodze – jedno z pierwszych miast Finlandii Najstarsze znaleziska archeologiczne świadczące o zasiedleniu Finlandii przez człowieka pochodzą sprzed 130 tysięcy lat w Susiluola. Wraz z przyjściem ostatniej epoki lodowej 100 tysięcy lat temu ludność ta wymarła, bądź przemieściła się na południe. Ponownie ludzie pojawili się po zniknięciu lądolodu w IX tysiącleciu p.n.e. Pierwotnymi mieszkańcami tych obszarów byli ludzie polujący na renifery w okresie polodowcowym. Północ została zasiedlona kilkaset lat później przez Pralapończyków. Około 5100 roku p.n.e. rozwinęła się kultura wypalająca i używająca ceramiki, która prawdopodobnie przyszła znad Wołgi. W połowie IV tysiąclecia p.n.e. przybyli przodkowie dzisiejszych Finów i zaczęli wypierać miejscową ludność na północ. W tym czasie na południowym wybrzeżu podjęto pierwsze próby uprawy roli, ale rolnictwo na dobre zadomowiło się w Finlandii dopiero w następnym tysiącleciu, docierając do środkowej części kraju. Na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. zaczął się rozwijać handel z dzisiejszą Szwecją, a do użytku weszły łodzie żaglowe. Na obszarze tym handlowano futrami i skórami. Około 1500 roku p.n.e. rozpoczęła się w Finlandii epoka brązu. Znaleziska archeologiczne dowodzą, że istniała wtedy rozwinięta kultura Kiukainen, w której zapoczątkowano budowę obronnych osad i ośrodków kultu religijnego. Ochłodzenie klimatu pod koniec II tysiąclecia p.n.e., spowodowało upadek tej społeczności, migrację mieszkańców na południe w cieplejsze rejony, a ziemie fińskie na kilka stuleci pozostawały we względnej izolacji.

Około 500 roku p.n.e. zaczęła się epoka żelaza, a w okolice koła podbiegunowego dotarła uprawa roli. Na początku I tysiąclecia n.e. prawdopodobnie nastąpiła migracja z południa kolejne fali ludności ugrofińskiej, która wymieszała się z miejscową i zaczęła wypierać Lapończyków, którzy zamieszkiwali Laponię i Kainuu od zakończenia epoki lodowcowej. W ciągu kolejnych stuleci ludy zamieszkujące Finlandię nawiązały kontakty handlowe z plemionami germańskimi w Szwecji, od których Finowie przejęli bardziej zaawansowane metody hodowli, uprawy roli, oraz plemienny system sprawowania władzy oparty na wodzostwach. Część germańskiej populacji migrowała na fińskie ziemie i asymilowała się z ludnością tubylczą. Wymiana handlowa przybrała duże rozmiary, gdyż z tego okresu odnaleziono na terenie Finlandii rzymskie monety.

Średniowiecze W VII–VIII wieku w wyniku ocieplenia klimatu nastąpił wzrost liczby ludności i rozwój handlu w obrębie Bałtyku, któremu przez pewien okres zagrażali wikingowie osiedlający się na Wyspach Alandzkich (częściowo zasymilowanych później przez ludność fińską, a obecni mieszkańcy Wysp Alandzkich są głównie potomkami szwedzkich kolonistów z XII-XIII wieku). Zagrożenie wynikające z napadów na przybrzeżne osady spowodowało migrację części ludności w głąb kraju, a największa grupa osiedliła się nad jeziorem Ładoga. Około 750 roku założyli miasto Vanha Laatokka (Stara Ładoga) i rozpoczęli intensywny handel ze Słowianami.

W IX wieku na obszarze Finlandii wyodrębniły się trzy regiony: Varsinais-Suomi (Finlandia właściwa) na południu i na zachodzie, Häme na pojezierzu i Karelia (Karjala) na wschodzie. Wszystkie fińskie plemiona w Estonii, Karelii i na Łotwie współpracowały ze sobą i jednoczyły się w czasie zagrożenia, ale nie utworzyły jednego organizmu państwowego.

Od IX do XI wieku przez teren Finlandii prowadziły wyprawy handlowe wikingów (m.in. Härkätie – „szlak wołowy” z Turku do Hämeenlinna), co spowodowało nasilenie handlu wymiennego przy udziale ludności miejscowej. Dzięki kontaktom handlowym doszło rozwoju technologicznego fińskich plemion (ulepszona broń, sposób budowy statków przejęty od wikingów) oraz do konsolidacji fińskich struktur plemienno-terytorialnych, na których czele stał król (przywódca – fińskie słowo „kuningas” oznacza jednocześnie króla i wodza), a o najważniejszych sprawach decydowano na Käräjät – wiecu plemiennym. Finowie sami podejmowali wyprawy handlowe w rejonie Morza Bałtyckiego, oraz uczestniczyli w podróżach z wikingami (ślady obecności w Anglii). Niektórzy osiedlali się w Laponii, szczególnie wzdłuż rzeki Tornio, wypierając stamtąd lapońską ludność. Pod względem rozwoju gospodarczego Finlandia dzieliła się na trzy części. Na południe od 62 równoleżnika i na zachodnim wybrzeżu dominowało intensywne rolnictwo i hodowla, które przyczyniło się do wzrostu liczby ludności i utworzenia struktur przedpaństwowych. W środkowej części kraju nadal występowała prymitywna gospodarka wypaleniskowa, a ludzie żyli w dużym rozproszeniu. Na północy Lapończycy trudnili się hodowlą reniferów, a warunki geograficzne uniemożliwiały uprawę roli.

W XI wieku na Wyspach Alandzkich pojawili się pierwsi misjonarze, którzy zaczęli nawracać miejscową ludność na chrześcijaństwo. Tam powstały pierwsze kościoły romańskie. W 1154 król Szwecji Eryk IX podjął wyprawę w celu schrystianizowania Finlandii. W roku 1155 zostawił w Turku angielskiego biskupa Henryka z Uppsali, w celu prowadzenia misji chrystianizacyjnej. Wkrótce potem biskup ten zginął w okolicach Nousiainen z ręki bogatego fińskiego rolnika, a samo miasto stało się później siedzibą biskupstwa i stolicą Finlandii. Zarówno Księstwo Nowogrodzkie, jak i Szwecja chciały uczynić Finlandię swoją sferą wpływów. W XII–XIII wieku została zapoczątkowana ekspansja osadnictwa szwedzkiego na fińskie ziemie nadmorskie, a ze wschodu na tereny Ingrii i Karelii ekspansja ruska. Rusini podejmowali wyprawy w głąb fińskiego terytorium, głównie w celach rabunkowych, co powodowało odwetowe wyprawy Finów na ruskie ziemie (m.in. w 1229 roku, kiedy ponad 2 tysiące Finów z Häme zaatakowało Nowogród). Na przełomie XII i XIII wieku Duńczycy dokonali kilka wypraw na terytorium Finlandii. W tym czasie doszło też do nasilenia ekspansji i kolonizacji ze strony Szwecji. Wyprawy te miały charakter krucjat. Przez cały ten okres dochodziło do wielu wojen ze Szwecją, w wyniku których kilkakrotnie plądrowano szwedzkie wybrzeże, a w 1187 roku zniszczono jej ówczesną stolicę Sigtunę. Z drugiej strony walki te osłabiały siłę fińskich plemion i przyczyniły się do stopniowego uzależnienia od Szwecji, która od czasu uzyskiwała coraz większą przewagę militarną nad Finlandią. Ostatecznie kraj został podbity i przyłączony od królestwa w 1249 roku, kiedy do ziemi Häme została zorganizowana krucjata pod dowództwem Birgera Jarla, a w Turku ustanowiono diecezję.

Początkowo władza szwedzka nie była zbyt silna, a lokalnym arystokratom (m.in. rodziny Kurki, Harviala, Karppalainen) i przywódcom na mocy dekretu w Alsnö z 1276 roku nadano prawa szlacheckie. Ostatnia krucjata miała miejsce w Karelii w 1293 roku pod dowództwem Tyrgilsa Knutssona, która zakończyła się zajęciem tej krainy. W celu utwierdzenia tam szwedzkiego panowania w Viipuri został wzniesiony zamek. Ekspansja na terytorium Finlandii doprowadziła do konfliktów i rywalizacji między Szwecją a Nowogrodem Wielkim, które już w latach 70. XIII wieku podbiło ziemie Karelów i rościło sobie prawa do Viipuri. Ostatecznie wojny zakończono w 1323 roku traktatem w Pähkinäsaari (Nöteborgu), gdy wyznaczono granicę pomiędzy dwoma zwaśnionymi państwami. Większość kraju znalazła pod panowaniem Szwecji, a wyznaczona linia zdecydowała o odmiennym rozwoju kultury po obu stronach granicy. W części szwedzkiej dominowała religia katolicka, na wschodzie prawosławie

Do początku XIX wieku Finlandia znajdowała się w granicach państwa szwedzkiego. Wiązało się to z rozciągnięciem szwedzkiego prawa na ziemie Finlandii. W XIII wieku zaczęły powstawać nowe osady m.in. Sipoo, Ulvila i Porvoo. Część Finów, skrępowana szwedzkimi porządkami, zaczęła opuszczać wybrzeże i migrowała w głąb lądu, gdzie nadal mogli kultywować stare pogańskie wierzenia. Na ich miejscu pojawiali się przybysze ze Szwecji, którzy osiedlali się jedynie na wybrzeżu i pod koniec średniowiecza stanowili ok. 12% populacji kraju. Dużą grupę wśród ludności miejskiej stanowili Niemcy, którzy trudnili się głównie kupiectwem. Kościół stopniowo umacniał swoją władzę, a od 1291 roku, kiedy biskupem został Mauno z Häme, niemal każdy kolejny pochodził z Finlandii. Od początku XIV wieku pierwsi Finowie wybierali się na studia do Zachodniej Europy, głównie do Paryża. W 1362 roku król Haakon VI nadał fińskiej szlachcie prawo udziału w wyborze szwedzkiego króla. Dzięki trwającemu cały czas osadnictwu szwedzkiemu, Finlandia była traktowana jako część królestwa Szwecji m.in. Finowie mieli przedstawicieli swoich czterech stanów w Riksdagu.

Dwa lata później na tronie Szwecji zasiadł Albrecht Meklemburski, który ograniczył prawa Finów, narzucając m.in. pańszczyznę. Przez dziesięć lat w kraju wybuchały bunty i powstania, aż w 1374 roku król utracił kontrolę nad krajem. Porządek zaprowadził szwedzki możnowładca Grip, który był zmuszony przywrócić Finom dawne prawa i określić na nowo status Finlandii, która miała pozostać odrębnym krajem – pod panowaniem szwedzkiego króla, ale niezależnym od urzędów. W 1397 roku Szwecja, Norwegia i Dania podpisały unię kalmarską, która obowiązywała do 1523 roku. XV wiek był okresem względnego pokoju, przerywanym przez chłopskie powstania z 1422 i 1438 roku, które dość szybko zostały stłumione. Od ok. 1460 roku narastało zagrożenie ze strony Księstwa Moskiewskiego, które uczyniło Nowogród swoją strefą wpływów, a z czasem je wchłonęło. Stan ten zmienił się pod koniec wieku, kiedy Księstwo Moskiewskie podbiło Nowogród. W 1495 roku słabiej uzbrojone oddziały fińskie pokonały armię rosyjską pod Viipuri, co zostało uznane za cud.

Od Wazów do Gustawa IV thumb|upright=1.3|Tereny zajęte przez Rosję po pokoju w Nystat XVI wiek w dziejach Finlandii był okresem rozwoju miast do czego przyczynił się handel. W 1527 roku w wyniku reformacji król szwedzki Gustaw I Waza wprowadził w Szwecji, po stłumieniu m.in. powstania czy buntu Daljunkerna, luteranizm. Wraz z zapoczątkowaniem nowej religii zaczęło się rozwijać piśmiennictwo w języku fińskim. Przetłumaczono Biblię najpierw na język szwedzki (fiński mnich Jons Budde w drugiej połowie XV wieku), później na fiński (w 1548 przez Mikaela Agricolę). Zaczęto również prowadzić intensywne osadnictwo w środkowej i północnej części Finlandii, która była bardzo słabo zaludniona. W ciągu 30 lat osiedliło się tam więcej ludzi niż przez cały okres średniowiecza.

W roku 1556 Gustaw I Waza nadał synowi Janowi tytuł księcia Finlandii, tym samym Finlandia zyskała swoje pierwsze godło – herb księcia Jana. Młody książę był przychylnie nastawiony do ludności tam mieszkającej. Otaczał się doradcami fińskiego pochodzenia i nadał przybrzeżnej osadzie Pori prawa miejskie. Mówiono o nim, że mówił po fińsku i dążył do oderwania tego kraju od królestwa, co nie przysparzało mu popularności w samej Szwecji. Gdy w 1562 roku zaatakował Inflanty, został przez szwedzki parlament skazany na śmierć – później jednak ułaskawiony. Później już jako król, w 1581 roku podniósł Finlandię do rangi wielkiego księstwa.

Pogranicze fińsko-rosyjskie od wieków stanowiło teren walk z Rosjanami. W 1555 doszło do bitwy pod Joutselka, w której wojska fińskie zwyciężyły. W 1570 rozpoczęła się nowa, trwająca 25 lat wojna z Rosją, zwana „czasem długiego gniewu”. Co dziesiąty mieszkaniec Finlandii mający od 15 do 50 lat został wtedy powołany do wojska. Długotrwałe działania wojenne zahamowały rozwój fińskiej gospodarki.