Wybory parlamentarne w Polsce w 2005 roku – odbyły się 25 września na terenie Polski oraz w 166 obwodowych komisjach ulokowanych poza krajem. Wbrew wcześniejszym spekulacjom, nie zostały one przeprowadzone razem z wyborami prezydenckimi i referendum w sprawie traktatu konstytucyjnego UE. Wybory zakończyły się zwycięstwem Prawa i Sprawiedliwości. Drugie miejsce zajęła Platforma Obywatelska. Do Sejmu po raz kolejny dostały się Samoobrona RP, Liga Polskich Rodzin, Polskie Stronnictwo Ludowe i Sojusz Lewicy Demokratycznej. Po wyborach premierem został polityk Prawa i Sprawiedliwości Kazimierz Marcinkiewicz.

Wybory parlamentarne w 2005 są uznawane za istotną cezurę w historii III Rzeczypospolitej, kończąc trwający od 1989 roku cykl polityczny oparty na rywalizacji sił postkomunistycznych (głównie Sojusz Lewicy Demokratycznej) i postsolidarnościowych (m.in. Akcja Wyborcza Solidarność i Unia Wolności). Wyniki tych wyborów odzwierciedliły radykalne odrzucenie postkomunizmu przez polskie społeczeństwo, co było widoczne w rekordowo niskim poparciu dla SLD, który od tego momentu utracił status znaczącej siły politycznej i nigdy już nie powrócił do władzy. Jednocześnie wybory te zapoczątkowały nowy, dwubiegunowy układ zbudowany wokół dwóch partii wywodzących się z nurtu postsolidarnościowego: Prawa i Sprawiedliwości oraz Platformy Obywatelskiej. Oba ugrupowania, powstałe w 2001 roku i zjednoczone w antypostkomunistycznej retoryce, uzyskały łącznie 288 mandatów w Sejmie (PiS – 155, PO – 133) i 83 mandaty w Senacie (PiS – 49, PO – 34). Liczba ta była bliska większości konstytucyjnej (307 mandatów w Sejmie i 51 w Senacie), co sprawiało, że ich koalicja, wsparta przez mniejsze ugrupowania, mogła teoretycznie utworzyć rząd z taką większością. Pomimo powszechnego oczekiwania, do zawiązania koalicji POPiS ostatecznie nie doszło. Przyczyny były złożone, a w ich centrum znajdowały się konflikty o podział władzy oraz różnice w wizji państwa i tempa reform. W rezultacie Prawo i Sprawiedliwość, które wygrało wybory, utworzyło rząd mniejszościowy, a następnie niestabilną koalicję z partiami populistycznymi: Samoobroną RP i Ligą Polskich Rodzin.

Sytuacja na scenie politycznej przed wyborami Do ogłoszenia wyborów doszło podczas trwających od 2001 rządów SLD (w momencie urzędowania drugiego rządu Marka Belki). Wybory odbyły się w następnym roku po wejściu Polski do Unii Europejskiej 1 maja 2004 i pierwszych wyborach do Parlamentu Europejskiego w Polsce, które wygrała PO z wynikiem 27,78% głosów oraz przed odbywającymi się w tym samym roku wyborami prezydenckimi w związku z kończącą się z dniem 22 grudnia 2005 drugą kadencją prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego.

Termin wyborów Jesienny termin wyborów poparła 31 stycznia 2005 Rada Krajowa SLD. Zgodnie z wcześniejszym porozumieniem, które zawarli 30 grudnia 2004 prezydent Aleksander Kwaśniewski i przewodniczący SLD Józef Oleksy, wybory miały odbyć się w czerwcu 2005. Sejm nie podjął decyzji o skróceniu kadencji, więc wybory odbyły się w konstytucyjnym terminie (Sejm dotrwał do końca konstytucyjnej kadencji). 23 maja 2005 Prezydent RP zarządził wybory na 25 września 2005.

Kampania wyborcza Kampania przedwyborcza do parlamentu prowadzona była w sposób spokojny i nieagresywny. Wzmożoną kampanię dało się dopiero zauważyć w jej ostatnich tygodniach. Przed wyborami Prawo i Sprawiedliwość i Platforma Obywatelska wielokrotnie deklarowały chęć zawarcia koalicji (tzw. POPiS). W czasie jednej z konwencji wyborczych przewodniczący PO Donald Tusk zaatakował PiS, nakreślając różnice pomiędzy PO a tą partią, czym wprowadził Jarosława Kaczyńskiego w zdumienie. Prezes PiS powiedział: „Słuchając takich słów, mam wrażenie, że zatraciliśmy pewne poczucie wspólnoty kulturowej, która nas łączyła z Platformą”. Według Lecha Kaczyńskiego Donald Tusk odrzucił wówczas współbudowanie IV Rzeczypospolitej, a zaczął reprezentować program nazwany przez Jarosława Kaczyńskiego restauracyjnymŁukasz Warzecha: Lech Kaczyński, ostatni wywiad, Warszawa 2011, s. 59.. Politycy PiS także prowadzili wobec PO konfrontacyjną kampanię. Jacek Kurski stwierdził, że dziadek Donalda Tuska na ochotnika zgłosił się do Wehrmachtu (za co został na krótko wykluczony z tej partii). Ponadto w spocie partii grającym na emocjach skrytykowano wizję państwa według PO, którą PiS określało jako „Polskę liberalną”, przeciwstawiając ją własnej wizji „Polski solidarnej”.

Samoobrona RP prowadziła swoją kampanię pod hasłem podobnym do tego z wyborów w 2001 – Oni już byli, oni już rządzili, atakując wszystkie postsolidarnościowe i postkomunistyczne partie startujące w wyborach.

Sojusz Lewicy Demokratycznej skupił się na stworzeniu swojego wizerunku jako partii odchudzonej i zmienionej. SLD po czterech latach rządów stracił najwięcej z powodu afer w swoich kręgach, przede wszystkim afery Rywina. Nowy przewodniczący Wojciech Olejniczak, reprezentujący młode pokolenie, w spotach starał się przyciągnąć wyborców, tłumacząc, że SLD to jedyna siła lewicowa, która ma szanse znaleźć się w nowym parlamencie.

Komitety wyborcze do Sejmu i Senatu + Komitety, które zarejestrowały listy do Sejmu w co najmniej połowie okręgów wyborczych Nr listy Komitet wyborczy Lider Hasła wyborcze Kandydacina posłów Kandydacina senatorów 1 * 70px Jan Olszewski Czas patriotów 561 9 2 * 70px Bogusław Ziętek Pracy i chleba 672 1 3 * 70x70px Marek Kotlinowski Nadzieja dla Polski 915 64 4 * 70px Władysław Frasyniuk Polska. Do przodu, nie wstecz 712 26 5 * 70px Marek Borowski Wierni wyborcom, nie układom 694 28 6 * 70px Jarosław Kaczyński Dotrzymujemy słowa;Polska prawa, Polska sprawiedliwa;Rodzina, Uczciwość, Przyszłość 917 51 7 * 70px Wojciech Olejniczak Zmieniając siebie, zmieniajmy Polskę 742 81 8 70px Donald Tusk Pełna odpowiedzialność;Odważnie, ale z rozwagą 873 51 9 * 70px Leszek Bubel 624 28 10 * 70px Waldemar Pawlak Blisko ludzkich spraw;Skuteczni dla Polski 850 47 12 * 70px Janusz Korwin-Mikke Tak jak Ty mamy tego dość! 560 13 13 * 70px Wojciech Kornowski 350 10 15 * 70px Andrzej Lepper Człowiek, Rodzina, Praca, Godne życie;Partia z przyszłością;Każdy człowiek jest ważny 837 54

+ Komitety, które zarejestrowały listy do Sejmu w niektórych okręgach Nr listy Komitet wyborczy Lider Hasła wyborcze Liczbaokręgów Kandydacina posłów Kandydacina senatorów 11 * 70px Janusz Steinhoff 19 325 14 14 * 70px Adam Słomka 13 175 1 16 70px Zbigniew Łuczak 13 281 8 17 * 70px Jerzy Nowak 18 335 12 18 * 70px Adam Gmurczyk 15 183 0 19 70px Zbigniew Wrzesiński 1 14 0 19 70px Andrzej Śliwiński 1 13 2 19 ** 70px Henryk Kroll 1 14 3 19 ** 70px Marcin Lippa 1 11 0

Listy wyborcze w poszczególnych okręgach oraz ich liderzy Poniższe zestawienie zostało opracowane na podstawie danych z serwisu informacyjnego PKW