Fabula rasa – szkic literacki Edwarda Stachury, napisany w dwóch częściach – Fabula rasa (rzecz o egoizmie) oraz Fabula rasa (apendyks); wydany w 1979 w Olsztynie przez wydawnictwo „Pojezierze” oraz na łamach miesięcznika „Twórczość”.
Fabula rasa zredagowana została w latach 1978–1979, podczas rozwoju choroby psychicznej poety, kiedy występowały u niego symptomy maniakalneJan Jędrzejczyk, Choroba afektywna dwubiegunowa i jej związki z twórczością, w: Nowiny Psychologiczne, PTPsych, Warszawa, 2008, s. 55, ISSN 0867-7980. Stachura nalegał nawet (bezskutecznie), aby jego imię na okładce książki zostało zastąpione zwrotem CZŁOWIEK–NIKT. Notatki do książki autor pisał od 1966Edward Stachura, "Dzienniki. Zeszyty podróżne 1". Wybór i opracowanie: Dariusz Pachocki, Iskry, Warszawa 2010. Dzieło to powstało przed tragicznym wypadkiem, który był wynikiem pierwszej próby samobójczej, gdy Stachura stracił cztery palce prawej ręki.
Analiza utworu wskazuje na występowanie u autora stanu manii. Narrator stawia się w pozycji nauczyciela z omniscjencją, który jest w stanie w patetyczny sposób odpowiadać nawet na najbardziej skomplikowane pytania (np. jak powstał świat?). Elementy te dają wrażenie urojenia wielkościowego. Odpowiedzi dawane przez narratora są pokrętne, zagmatwane i mają luźną konstrukcję logiczną, miejscami przypominają schizofazję, czyli tzw. sałatę słowną.
Fabula rasa jest dialogiem człowieka-Ja (egocentryka, jak wcześniejsi bohaterowie Stachury: Szerucki i Pradera) z człowiekiem-nikt, dla którego inspiracją są doświadczenia mistyczne mistyków chrześcijańskich i buddyjskich. Swojego człowieka-nikt autor stawia w jednym rzędzie z Buddą, Lao-tse i Jezusem.
W treści dzieła pojawiają się nawiązania do słów i poczynań Jezusa, którego, według Stachury, ludzie nie zrozumieli i przekręcili jego przekaz. Cytuje m.in. w tym kontekście Ewangelię Tomasza (logion 7):
Źródła inspiracji i powinowactwo duchowe Stachura potwierdził w swoich ostatnich słowach, napisanych przed popełnieniem samobójstwa 24 lipca 1979:
::::bo kto śpi nikomu krzywdy nie czyni bo rozumiem nie-bycie i nie-czynienie bo kocham braci moich: Lao-tse, Buddę i Jezusa i kocham wszystkich ludzi i nie potępiam za [tekst nieczytelny] Bo w szpitalu
Przypisy
Bibliografia Edward Stachura, Fabula rasa (rzecz o egoizmie), Wydawnictwo Pojezierze, Olsztyn 1979,
Edward Stachura, Fabula rasa, Czytelnik, Warszawa 2000,
Konrad Banicki "Fabula rasa", czyli narodziny, życie i śmierć (?) człowieka-nikt
Kategoria:Utwory literackie z 1979 Kategoria:Polskie eseje Kategoria:Twórczość Edwarda Stachury