Republika Łokocka, również Łokocki Okręg Autonomiczny (ros. Локотское самоуправление) – wydzielony z obszaru ZSRR okupowanego przez Wehrmacht rejon autonomiczny lub quasi-państwo, w całości administrowane przez Rosjan. Istniało w okresie od jesieni 1941 do lata 1943. Teren Republiki Łokockiej obejmował początkowo jedynie gminę Łokoć w obwodzie briańskim. W szczytowym okresie obszar republiki wynosił 10 280 km² i był zamieszkany przez ok. 1 700 000 obywateliNiemcy. Opowieści niepoprawne politycznie. Część 3., Poznań: Dom Wydawniczy „Rebis” 2017. , s. 459..
Współcześnie wśród rosyjskich historyków i publicystów trwają silne spory dotyczące stosunku do Republiki Łokockiej, bowiem istnienie tego administrowanego przez ludność rosyjską tworu państwowego, jawnie podważało nazistowskie teorie rasowe oraz politykę eksterminacyjną III Rzeszy na okupowanych terenach Związku Radzieckiego.
Powstanie Republiki Łokockiej mały|Obszar zajmowany przez Republikę Łokocką 4 października 1941 zwiadowczy oddział niemieckich motocyklistów wjechał do niewielkiego osiedla fabrycznego Łokoć, położonego w rejonie brasowskim obwodu briańskiego. Kilka dni później miejscowość została zajęta przez główne siły 2. Armii Pancernej Wehrmachtu. Dowództwo niemieckich oddziałów wojskowych wyznaczyło na starostę zajętego obszaru Konstantina Woskobojnika, byłego nauczyciela fizyki miejscowego technikum leśno-chemicznego, który w połowie lat 30. XX wieku odbywał karę zesłania na Syberii. Byłych zesłańców i represjonowanych przez władze stalinowskie kułaków w okolicach Łokocia było bardzo wielu, gdyż po ataku wojsk niemieckich na Związek Sowiecki, wielu z nich zgromadziło się w okolicznych wsiach, oczekując z nadzieją na przybycie Niemców. Nieoczekiwana szybkość ofensywy niemieckiej uniemożliwiła władzom partyjnym przeprowadzenie ewakuacji na wschód miejscowej ludności i dobytku. W obliczu kolejnych klęsk Armii Czerwonej chłopi zaczynali nawet tu i ówdzie dzielić pomiędzy siebie ziemię w kołchozach. Część mężczyzn tworzyła z kolei oddziały samoobrony, wyposażone w broń porzucaną przez uciekających czerwonoarmistów. Owe oddziały miały ochraniać okoliczne miejscowości przed dezerterami, bandami rabunkowymi i pojawiającymi się pierwszymi sowieckimi oddziałami partyzanckimi.
Momentem decydującym dla przyszłości inicjatywy Woskobojnika była dwutygodniowa wizyta jego zastępcy, Bronisława Kaminskiego w dowództwie 532. Obszaru Tyłowego 2. Armii Pancernej w okupowanym Orle. Kaminski roztoczył przed Niemcami obraz tysięcy Rosjan gotowych z bronią w ręku walczyć z Sowietami i pracować na rzecz swoich wyzwolicieli. W efekcie okupanci wycofali z terytorium łokockiego wszelkie swoje oddziały i komendantury wojskowe, pozostawiając jedynie niewielką grupę łącznikową. Ponadto obiecali dostarczyć powstającym coraz liczniej oddziałom samoobrony zdobyczne uzbrojenie posowieckie. W zamian władze rejonu łokockiego zobowiązały się przekazywać Niemcom określoną ilość produktów rolno-spożywczych i zwalczać partyzantkę sowiecką. W skład autonomicznego rejonu weszły południowe tereny obwodu briańskiego, zachodnie obwodu orłowskiego i północno-zachodnie obwodu kurskiego z ludnością obliczaną, według różnych źródeł, do 1,7 mln. mieszkańców.
Alexander Dallin, amerykański historyk rosyjskiego pochodzenia, w swojej książce pt. The Kaminsky Brigade 1941-1944: a case study of German military exploitation of Soviet disaffection, wydanej w 1952, starał się dowieść, że utworzenie autonomicznego organizmu administracyjnego było pomysłem samego Adolfa Hitlera. Faktycznie jednak niemieccy wojskowi, z których część okazywała pewne sympatie do narodu rosyjskiego, postanowili pragmatycznie zabezpieczyć sobie w ten sposób część okupowanych przez siebie terenów. Uznali, że sami Rosjanie będą w stanie przeciwstawić się partyzantce sowieckiej, dzięki czemu większa liczba żołnierzy trafi na front. Swoją rolę odgrywały także względy propagandowe.
System administracyjny 8 stycznia 1942, podczas niespodziewanego ataku sowieckich partyzantów na Łokoć, został zabity Woskobojnik. Jego miejsce zajął Bronisław Kaminski, kontynuując dzieło swojego poprzednika. W odróżnieniu od dotychczasowego burmistrza wprowadził on surowe porządki na podległym terytorium. Wybujałe ambicje Kaminskiego spowodowały, że zgromadził w swoim ręku nieograniczoną władzę dyktatorską, likwidując kolegializm wprowadzony wcześniej przez Woskobojnika. W lipcu 1942, rozkazem dowódcy 2. Armii Pancernej, został oficjalnie utworzony Łokocki Okręg Autonomiczny. Jednocześnie nakazał on podległym organom nie mieszać się do wewnętrznych spraw Rosjan, ograniczając się jedynie do pomocy i doradztwa. Bronisław Kaminski otrzymał tytuł ober-burmistrza i stopień wojskowy dowódcy brygady. Na kierownicze stanowiska w swoim okręgu mianował przedstawicieli miejscowej inteligencji, m.in. Stiepana Mosina, byłego dyrektora szkoły i Michaiła Morozowa, byłego buchaltera rejonowego związku spożywczego. W ten sposób udało się utworzyć w pełni rosyjski organizm administracyjny, który faktycznie reprezentował miejscową ludność.
System władz administracyjnych Łokockiego Okręgu Autonomicznego powielał wzorce stworzone przez Niemców na pozostałej części okupowanych terenów ZSRR, z tą różnicą, że tutaj pełnia władzy znajdowała się w rękach miejscowych organów samorządowych. Okręg dzielił się na 8 rejonów na czele z zarządami rejonowymi kierowanymi przez burmistrzów. Stolicą Okręgu była miejscowość Łokoć, która otrzymała prawa miejskie. Łokocki zarząd rejonowy składał się z oddziału samorządowego, kancelarii burmistrza, oddziału policji, oddziału agitacji i propagandy, oddziału administracyjnego, oddziału pracy, oddziału wojskowego, oddziału oświatowego, oddziału zdrowia, oddziału spraw socjalnych, oddziału prawnego, oddziału kontroli państwowej, oddziału rolniczego, oddziału handlowego, oddziału przemysłowego, oddziału finansowego i oddziału drogowo-transportowego. Podobna struktura dotyczyła pozostałych zarządów rejonowych. Każdy rejon dzielił się na 5–6 wołości (odpowiednik polskiej gminy), kierowanych przez zarządy gminne. Na czele wsi stali starostowie, który byli wybierani w powszechnych wyborach wszystkich mieszkańców danej wsi. Element ten zdecydowanie różnił system administracyjny Łokockiego Okręgu Autonomicznego od systemu obowiązującego poza jego granicami, gdzie starostowie byli po prostu mianowani przez Niemców. Okresowo odbywały się także zjazdy, na których starostowie rozpatrywali problemy zgłaszane przez miejscową ludność. Przydawało to administracji Okręgu charakteru republikańskiego. Choć cały aparat został utworzony praktycznie od zera, to kadra urzędnicza pochodziła w większości z okresu sowieckiego, dlatego wykazywała wszystkie ówczesne negatywne cechy, takie jak zbytni formalizm i przewlekłość prowadzenia spraw, aż po korupcję i alkoholizm.
Ważną rolę odgrywał ponadto system prawny, od sądów pokoju przy zarządach gminnych, poprzez sądy rejonowe, obsadzane przez burmistrzów, po sąd okręgowy, stanowiący instancję kasacyjną. Procesy odbywały się w sposób otwarty. Przestępstwami o charakterze politycznym, noszącym piętno zdrady państwa, zajmowało się kolegium wojskowe. Po przeprowadzeniu śledztwa jego członkowie przekazywali daną sprawę polowemu sądowi wojskowemu. Trafiali przed niego schwytani partyzanci, przedstawiciele miejscowej ludności wspierający partyzantkę oraz dezerterzy z oddziałów wojskowych podległych władzom okręgu. Partyzanci otrzymywali zazwyczaj karę śmierci, cywile – od trzech do dziesięciu lat więzienia, zaś dezerterzy – trzy lata z konfiskatą własności. 20 kwietnia 1943, czyli w dzień urodzin Adolfa Hitlera, Bronisław Kaminski ogłosił amnestię dla części więźniów. Inaczej ten system oceniali Sowieci, którzy – po zajęciu terytorium Łokockiego Okręgu Autonomicznego – starali się kłamliwie udowadniać, że po pierwsze, o wszelkich karach decydowali Niemcy, zaś po drugie, zdecydowana większość kar to była kara śmierci. Do ofiar podwładnych Kaminskiego byli zaliczani nawet ci, którzy zginęli podczas walk frontowych bądź nalotów lotnictwa sowieckiego. Ten sam status uzyskali także wszyscy zabici w atakach partyzanckich.
Ideologia i propaganda mały|Bronisław Kaminski, od 1942 przywódca Republiki Łokockiej Założyciele Łokockiego Okręgu Autonomicznego postanowili stworzyć system ideologiczny, który na poziomie wyższych wartości spajałby wszystkich podległych im mieszkańców. Dlatego oficjalną ideologią stał się rosyjski nacjonalizm reprezentowany przez Narodowo-Socjalistyczną Partię Rosji, powołana już pod koniec listopada 1941. W części kwestii wzorowała się ona na programie hitlerowskiej NSDAP. Jednym z ważnych elementów programowych NSPR był antysemityzm, znajdujący w miejscowych warunkach swoje odbicie w haśle żydokomuny. Zarówno Woskobojnik, jak i Kaminski dowodzili, że Żydzi przekształcili socjalizm w marksizm, komunizm i bolszewizm. Pozostałymi punktami programu było: całkowite zniszczenie w Rosji ustroju komunistycznego i kołchozowego, bezpłatny zwrot chłopom w wieczne użytkowanie odebranej im ziemi z prawem wymiany (choć bez prawa sprzedaży), wprowadzenie prawa własności prywatnej z prawem swobodnego zajmowania się rzemiosłem i przemysłem oraz budowy fabryk i zakładów przemysłowych, objęcie własnością państwową lasów, kolei, zasobów ziemskich i wszystkich najważniejszych fabryk i zakładów przemysłowych, wprowadzenie we wszystkich gałęziach produkcji dwumiesięcznego urlopu w ciągu każdego roku w celu wykonywania prac polowych, nadanie chłopom prawa bezpłatnego użytkowania zasobów leśnych dla budowy domów oraz ogłoszenie amnestii dla wszystkich komsomolców, szeregowych członków partii komunistycznej i tych komunistów, którzy z bronią w ręku uczestniczyli w likwidacji reżimu stalinowskiego. Twórcy Republiki Łokockiej liczyli na wprowadzenie swoich haseł na terytorium całego państwa rosyjskiego po wygranej wojnie przez III Rzeszę.
Jedną z pierwszych decyzji władz okręgu było założenie organu prasowego w postaci gazety „Głos Ludu”, drukowanej w Łokoci. W okresie rządów Kaminskiego pismo to stało się wręcz wyrazicielem jego kultu wodzowskiego, aczkolwiek pojawiały się także artykuły piętnujące wybrane negatywy rzeczywistości łokockiej. Ważną rolę odgrywały ponadto felietony zachwalające w duchu propagandowym sytuację wewnętrzną III Rzeszy i opisujące jej walki frontowe z Armią Czerwoną. W szczytowym okresie popularności nakład gazety doszedł do 8 tysięcy egzemplarzy (niektóre źródła podają liczbę 14,5 tysiąca egzemplarzy). Miejscową prasę uzupełniały dodatkowo gazety „Biuletyn. Organ łokockiego samorządu okręgowego” (mający bardziej formalny charakter), ukazujący się dwa razy w miesiącu i „Bojewoj put'”, przeznaczona dla żołnierzy RONA. Głównym tematem publikowanych tekstów była walka z partyzantką sowiecką i problemy ekonomiczne. Obrona przed partyzantami opisywana była jako walka z bandytyzmem. Ponadto starano się podważyć hasła sowieckie w zakresie odwoływania się przez nich do tradycji walk partyzanckich z 1812 r.