Jacopo Tintoretto (właśc. Jacopo Robusti vel Jacopo Comin, ur. 29 września 1518 w Wenecji, zm. 31 maja 1594 tamże) – włoski malarz i rysownik okresu manieryzmu, jeden z głównych przedstawicieli szkoły weneckiej XVI wieku.
Życiorys thumb|left|Grób Tintoretta w Kościele Madonny dell’Orto w Wenecji Był synem farbiarza tkanin, stąd jego przydomek Il Tintoretto ().
Przez całe życie związany był z rodzinną Wenecją.
Kształcił się w kręgu Bonifacia Veronesego, Parisa Bordona i Andrea Schiavone. Inspirowany dziełami Tycjana, Michał Anioła i Parmigianina.
Malował historie biblijne, żywoty świętych, przedstawienia mitologiczne, historyczne i alegoryczne oraz liczne portrety. Wykształcił styl pełen dynamiki i dramatycznej ekspresji. W kompozycjach religijnych stosował niezwykłe efekty świetlne, układy diagonalne i skróty perspektywiczne.
Tworzył cykle monumentalnych obrazów dekoracyjnych o tematyce głównie religijnej na zlecenie weneckich bractw religijnych i instytucji kościelnych, m.in.: dla Scuola di San Marco (1548–1566), Scuola Grande di San Rocco (56 płócien w latach 1564–1567, 1575–1581, 1583–1587) i Pałacu Dożów (1562–1587). Pracował też na zlecenie dworów w Pradze (ok. 1577–1578), Mantui (1578–1580) oraz Escorialu (1583 i 1587).
Zmarł podczas epidemii dżumy, po 2 tygodniach wysokiej gorączki, w wieku 75 lat. Pochowany został w swoim kościele parafialnym Madonna dell’Orto, w kaplicy po prawej stronie ołtarza głównego. Tam spoczywają też jego dzieci Domenico i Marietta. Dla tego kościoła namalował kilka obrazów, m.in. 2 monumentalne płótna: Sąd Ostateczny i Adoracja złotego cielca.
Jego dzieci: Marietta (1556–1590), Domenico (1562–1635) i Marco (1561–1637) również byli malarzami.
W znacznym stopniu pod wpływem Tintoretta ukształtował się jako artysta El Greco.
Dzieła
mały|Cud świętego Marka (1548), Gallerie dell’Accademia, Wenecja thumb|Lato (1555), National Gallery of Art, Waszyngton mały|Odnalezienie ciała św. Marka (1562-66), Pinakoteka Brera, Mediolan mały|Przeniesienie ciała św. Marka (1562-66), Gallerie dell’Accademia, Wenecja thumb|Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa (1565) thumb|Portret weneckiego admirała lata 70 XVI w., Muzeum Narodowe w Warszawie thumb|Wniebowstąpienie (1578-81), Scuola Grande di San Rocco, Wenecja
Wieczerza w Emmaus – 1542–1543, olej na płótnie, 156 × 212 cm, Szépművészeti Múzeum, Budapeszt Święty Jerzy – 1543–1544, olej na płótnie, 122 × 92 cm, Ermitaż, St. Petersburg Bitwa pod Asolą – 1544–1545, olej na płótnie, 197 × 467,5 cm, Galeria Malarstwa i Rzeźby Muzeum Narodowego w Poznaniu (depozyt z kolekcji Barbara Piasecka Johnson) Chrystus i jawnogrzesznica – ok. 1545, olej na płótnie, 117 × 168 cm, Galleria Nazionale d’Arte Antica, Rzym Wulkan zaskakuje Wenus i Marsa – ok. 1545, 134 × 198, Stara Pinakoteka Przemienienie Pawła – ok. 1545, olej na płótnie, 152 × 236 cm, National Gallery of Art, Waszyngton Obmywanie nóg – ok. 1547, olej na płótnie, 210 × 533 cm, Prado, Madryt Ostatnia Wieczerza – 1547, olej na płótnie, 157 × 443 cm, kościół San Marcuola, Wenecja Poświęcenie Marii w świątyni – 1552, olej na płótnie 429 × 480 cm, kościół Madonna dell’Orto, Wenecja Lato – 1555, olej na płótnie, 105.7 × 193 cm National Gallery of Art, Waszyngton Św. Jerzy w walce ze smokiem – 1555–1558, National Gallery w Londynie Zuzanna i starcy – ok. 1555, olej na płótnie, 147 × 194 cm, Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu, Wiedeń Oswobodzenie Arsinoe – 1555–1556, olej na płótnie, 153 × 251 cm Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie Sąd Ostateczny – 1558, olej na płótnie, 1450 × 590 cm, kościół Madonna dell’Orto, Wenecja Wesele w Kanie – 1561, olej na płótnie, 435 × 535 cm, kościół Santa Maria della Salute, Wenecja Portret weneckiego admirała – 1570, olej na płótnie, 81 × 68 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Portret doży Pietra Loredano – ok. 1570, olej na płótnie, 127 × 100 cm, Muzeum Sztuk Pięknych, Budapeszt Leda z łabędziem – ok. 1570, olej na płótnie, 162 × 218 cm, Galeria Uffizi, Florencja Chrystus nad Morzem Galilejskim – 1575–1580, National Gallery of Art, Waszyngton Powstanie Drogi Mlecznej – 1575, National Gallery w Londynie Tarkwiniusz i Lukrecja – 1578–1580, olej na płótnie, 171 × 151,5 cm, Art Institute, Chicago Judyta i Holofernes – ok. 1579, olej na płótnie, 188 × 251 cm, Prado, Madryt Chrystus w domu Marii i Marty – ok. 1580, olej na płótnie, 200 × 132 cm, Stara Pinakoteka, Monachium Danae – 1583–1585, olej na płótnie, 142 × 182 cm, Musée des Beaux-Arts, Lyon Herkules wypędza Fauna z łoża Omfale – ok. 1585–1590, olej na płótnie, 112 × 106 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie Autoportret – ok. 1588, olej na płótnie, 63 × 52 cm, Luwr, Paryż Zbieranie manny – 1590, olej na płótnie, 377 × 576 cm, kościół San Giorgio Maggiore, Wenecja Złożenie do grobu – 1592–1594, olej na płótnie, 288 × 166 cm, kościół San Giorgio Maggiore, Wenecja Ostatnia Wieczerza – 1592–1594, olej na płótnie 365 × 568 cm, kościół San Giorgio Maggiore, Wenecja
Gallerie dell’Accademia Cud świętego Marka – 1548, olej na płótnie, 415 × 541 cm, Gallerie dell’Accademia Wenecja Grzech pierworodny – ok. 1550, olej na płótnie, 150 × 220 cm, Gallerie dell’Accademia, Wenecja Stworzenie zwierząt – 1550–1552, olej na płótnie, 151 × 258 cm, Gallerie dell’Accademia, Wenecja Święci Jerzy i Ludwik z Tuluzy – 1552, Gallerie dell’Accademia, Wenecja Przeniesienie ciała św. Marka – 1562, olej na płótnie, 398 × 315 cm, Gallerie dell’Accademia, Wenecja Święty Marek ratujący Saracena – 1562, olej na płótnie, 398 × 337 cm, Gallerie dell’Accademia, Wenecja Odnalezienie ciała św. Marka – 1562–1566, olej na płótnie, 405 × 405 cm Pinakoteka Brera, Mediolan Dobrowolne podporządkowanie się prowincji – 1578–1585, olej na płótnie, Gallerie dell’Accademia, Wenecja
Scuola Grande di San Rocco Sala dell’Albergo Św. Roch uzdrawiający zadżumionych – 1549, olej na płótnie, 307 × 673 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Alegoria Św. Jana – ok. 1564, olej na płótnie, 90 × 190 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Alegoria Św. Marka – ok. 1564, olej na płótnie, 90 × 190 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Alegoria Św. Teodora – ok. 1564, olej na płótnie, 90 × 190 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Alegoria Miłości – ok. 1564, olej na płótnie, 90 × 190 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Alegoria Miłosierdzia – ok. 1564, olej na płótnie, 90 × 190 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Ukrzyżowanie – 1565, olej na płótnie 536 × 1224 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Chrystus przed Piłatem – 1565, olej na płótnie 515 × 380 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Cierniem koronowanie – 1566–1567, olej na płótnie, 285 × 400 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Św. Roch – 1583–1587, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Dźwiganie krzyża (Droga na Kalwarię) – Scuola Grande di San Rocco, Wenecja
Sala Zgromadzeń Sklepienie Podniesienie spiżowego węża – 1575–1577, olej na płótnie 840 × 520 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Zesłanie manny – 1577, olej na płótnie, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Mojżesz sprawia, że woda tryska ze skały – 1577, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Adam i Ewa – 1577–1578, olej na płótnie, 265 × 370 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Drabina Jakubowa – 1577–1578, olej na płótnie, 660 × 265 cm Scuola Grande di San Rocco, Objawienie Mojżesza – 1577–1578, olej na płótnie, 370 × 265 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Pascha – 1577-78 olej na płótnie, 265 × 370 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Słup ognia – 1577–1578, olej na płótnie, 370 × 275 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Eliasz wznoszony przez aniołów – 1577–1578, olej na płótnie, 370 × 265 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Rozmnożenie chleba – 1577–1578, olej na płótnie, 370 × 265 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Wizja proroka Ezechiela – 1577–1578, olej na płótnie, 660 × 265 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Ofiarowanie Izaaka – 1577–1578, olej na płótnie, 265 × 370 cm Scuola Grande di San Rocco Wenecja Ściany Pokłon pasterzy – 1578–1581, olej na płótnie, 542 × 455 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Chrystus kuszony przez szatana – 1578–1581, olej na płótnie, cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Chrystus uzdrawia paralityka – 1578–1581, olej na płótnie, 533 × 529 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Rozmnożenie chleba i ryb – 1578–1581, olej na płótnie, 523 × 460 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Wskrzeszenie Łazarza – 1578–1581, olej na płótnie, 541 × 356 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Ostatnia Wieczerza – 1578–1581, olej na płótnie, 538 × 487 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Modlitwa w Ogrójcu – 1578–1581, olej na płótnie, 538 × 455 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Zmartwychwstanie – 1578–1581, olej na płótnie, 529 × 485 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Chrzest Jana Baptystę – 1579-81 olej na płótnie, 538 × 465 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Św. Roch – 1579–1581, olej na płótnie, 250 × 80 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Św. Sebastian – 1579–1581, olej na płótnie, 250 × 80 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Widzenie św. Rocha – ok. 1588, olej na płótnie, 495 × 246 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja
Sala nabożeństw Wniebowstąpienie – 1578-1881, olej na płótnie, 539 × 325 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Pokłon Trzech Króli – 1582, olej na płótnie, 425 × 544 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Rzeź niewiniątek – 1582–1587, olej na płótnie, 422 × 546 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Maria z Egiptu – 1582–1587, olej na płótnie, 425 × 211 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Ucieczka do Egiptu – 1583–1587, olej na płótnie 422 × 580 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Maria Magdalena – 1583–1587, olej na płótnie 425 × 209 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Zwiastowanie – 1583–1587, olej na płótnie, 422 × 545 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja Ofiarowanie w świątyni – 1587, olej na płótnie, 440 × 482 cm Scuola Grande di San Rocco, Wenecja
Pałac Dożów Kuźnia Wulkana – 1576–1577, olej na płótnie, 145 × 156 cm Pałac Dożów, Wenecja Minerwa i Mars – 1576–1577, olej na płótnie, 148 × 168 cm Pałac Dożów, Wenecja Merkury i trzy Gracje – 1576–1577 olej na płótnie, 146 × 155 cm Pałac Dożów, Wenecja Wesele Bachusa i Ariadny – 1577–1578, olej na płótnie, Pałac Dożów, Wenecja Dobrowolne podporządkowanie się prowincji – 1578–1585, olej na płótnie, Pałac Dożów, Wenecja Raj – 1588–1594, olej na płótnie 700 × 2200 cm, Pałac Dożów, Wenecja
Przypisy
Bibliografia Karly Allen, Tintoretto, [w:] 501 wielkich artystów, red. Stephen Farthing, Warszawa: MWK, 2009 s. 92–93, .
Fabienne Gambrelle, Tintoretto, Siechnice: Eaglemoss Polska, 1999 (Wielcy Malarze; nr 49) Marion Kaminski, Wenecja. Sztuka i architektura, Koeln: Koenemenn, 2001, . Leksykon malarstwa od A do Z, Warszawa: Muza S.A., 1992, . Waldemar Łysiak, Malarstwo białego człowieka, Wyd. 2, Warszawa: Nobilis, 2010 (rozdz. Pierwsze kino), . Krzysztof Niedałtowski, Zawsze Ostatnia Wieczerza, Warszawa: Twój Styl, 2006. . Maria Rzepińska, Malarstwo cinquecenta, Wyd. 2, Warszawa: WAiF, 1989. . Krystyna Secomska, Tintoretto, Warszawa: Arkady, 1984. Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h.f. ullmann, 2007, . Sztuka świata, t. 13, Leksykon L-Z, Warszawa: Arkady, 2000, . Stefano Zuffi, Wielki słownik malarzy, t. 4, Warszawa: HPS, 2006, . Stefano Zuffi, Francesca Castria, Malarstwo włoskie. Mistrzowie i arcydzieła, Warszawa 1998, .
Linki zewnętrzne Obrazy Jacopo Tintoretto w Web Gallery of Art Tintoretto – Dzieła zebrane Jacopo Tintoretto. Biografia i zdjęcia
Kategoria:Artyści związani z Wenecją Kategoria:Jacopo Tintoretto Kategoria:Ludzie urodzeni w Wenecji Kategoria:Malarze cinquecenta Kategoria:Włoscy malarze okresu manieryzmu Kategoria:Urodzeni w 1518 Kategoria:Zmarli w 1594